Кіріспе

Американдық суретші және компьютер ғалымы Дэвид Хиллел Гелернтер (5 наурыз 1955 жылы туған) – американдық компьютер ғалымы, суретші және жазушы. Ол Йель университетінде компьютер ғылымдарының профессоры. Гелернтер 1980-ші жылдардағы параллель есептеулерге қосқан үлесімен және «Көлеңкелі әлемдер» (Mirror Worlds) сияқты тақырыптардағы кітаптарымен танымал. Гелернтер сонымен қатар «Америка Лайт: Империялық академия мәдениетімізді қалай құлатты (және Обамакраттардың келуіне)» атты кітабында либералдық академияның американдық қоғамға зиянды әсер ететініне сенім білдіргенімен де белгілі. Ол сондай-ақ жұмыс істеп жүрген әйелдерге қарсы пікірлерімен және антропогендік климаттың өзгеруі және эволюция жөніндегі ғылыми консенсусқа наразылығымен танымал. 1993 жылы Гелернтерге «Унабомбер» деп белгілі Тед Качински пошта арқылы бомба жіберді. Ол оны ашқанда болған жарылыс салдарынан жартылай қайтыс болды, оң қолының 4 саусағынан мүлдем айырылып, оң көзіне зардап келді.

Ерте өмір және білім

Гелернтер Нью-Йорктің Лонг-Айленд аймағында өскен. Оның әкесі Герберт Гелернтер 1950-1960 жылдары жасанды интеллект саласындағы пионер болды және Нью-Йорк штатының Стони Брук университетінде компьютерлік ғылымнан сабақ берді. Гелернтердің әкесінің әкесі раввин болған, ал Гелернтер реформалық яһудий болып өскен; кейіннен ол православиелік яһудийлікті қабылдады. 1976 жылы Йель университетінен классикалық еврей әдебиеті бойынша бакалавр және магистр дәрежелерін алды. 1982 жылы Нью-Йорк штатының Стони Брук университетінен философия докторы ғылымын қорғады. 1993 жылдың қаңтар айында жарияланған «Көлеңкелі әлемдер: немесе бағдарламалық жасақтама қалай әлемді қорапқа сыйдырады, оның маңызы неде» атты кітабында Гелернтер былай деп жазды: «Адамдар мен бағдарламалық жасақтама біргеміз – кейде қолғаппен, кейде қол ұстасып жұмыс істейміз». 1993 жылдың 24 маусымында Гелернтер «Унабомбер» жіберген пошта бомбасын ашқанда ауыр жарақат алды. Ол жарақаттарынан жазылып шықты, бірақ оң қолы (оны әрдайым қолғаппен жабады) және көзі зақымданып қалды. Баспасөздің кейбіреулері оның компьютерлерге адамдық фактордың қажеттілігі туралы ойлары мен «Унабомбердің» көзқарастары арасында параллельдер бар екенін айтты. Бомбалаудан екі жыл өткен соң, «Унабомбер» Гелернтерге хат жолдап: «Жоғары білім алған адамдар өздерін ойлағандай ақылды емес» деп жазды. Гелернтер Mirror Worlds Technologies компаниясын құруға көмектесті, ол 2001 жылы оның 1992 жылғы «Көлеңкелі әлемдер» кітабындағы идеяларды пайдалана отырып, Scopeware бағдарламалық жасақтамасын шығарды. Гелернтер компьютерлердің деректерді ұйымдастыру арқылы пайдаланушыларды құжаттарды тіркеушілер рөлінен босата алатынына сенді. Алайда, бұл өнім сәттілікке жете алмады және компания 2004 жылы қызметін тоқтатты. Нәтижесінде, компания бірінші инстанцияда да, апелляциялық сотта да жеңіліске ұшырады. 2016 жылы сот ісі қарастырылмай қалды.

Жазу және өнер

Гелернтердің суреттері Нью-Хейвен мен Манхэттенде көрмеге қойылып, сатылып, ұрланып, қайта табылды. Гелернтер студенттер арасындағы мәдени білімсіздік деп есептейтін жағдайды сынады. 2015 жылы ол: "Олар [студенттер] өнер туралы ештеңе білмейді. Олар тарих туралы ештеңе білмейді. Олар философия туралы ештеңе білмейді. Олар тіпті атеист ретінде тәрбиеленбегендіктен, Құдайдың бар екендігі немесе жоқ екендігі туралы ойлауға да келмейді, сондықтан атеист деңгейіне де жетпейді. Олар мүлдем ойламаған. Олар Киелі кітап туралы да ештеңе білмейді", - деді. 2016 жылы ол: "[Йель] оқытушылары мен студенттері әлемде не болып жатқанынан хабарсыз" деді.

