Манна Дэй – Үндістан әншісі және әндер жазушысы

Кіріспе

Үндістандық әнші-күйші, музыкалық режиссер, музыкант және вокалист Прабодх Чандра Дей (1 мамыр 1919 жыл - 24 қазан 2013 жыл), сахналық атымен Мана Дей, танымал үндістандық әнші-күйші, музыкалық режиссер және музыкант болған. Ол классикалық музыка негізінде тәрбиеленген, Бхендибазар қаранасының өкілі болған және Устад Аман Али Ханнан тәлім алған. Манна Дей – хинди киноиндустриясындағы ең әмбебап және белгілі вокалистердің бірі ретінде кеңінен танылған, сонымен қатар үнді классикалық музыкасын хинди коммерциялық киносына енгізгені үшін үлкен үлес қосқан адам ретінде мойынға алынған. Бес он жылдықтан астам карьерасы бойында Дей барлығы 3047 ән жазған. Оның көптеген әндері бенгал және хинди тілдерінде болғанымен, ол өзінің әншілік шеберлігін басқа 14 үнді тілінде де көрсеткен, олардың ішінде бходжпури, пәнджәби, ассам, гуджарати, каннада, малаялам және чхаттисгархи тілдері бар. Оның музыкалық өркендеуі 1950-1970 жылдар аралығында болды және 2007 жылы Дадасахаб Пхалке сыйлығымен марапатталды.

Ерте өмір

Дей 1919 жылдың 1 мамырында Калькуттада (қазіргі Колката) Махамая мен Пурна Чандра Дейдің бенгал отбасында дүниеге келді. Әке-шешесінен бөлек, оның кіші әкесі, Сангитачарья Кришна Чандра Дей оған зор ықпал етті және шабыттандырды. Ол студенттік кезінде Гобар Гухадан жаттығу алып, күрес пен бокс сияқты спорт жарыстарына қатысты. Видьясагар колледжін бітірді. Дей Кришна Чандра Дей мен Устад Дабир Ханнан музыка сабақтарын алуын бастады. Осы оқу кезеңінде ол үш жыл қатарынан үш түрлі номинациядағы студенттер арасындағы ән сайысында бірінші орынды жеңіп алды.

Карьерасының алғашқы жылдары (19421953)

