Кіріспе

Үнді актері (1931–2011)

Шамми Капур (нағыз аты – Шамшер Радж Капур; [ʃʌmːi kʌpuːɾ] деп айтылады; 21 қазан 1931 – 14 тамыз 2011) – хинди киносындағы еңбегімен танымал үнді актері. Капур Үнді киносы тарихындағы ең ұлы және ең табысты актерлердің бірі саналады. Бес онжылдықтан астам мансабында Капур 100-ден астам фильмде ойнады. Ол үш рет Filmfare сыйлығының иегері, соның ішінде «Ең үздік актер» сыйлығы да бар. Шамми – Притвирадждың үш ұлының екіншісі (қалған екеуі – Радж Капур мен Шаши Капур, екеуі де хинди киносында сәтті актерлер). Ол актер Трилок Капурдың туған інісі. Әкесінің туысы – продюсер және режиссер Суриндер Капур. Ол әнші Жұғал Кишор Мехраның туысы, ал оның немересі – актриса әнші Салма Аға. Актерлер Рандир мен Риши – оның немерелері, ал актер Ранбир – шөбересі, ал актрисалар Каризма мен Карина – шөбере қыздары. Мумбайда дүниеге келгенімен, балалық шағының көп бөлігін Калькуттада (қазіргі Колката) өткізді, онда оның әкесі «New Theatres» студиясымен айналысып, фильмдерде ойнады. Ол Колкатада Монтессори білімін және балабақшаны бітірді. Бомбейге оралғаннан кейін алдымен Сент-Жозеф монастырына (Вадала), содан кейін Дон Боско мектебіне барып оқыды. Хьюз жолындағы «New Era» мектебінде орта білімін аяқтады. Капур Раманарайн Руиа колледжінде қысқа уақыт оқығаннан кейін әкесінің «Притви Театр» театрлық компаниясына қосылды. 1948 жылы кішкентай артист ретінде киноға түсіп, ай сайын 50 рупий жалақы алып, 4 жыл бойы «Притви» театрында жұмыс істеді. 1952 жылы соңғы жалақысы 300 рупийді құрады. 1953 жылы «Живан Джоти» фильмі жарық көрген кезде ол хинди киносында дебют жасады. Фильмді Махеш Каул режиссерледі, ал Чанд Усмани Капурдың алғашқы әйел рөлінде ойнады. Ол 1953–1955 жылдары Каирден келген құрсақ бишісі және египеттік актриса Надя Гамалмен қарым-қатынаста болды. Олар Шри-Ланкада демалыс сапарында кездескен, бірақ ол Каирге оралғаннан кейін бұл қарым-қатынас аяқталды.