Саясат

Ол Америка Кәсіпкерлік Институтының бұрынғы ұлттық стипендиаты және Шәлем орталығының еврей ойлары бойынша аға ғылыми қызметкері. 2003 жылы Ұлттық өнер кеңесінің мүшесі болды. 2016 жылы Time журналы Гелернтерді "қасарысқан тәуелсіз ойшыл" деп сипаттады. 2016 жылдың қазан айында Гелернтер The Wall Street Journal газетінде Хиллари Клинтонды "үш долларлық банкнотадай жалған" деп атап, Барак Обаманың "үшінші сортты тиран сияқты билік жүргізгенін" жазды. Трамптың командасының мүшесі ретінде Питер Тиль Гелернтерді Президентке ғылыми кеңесші лауазымына ұсынды; Гелернтер 2017 жылдың қаңтар айында Трамппен кездесті, бірақ жұмысқа қабылданбады. 2018 жылы ол Трамптың нәсілшіл екендігі туралы пікір "абсурдты" екенін айтты. 2020 жылдың қазан айында ол "Біз Дональд Трамптың бірінші мерзіміндегі таңғажайып жетістіктеріне байланысты Американың үміті мен гүлденуін дамытуға ең лайықты кандидат деп санаймыз" деген хатқа қол қойды. Гелернтер жұмыс істейтін әйелдерге қарсы сөйледі, жұмыс істейтін аналардың балаларына зиян келтіретінін және олардың үйде қалуы керектігін айтты.

Ғылымға қатысты көзқарастар

The Washington Post оны 2017 жылдың басында Дональд Трамптың әлеуетті ғылыми кеңесшісі ретінде таныстырып, Гелернтерді "қазіргі заманғы академияның өткір сыншысы" деп сипаттады, ол "әрекетшіл солшылдарды" айыптаған және патриотизм мен дәстүрлі отбасылық құндылықтардың құлауына интеллектуалдық әрекетті кінәлаған. Содан кейін "Атлантик" басылымы "Вашингтон Пост" мақаласына жауап ретінде, оның "пионер-полимат" Гелернтерді бейнелеуде "одан да жаңылысқан жағдайды көзге елестету қиын" екенін мәлімдеді. Гелернтер "антропогендік климаттың өзгеруінің фактісіне күмәнді екенін" білдірді, бұл саладағы ғылыми консенсусты жоққа шығарды. 2019 жылдың шілдесінде Стивен Мейердің "Дарвиннің күмәні: Жануарлар өмірінің жарқын пайда болуы және интеллектуалды дизайнның дәлелдері" атты кітабына шолу жазып, Гелернтер оны Клермонт кітаптарына шолу үшін жазғанда, эволюциялық биологияның ғылыми консенсусын да қабылдамады. Екінші жағынан, Гелернтер интеллектуалды дизайнды "қабылдай алмайтынын" айтып, "теория ретінде оған әлі көп жұмыс жасау қажет сияқты" деді. 2019 жылдың 26 тамызында "Патеос" сайтында жарияланған "Дэвид Гелернтердің эволюцияға жасаған шабуылына жауап" деген мақаласында Боб Сейденстикер былай деп жазды: "Осы оқиғаны «Биология саласында емес, басқа салалардағы мамандар биологияның негізгі теориясының бұрыс екеніне сендірген адам» деп атайық. Компьютерлік ғылымдар мен математика саласындағы сарапшы Джеффри Шаллит былай деп жазды: «Гелернтердің шолуы ғылыми емес, керісінше, өте оңшыл идеологиялық ой-пікірді ұстанатын саяси журналда жарияланды. Оның шолуында ешқандай ғылыми жарияланымдарға сілтеме жоқ, және «Көптеген биологтар келіседі» және «Биологтардың көпшілігі солай ойлайды» сияқты дәлелсіз мәлімдемелер жасалған. Осыдан түйсінетініміз, Гелернтер шолуында өзін ақымаққа айналдырған, ол креационистердің қате түсініктері мен жалғандықтарының «ең танымал жинағына» ұқсайды».