1942 жылы Дей Кришна Чандра Дейді Бомбейге сапармен бірге алып барды. Ол 1939 жылы бенгал фильміндегі «Чанакья» фильмінде Кришна Чандра Дейдің, содан кейін Сачин Дев Бурманның көмекшісі болып жұмыс істей бастады. Кейін ол басқа да композиторларға көмекші болып, өз бетінше жұмыс істей бастады. Әртүрлі хинди фильмдерінің музыкалық режиссері ретінде жұмыс істеген кезде, Дей Хиндустани классикалық музыкасының сабақтарын Устад Аман Али Хан мен Устад Абдул Рахман Ханнан жалғастырды. Ол өзінің әншілік мансабында шамамен 185 музыкалық режиссермен жұмыс істеді. 1942 жылы «Таманна» фильмінде әнші ретінде өнерін бастады. Музыкалық композитор Кришна Чандра Дей болды. Бірақ ол өзінің алғашқы жеке өнерін 1943 жылы ғана «Рам Раджья» фильмімен өткізді. Осылайша, фильмнің продюсері Виджай Бхатт пен композиторы Шанкар Рао Вьяс К.С.Дейге фильмде ойнату ұсынысымен келді. К.С.Дей басқа актерлерге дауысын бермейтінін айтып, ұсыныстан бас тартқанда, олар бөлменің бұрышында отырған Манна Дейді көріп, оған мүмкіндік берді. Ш.Вяс Манна Дейге әндерді үйретті, ол оларды ағасының ерекше стилімен әндетті. Осылайша ол өзінің даңқты мансабын «Гайи ту гаии Сита сати» («Рам Раджья», 1943) атты алғашқы әнмен бастады. 1944 жылы Анил Бисвастың «Кадамбари» фильміндегі «О Прем Дивани Самбал Ке Чална», Жафар Хуршидтің «Дил Чуране Ки Лие» (1946) композициясы, Амира Бахимен «Е Диния Джара Суней» сияқты дуэттер «Камала» (1946) және 1947 жылы «Чалтей Чалтей» фильміндегі Мина Капурмен «Адж Бор Аайи» дуэті сол жылдары ең көп орындалған әндер болды. 1945 және 1947 жылдар аралығында Дей Раджкумаридің 1945 жылы «Викарамадитя» фильмі үшін «Хей Гаган Ме Бадал Тхарей», «Инсаф» (1946) фильмінен «Ауджи Морей», Пандит Индра жазған «Гиет Говинд» фильміндегі барлық төрт дуэт – «Кит Хо Нандо Кумар», «Чорр Сахи Адж Ладж», «Апней Хи Ранг», «Лалит Лабанг Лата» әндері танымал болды. Ол 1950 жылы «Машаль» фильмінде Сачин Дев Бурман, «Упар Гаган Вишал» және «Дуния Ке Лого» жазған әндерді алғаш рет орындады. Әннің сөздерін Кави Прадип жазған. 1952 жылы Дей бенгал және маратхи тілдеріндегі бірдей сюжетке ие «Амар Бхупали» фильмінде ән шырқады. Осылайша ол 1953 жылы бенгал және маратхи фильмдеріндегі алдыңғы қатарлы әнші болды. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңде, 1947 жылдан кейін, Дейді музыка композиторлары Анил Бисвас, Шанкар Рао Вьяс, С.К. Пал, С.Д. Бурман, Кем Чанд Пракаш, М. Сафи 1947 жылдан 1957 жылға дейін жиі пайдаланды. Дей мен Анил Бисвастың бірлескен жұмысы «Гаджер» (1948), «Хум Бхи Инсан Хай» (1948), «До Ситаре» (1951), «Хамдард» (1953), «Махатма Кабир» (1954), «Жасусс» (1957) және «Пардеси» (1957) сияқты фильмдерден хит әндерді сыйлады. Анил Бисвас Деймен азау фильмдерде жұмыс істегенмен, олардың әндері әлі күнге дейін танымал. 1940-1961 жылдар аралығында ең көп сұранысқа ие хинди әншісі болған Шамшад Бегуммен «Фоолон Ка Свапна» атты алғашқы дуэті «Қыздар мектебі» (1949) фильмінде жазылған. Ол кездегі болашақ әнші Лата Мангешкармен алғашқы дуэті – Васант Десай жазған «Лапат Ке Пот Паханей Бикрал» әні «Нарсинг Аватар» (1949) фильміне жазылған, ал Кишор Кумармен «Субахо Ки Пахели Киран» әні 1951 жылғы «Анадолан» фильмінде Панналал Гхош жазған. Гейта Даттпен алғашқы дуэті – Шанкар Рао Вьяс жазған «Рам Вивах» (1949) фильміндегі «Дхоньо Дхоньо Хе Айодх Пури», Умадевимен (Тун Тун) алғашқы дуэті – Гхантшала жазған «Джангал Ка Жанвар» (1951) фильміндегі «Хей Йе Хейн». Алғашқы дуэті 1953 жылы «Бутполиш» фильміне түсірілген «О раат ғайи фир дин ая» әнінде болды. 1948-1954 жылдары Дей өзінің жанрлық шеберлігін классикалық негіздес фильм әндерін ғана емес, сонымен қатар үнді классикалық музыкасы мен поп музыкасының бірігуінен туған әндерді орындау арқылы және классикалық музыка концерттерін өткізу арқылы көрсетті. Оның батыс музыкасымен тәжірибе жүргізуі көптеген ұмытылмас күйлерді тудырып, 1955 жылдан бастап фильмдерде ән айту ұсыныстарын арттырды. 1953 жылдан бастап хинди фильмдерінде ғазал айта бастады. Ол Хинди фильмдеріндегі музыка композиторына айналды, ол Хемчанд Пракашпен бірге Трилок Капур, Нирупа Рой және Вишвамитраның (1952) басты рөлдерін ойнаған «Шри Ганеш Жанма» (1951) үшін музыка жазды.