Мансап

Шамми Капур 1953 жылы «Дживан Джоти» фильмімен хинди киносында дебют жасады, онда Шашикала мен Лила Мишра түсті. Капурдың мансабы 1950-ші жылдардың басында әйелдер бағытталған фильмдерде екінші рөлде ойнап, беделді актрисалармен бірге жұмыс ілеуден басталды: Мадхубаламен «Раил ка дибба» (1953) және «Нақаб» (1955) фильмдерінде, Нұтанмен «Лайла Маджну» фильмінде, Шьямамен «Токар» фильмінде, Налини Жайвантпен «Хум Саб Чор Хайн» және «Мехбуба Шам Парвана» (1954) фильмдерінде, Сурайямен, Мина Кумаримен «Мем Сахиб» (1956) комедиялық фильмінде, «Чор Базар» (1954) триллерінде, сондай-ақ Шьямаға қарама-қарсы «Мирза Сахибан» (1957) трагикалық махаббат әңгімесінде. 1953 жылдан 1957 жылға дейін түсірген фильмдерінің ешқайсысы да оны танымал етпеді. Ол алғашқы үлкен жетістігін Фильмстанның Насыр Хусейн режиссері түсірген «Тумса Нахин Деха» (1957) фильмінде Аметанымен бірге, ал «Дил Деке Дехо» (1959) фильмінде жеңіл мінезді және стильді плейбой имиджін қалыптастырды. «Жангли» (1961) фильмінің үлкен сәттілігі оның жаңа бейнесін бекітті, ал одан кейінгі фильмдері романтикалық комедия және музыкалық триллер жанрында болды. Мұхаммед Рафи оның фильмдерінде жиі дауыстап орындады және фильмдерінің табысына үлкен үлес қосты. 1960-шы жылдары ол Аша Парех, Сайра Бану, Шармила Тагор және Садхана сияқты жаңа актрисалармен жиі бірге түсті, олардың барлығы да өте сәтті мансапқа ие болды. 1960-шы жылдардың бірінші жартысында Капур «Жангли», «Раджкумар», «Профессор», «Дил-тера-дивана», «Чайна-таун», «Кашмир-ки-кали», «Блеф-мастер», «Жанвар» және «Тизри-Манзил» сияқты сәтті фильмдерде ойнады. 1968 жылы «Брахмахари» фильмі үшін «Фильмфэр» сыйлығын «Үздік актер» номинациясында алды. Ол 1950-ші жылдардың аяғынан 1970-ші жылдардың басына дейін хинди фильмдерінде билейтін жалғыз актер болғандықтан, индустрияда ерекше орын алды. Ол өзінің әндеріне би орындарын өзі жазып шығарды және хореографтың көмегіне мұқтаж болмады. Осының арқасында ол Үндістанның Элвис Преслиі деп аталды. Оның оңтүстік актрисаларымен жұптасуы коммерциялық тұрғыдан сәтті болды. Ол Б. Сарожа Девимен «Пяар кия то дарна кия» және «Прит на жане рит» фильмдерінде, Падминимен «Сингапурда», Виджаянтималамен «Колледж қыз» және «Принц» фильмдерінде, ал Рагинимен «Муджирим» фильмінде түсті. 1960-шы жылдардың аяғында оның сәтті фильмдері «Будтамез» және «Сашаи» (Садханамен), «Брахмахари» (Раджшримен), «Латт Сахаб» (Нұтанмен), «Тумсе Ача Каун Хай» (Бабитамен), «Париждегі кеш» (Шармила Тагормен) және «Принц» (Вьяджаянтималамен) болды. 1970-ші жылдары Капурдың семіздігі романтикалық кейіпкерді ойнауына кедергі келтірді, ал ол соңғы рет «Андаз» (1971) фильмінде Раджеш Кханна мен Хема Малинимен бірге түсті. «Чхоте Саркар» (1974) – оның басты рөлдегі соңғы фильмі. 1970-ші жылдары ол сәтті қосалқы актерге айналды. Ол Сайра Банудың әкесі рөлін ойнады, ал бұрынғыда «Жангли» (1961) және «Блеф-мастер» (1963) фильмдерінде оның басты рөлдегі серігі болған еді. Сондай-ақ ол Винод Кханнаның әкесі және Амитабх Баччанның асырап алған әкесі рөлін «Парвариш» (1977) фильмінде ойнады. Ол сонымен қатар «Ирма Ла Дус» фильмінен шабыттанған «Манаранжан» (1974) және «Бундал Бааз» (1976) фильмдерін түсірді. Олардың екеуі де коммерциялық тұрғыдан сәтті болмады, бірақ сыншылардың мақтауына ие болды және классика ретінде танылды, өз уақытынан бұрынғы туындылар деп есептелді. 1980-ші жылдары ол «Прем Рог», «Герой», «Бетааб» және «Видаата» сияқты фильмдерде көптеген қосалқы рөлдерді ойнады, соның арқасында «Үздік қосалқы актер» номинациясында «Фильмфэр» сыйлығын жеңіп алды, онда Диллип Кумар және Санджив Кумар сияқты алыптар басты рөлдерде ойнады. Ол 1992 жылы «Тахалка» фильмінде сирек кездесетін жағымсыз рөлді ойнады. 1990-шы жылдары ол «Чаттан» атты әлеуметтік драмалық сериалда да түсті, ол Zee TV телеарнасында 1990-шы жылдарда бір жылдан астам уақыт бойы көрсетілді. 1990-шы жылдардың аяғы мен 2000-шы жылдардың басында ол «Жанам Самжа Каро» (1999) фильмінде Салман Хан мен Урмила Матондкармен, Дев Анандтың 2001 жылы түсірген «Цензор» фильмінде, 2002 жылы шыққан «Ваа! Tera Kya Kehna» және 2006 жылы көрсетілген «Sandwich» фильмдерінде түсті. Өлімінен аз уақыт бұрын ол Имтиаз Алидің 2011 жылы түсірген «Рокстар» фильмінде өзінің ағасы Радж Капурдың немересі, оның інісі Ранбир Капурмен бірге түсті. Шакти Саманта Шамми Капурдың «Сингапур», «Чайна Таун», «Кашмир Ки Кали», «Париждегі кеш», «Пагла Кахин Ка» және «Жане Анжане» фильмдерін түсірді, ол бір сұхбатында: «Мен Шаммини өте жақсы адам деп таптым. Ол тіпті өзінің атақ-даңқының шағында да қарапайым болды» деді.