Кітаптар мен кітап сын-қағаздары

Гелернтердің "Айналы әлемдер" (1991) кітабы "World Wide Web-тің пайда болуын болжады". Sun Microsystems компаниясының негізін қалаушы және бас ғалымы Билл Джой Гелернтерді "заманымыздың ең дарынды және көреген компьютер ғалымдарының бірі" деп атады. "Машинадағы мұза" (1994) еңбегінде Гелернтер шығармашылықтың адамдардың назарын шоғырландыру дәрежесіне байланысты екенін айтты, "назардың төмендеуі", яғни назардың шашырауы немесе эмоциялардың рационалдыққа кедергі келтіруі – адамдардың шығармашылыққа бойұру кезі екенін дәлелдеді. Оның кітабы қатаң сынға ұшырады. 2012 жылы жарық көрген "Америка Лайт: Империялық академия мәдениетімізді қалай құлатты" (және Обамакраттардың келуі) кітабында Гелернтер американдық жоғары білімнің енді жан-жақты және мәдениетті студенттерді даярлауға қызығушылық танытпайтынын, ал академиктердің мақсаты – басқа американдықтардың қалай өмір сүруі және ойлауы керек екенін анықтау екенін мәлімдеді. Шотландиялық жазушы Стивен Дейсли Commentary журналында Гелернтер Обаманың президенттігін американдық білім беру жүйесінің сәтсіздігінің және оны либералдық идеологиямен алмастырудың табысының символы ретінде бейнелегенін жазды. Шешім ретінде Гелернтер барлық адамзат білімін онлайн-серверлерге көшіруді ұсынды, осылайша дәстүрлі колледж оқуы пайдаланушылардың өздігінен білім алуымен алмастырылуы мүмкін. Дейсли былай деп жазды: "Америка Лайт – нақты, өткір, көндіретін, керемет әдепсіз және білім беру туралы әдебиеттегі қалыпты үлгілерден өзгеше, шыншыл. Бұл жоғары білімнің бұзылуының және саяси мәдениеттің құлдырауының терең талдауы. Егер ол бір колледждің оқу бағдарламасына енгізілсе, тозақ мұзына айналады". Тарихшы Рассел Джейкоби Гелернтердің "Америка Лайт" кітабына жасаған сыннда, оның жеткіліксіз аргументтерге ие екенін айтты. Джейкоби Гелернтердің патриотизм мен дәстүрлі отбасы құндылықтарының жойылуына еврейлерді кінәлағанын жазды, "Гелернтер еврей, сондықтан еврей емес адам элиталық жоғары білімге наразы еврейлердің басы иелік еткенін ашық айта алмас еді" деп көрсетті.

Мақалалар

Гелернтер City Journal, The Weekly Standard және Commentary сияқты, көбінесе неоконсервативті деп есептелетін журналдарға материалдар жазған. Жеті ай бойы ол "Лос-Анджелес таймс" газетінде апталық пікір мақалалары жариялаған. Ол The Wall Street Journal, New York Post, Los Angeles Times және Frankfurter Allgemeine Zeitung басылымдарында жарияланған. "Үш бағдарламалық жүйе және есептеулік 'барлық нәрсенің моделі'". Питер Дэннингтің редакциясымен, ACM-нің жаңа Visions of computing Anthology, 2001 жыл. "ХХ ғасыр машиналары". Р. Столлидің редакциясымен, "Өзгерістің ғасыры" (2000). "Компьютерлер және бақытты іздеу". Commentary, 2000 жылғы желтоқсан. "Енді PC қайтыс болды", The Wall Street Journal мыңжылдық саны, 2000 жыл. "Америкалық идеология және оның жаулары", 2004 жылғы шілде-тамыз. "Іштен сыртқа желі". Forbes, 2007 жылғы сәуір. "Ойлайтын және сезінетін машиналар: жасанды интеллект әлі де бастапқы сатысында, және бұл бізді алаңдатуы керек", The Wall Street Journal, 18 наурыз, 2016 жыл. "Дарвинді қабылдамау". Claremont Review of Books, XIX том, No 2, 2019 жылғы көктем.