In 1942, Dey accompanied Krishna Chandra Dey on a visit to Bombay. There he started working as an assistant music director first under Krishna Chandra Dey in a Bengali film Chanakya in 1939 and then under Sachin Dev Burman. Later, he assisted other music composers and then started to work independently. While working independently as a music director for various Hindi movies, Dey continued to take musical lessons in Hindustani classical music from Ustad Aman Ali Khan and Ustad Abdul Rahman Khan. He often works with near about 185 music directors in his singing career in Bollywood. Dey started his career in playback singing with the movie Tamanna, in 1942. The musical score was by Krishna Chandra Dey and Manna sang a duet named "Jago Aayee Usha Ponchi Boley Jago" with Suraiya which was an instant hit. But it was only in 1943 that he got his first solo break with Ram Rajya. Incidentally, the producer of the film Vijay Bhatt and its composer Shankar Rao Vyas had approached K C Dey with an offer for playback in the film. When K C Dey refused the offer on the grounds that he would not lend his voice to other actors, they spotted Manna Dey sitting in the corner of the room and offered him the opportunity. Shankar Rao Vyas taught Manna Dey the songs and he chose to sing them in his uncle's distinct style. And thus started the illustrious career with the first song "Gayi tu gayi Seeta sati"(Ram Rajya, 1943). His songs like "O Prem Diwani Sambhal Ke Chalna" from 1944 film Kadambari composed by Anil Biswas, "Dil Churaney Ki Liye from Dur Chaley" (1946) composed by Jafar Khurshid, his duets with Amira Bahee like "E Diniya Jara Suney" from Kamala (1946) and duet song "Aaj Bor Aayee" with Meena Kapoor from 1947 film Chaltey Chaltey became chartbusters in respective years. Between 1945 and 1947, many Dey Rajkumari duets like "Hay Gagan Me Badal Tharey" in 1945 for the film Vikaramaditya, "Aowji Morey" from Insaaf (1946), all four duets from the film Geet Govind composed by Pandit Indra – "Kit Ho Nando Kumar", "Chorr Sakhi Aaj Laj", "Apney Hi Rang", "Lalit Labang Lata" from Geet Govind became popular. He sang for first time songs composed by Sachin Dev Burman, Upar Gagan Vishal and Duniya Ke Logo in the 1950 movie Mashal, which became popular and from here his association with S. D. Burman began. Its lyrics were written by Kavi Pradeep. In 1952, Dey sang for a Bengali and a Marathi movie with the same name and storyline, Amar Bhupali. This established him as a leading playback singer in Bengali films and Marathi films as well by 1953. In the post independence period, after 1947, Dey was regularly used by music composers Anil Biswas, Shankar Rao Vyas, S. K. Pal, S. D. Burman, Khem Chand Prakash, Mohd. Safi from 1947 to 1957. Dey Anil Biswas combination gave hit numbers from films like Gajre (1948), Hum Bhi Insaan Hai (1948), Do Sitaare (1951), Hamdard (1953), Mahatma Kabir (1954), Jasoos (1957) and Pardesi (1957). Though Anil Biswas worked with Dey in very few films, their songs remain famous. He recorded his first duet with Shamshad Begum, who was the Hindi female singer most in demand from 1940 to 1961, "Phoolon Ka Swapna" in the films Girls School (1949) composed by S. K. Pal. His first duet with the then upcoming singer Lata Mangeshkar was "Lapat Ke Pot Pahaney Bikral" composed by Vasant Desai for Narsingh Avtar (1949), and with Kishore Kumar it was "Subaho Ki Paheli Kiran" from 1951 film Anadolan composed by Pannalal Ghosh. His first duet with Geeta Dutt was "Dhonyo Dhonyo He Ayodh Puri" from the film Ram Vivah (1949) composed by Shankar Rao Vyas, first duet with Umadevi (Tun Tun) was "Hay Ye Hain" from Jangal Ka Jaanwar (1951) composed by Ghantshala. His first duet with the then struggling singer Asha Bhosle was "O Raat Gayee Fir Din Aya" from 1953 film Bootpolish. Dey established his verstality between 1948 and 1954 by singing not only the classical based film songs but also singing such film songs which were fusion of Indian classical music and pop music and by giving classical music concerts. His experimentation with western music too produced many unforgettable melodies resulting in an increase in singing offers in films from 1955. He began singing ghazals in Hindi films from 1953. He became a music composer in Hindi films when he composed music along with Khemchand Prakash for both Shri Ganesh Janma (1951) starring Trilok Kapoor and Nirupa Roy and Vishwamitra (1952).