Жеке өмір

Капур 1955 жылы «Мисс Кока-Кола» фильмі түсірілімінде актриса Гита Балимен танысты. Олар «Рангин Раатен» фильмін түсірген кезде ғашық болды, онда ол басты рөлде ойнаса, ол эпизодтық рольде болды. Төрт айдан кейін жұп Мумбаидің Малабар төбесіндегі Банганга ғибадатханасында үйленді. 1956 жылдың 1 шілдесінде Мумбайдағы Широдкар ауруханасында, үйленгеннен кейін бір жыл өткен соң, олардың Адития Радж Капур есімді ұлы дүниеге келді. Бес жылдан кейін, 1961 жылы, олардың Канчан Капур есімді қызы туды. Бали 1965 жылдың 21 қаңтарында 35 жасында шешек ауруынан туған аурудың салдарынан қайтыс болды. Төрт жылдан кейін, 1969 жылдың 27 қаңтарында Капур Бхавнагар мемлекетінің Гохил әулетінің ханшайымы Нейла Деви Гохилге үйленді. 2011 жылы берген сұхбатында Мумтаз Капурдың оған үйлену туралы ұсыныс жасағанын айтты, себебі олар «Брахмачари» фильмін түсіргенде жақын болған. Мумтаз Капурдың одан мансабынан бас тартуын талап еткендігіне байланысты ол әдепті түрде бас тартқанын мәлімдеді. Капур Үндістанның Интернет пайдаланушылар қауымдастығының (IUCI) негізін қалаушы және төрағасы болды. Ол сондай-ақ «Этикалық хакерлер қауымдастығы» сияқты интернет ұйымдарын құруда маңызды рөл атқарды. Капур Капур отбасына арналған веб-сайтты да жүргізді. Капур Хайдахан Бабаның ізбасары болған.

Өнер мен мұра

Капур үнді киносының ең танымал актерлерінің бірі саналады. 2022 жылы ол Outlook India журналының "75 үздік Болливуд актерлері" тізіміне енді. Капур өзінің харизматикалық тұлғасымен және теңдесі жоқ талантымен кеңінен танымал болды. Ол американдық актер Элвис Преслимен салыстырылып, билеу өнерімен ерекше көзге түсті. Капур "Yahoo жұлдызы" деп те аталды. Filmfare журналы оны "Болливудтың ең сәнді ер адамдары" тізімінде бірінші орынға қойды. Indian Express газетінің шейх Аяз: "Шамми Капур, Дев Анандпен бірге, біздің Болливудтың классикалық кейіпкерінің қалыптасуына үлгі берді. Ол – қазіргі заманғы Болливуд кейіпкерінің жарқын бейнесі еді". The Print журналының Мадхави Потукучи: "Оның теңдесі жоқ энергиясы кез келген фильмді жандандыратын ерекше күшке ие болды. Икемді, еркін және ерекше басымен қимылдауымен, Шаммидің би қимылдары ешкімге ұқсамайтын". Rediff.com сайтының Динеш Рахеджа: "Шамми Капур – өте жарық, қуатты актер еді, тіпті 35 мм экран да оның энергиясын толығымен көрсетуге шамасы келмейтін". Журналист Рауф Ахмед Капурды "Хинди киносындағы ең ірі жұлдыздар" тізіміне қосып, "Ол – түпнұсқа, табиғи талант. Ол хинди киносының кейіпкерлерінің қалыпты бейнесін бұзып, оларға жаңаша эротикалық тартымдылық сыйлады, махаббат көрінесін өзгертіп, ән мен биге ерекше мән берді" деді.

Өлім және құрмет көрсету

Капурдың әріптесі Мүмтаз сұхбатында оның қайтыс болғанға бірнеше ай бұрын кеште кездескенін айтты. Ол шарап ішіп отырған. Оған неліктен шарап ішетінін сұрағанда, ол өміріне бірнеше ай ғана қалғанын айтты. Капур 2011 жылдың 7 тамызында Мумбайдағы Breach Candy ауруханасына созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінен түсті. Оның жағдайы келесі бірнеше күн бойы ауыр болып қалды және оны өкпе желдеткішіне (вентилятор) қосты. Ол 2011 жылдың 14 тамызында, сағат 05:15-те, 79 жасында созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Қосылу рәсімі 15 тамызда, дүйсенбі күні, Малабар төбесіндегі Банганга кремациялық алаңында өтті. Оның ұлы Адитя соңғы рәсімдерді орындады. Шаши, Кришна, Риши, Рандир, Раджив, Бабита, Каризма, Карина және Ранбир соның ішінде Капур отбасының барлық мүшелері соңғы құрмет көрсетуге келді. Винод Ханна, Шатруган Синха, Субаш Гхай, Амитабх Баччан және Аамир Хан сияқты Болливуд тұлғалары да қосылу рәсіміне қатысты. 2013 жылы Үнді киносының 100 жылдығына орай, Үндістан поштасы оның суреті бар пошта маркасын шығарды. Оның құрметіне Бандра Бандстандтағы Жұлдыздар аллеясында оның автографымен бірге мыс мүсіні ашылды. 2011 жылы Фильмдер фестивалінің дирекциясы Капурдың жеті фильмінен ретроспектива ұйымдастырды. Сол жылы Оңтүстік Азия фильмдер фестивалі актердің "Брахмачари" фильмінің арнайы көрсетілімін өткізді. 2016 жылы Рауф Ахмед "Шамми Капур: Ойын өзгерткіш" атты Капурдың өмірбаянын жазды.

Filmfare сыйлығы

Жыл Сыйлық Санаты Жұмыс Нәтижесі Сілтеме. 1963 Filmfare Awards Ең үздік актер Профессор 1969 Брахмачари 1982 Ең үздік екінші рөлдегі актер Видхаата

Басқа марапаттар

Жыл Сыйлық санаты Нәтиже Ref. 1995 Filmfare Awards Өмір бойы жетістіктер сыйлығы 1999 Zee Cine Awards Өмір бойы жетістіктер сыйлығы 2001 Screen Awards Өмір бойы жетістіктер сыйлығы 2002 IIFA Awards Өмір бойы жетістіктер сыйлығы 2005 Bollywood Movie Awards Өмір бойы жетістіктер сыйлығы

Басқа да мойындаулар

1998 жылы – «Калакар» сыйлығы – «Үнді киносына қосқан ерекше үлесі үшін» арнайы сыйлық. 2001 жылы – «Anandalok Awards» сыйлығы – «Үнді киносына қосқан үлесі үшін» өмір бойы жетістіктері үшін. 2007 жылы – Үндістанның сауда-өнеркәсіптік палаталары федерациясының (FICCI) «Жанды аңыз» сыйлығы. 2008 жылы – Пуне халықаралық кинофестивалі – «Үнді киносына қосқан үлесі үшін» өмір бойына сіңірген еңбегі үшін сыйлық. 2010 жылы – «Раштрия Гаурав» сыйлығы.