1953-1967 жылдар

1954 жылға қарай Дей түрлі үнді тілдеріндегі киноиндустриялардағы музыкалық айналымдарда танымал болды. «Do Bigha Zamin» (1953) фильмінен кейін ол ұлттық деңгейде әйгілі атанды, онда оның орындаған екі әні, Салил Чоудхуридің музыкасына жазылған, хитке айналды. Салил Чоудхури 1953 жылдан 1992 жылға дейін Деймен бірге хинди фильмдерінде жұмыс істеді және 1950 жылдардың соңынан 1990 жылдардың басына дейін Дейді бенгал және малаялам фильмдерінде ән айтты. Оның Шанкар-Джайкишанмен және продюсер Радж Капурмен жұмысы «Awara» фильмінде басталды, бірақ олардың бірлескен жұмысы «Boot Polish» (1954) фильмінде танымал болды. Үштік 1954 жылдан 1971 жылға дейін көптеген фильмдерде бірге жұмыс істеді, олардың музыкалық саздығы, кассалық табысына қарамастан, «Shree 420», «Chori Chori», «Mera Naam Joker», «Awaara» және «Kal Aaj Aur Kal» сияқты фильмдерде бағаланды. Сондай-ақ, ол Радж Капур үшін «Parvarish», «Sriman Satyavadi» (Даттарамның музыкасымен), «Dil Hi To Hai» (Рошанның музыкасымен) және «Abdullah» (Р. Д. Бурманның музыкасымен) фильмдерінде ән шырқады. Радж Капур мен Манна Дейдің бірлескен жұмысы суперхиттер тудырды (музыка және фильм, тек «Mera Naam Joker» ерекшелік танытты, онда әндер хит болды, бірақ фильм сәтсіз аяқталды) және олармен санасу қажет болды. Мукеш Радж Капурдың баяу әндерін орындағанда, Дей жылдам, көңілді әндерді, классикалық шығармаларды, романтикалық дуэттерді (талдау жасағанда, Дей Радж Капурдың суперхит дуэттерінің 95% астамын орындаған) және ойшау әндерді орындады. Дейдің әкесі мен ұлы – Радж Капур мен Рандхир Капур үшін ән орындаған сирек мүмкіндігі бар. С. Рамчандра 1955 жылы «Insaniyaat» фильмінде Деймен алғаш рет жұмыс істеді, содан кейін 1960 жылдары «Tallaq» (1959), «Navrang», «Paigham», «Stree» (1961), «Veer Bhimsen» және т.б. фильмдерде Деймен үнемі ән жазды. 1956 жылы ол жаңа әншілер тобымен бірге ән шырқады. Ол өзінің алғашқы дуэттерін 1956 жылы Айодхипатиден Суда Малхотрамен «Ghar Ghar Deep Jalao Re» дуэтімен, Суреш Талвардың музыкасына жазылған «Grand Hotel» фильміндегі «Tum Mile Mil Gaye Karaar» дуэтімен Бината Чаттерджимен, содан кейін А. Р. Куарешидің музыкасына жазылған «Laal E Yaman» фильміндегі «Jamine Hamari Jamana» әнінде Сабита Банерджимен және әнші Мина Капурмен бірге «Rim Jhim Jhim Rim Jhim» әнінде жазды. 1954 жылы Дей «Maha Poojaa» фильмінде хинди фильмдеріндегі тәуелсіз музыкалық композиторға айналды. 1953-1955 жылдар аралығында үш жылда 83 хинди әнін орындап, сұранысы артып, 1956 жылы 45 әнді орындады. Оның мансабы ең жоғары деңгейге жеткені 1957 жылы 95 әнді, ал 1958 жылы 64 әнді жазды. Оның хинди тіліндегі ең үздік кезеңі 1953-1969 жылдар аралығында деп саналады, онда ол 758 хинди әнін жазды, оның 631 әні 1957-1969 жылдар аралығында жарық көрді. Ол 1954-1968 жылдар аралығында Наушад, К. Дютта, Васант Павар & Рам, Васант Десай, Рави, С. К. Пал, Авинаш Вьяс, С. Н. Трипати, Санмух Бабу, Ниссар Базми, Хусанлал Бхатрам, Б. Н. Бали, Сушанта Банерджи, О. П. Наяр, Г. Раманатхан, Т. Г. Лингпа, Нармаль Кумар, Гулам Мохаммед, Бипин Дютта, Рабин Банерджи, Рошан, Сапан Джагмохан сияқты басқа да музыкалық режиссерлермен кеңінен жұмыс істеді. Қалианжи Ананджи сияқты жаңа дәуір композиторлары 1958 жылдан бастап Деймен және Лаксмикант Пярелалмен 1964 жылдан бастап әндер жаздыра бастады. Рахул Дев Бурман Дейді 1965 жылы хит-парадтарға айналған «Aao Twist Karen» және «Pyar Karta Ja» атты батыстық әндерді орындауға мәжбүр етті. Бірақ композиторлар, олар Дейге 1955-1969 жылдар аралығында коммерциялық сәтті фильмдерде тұрақты танымал ән нөмірлерін сыйлады, олар С. Д. Бурман, С. Рамачандра, Рави, Авинаш Вьяс, Васант Десай, Анил Бисвас, Салил Чоудхури және Шанкар Джаикишан болды. Дейдің «Lapak Jhapak Tu Aa Re» («Boot Polish» фильмінен 1954), «O Gori Tori Tu Pyar Ka Sagar Hai» («Seema» фильмінен 1955), «Yeh Kahani Hai Diye Aur Toofan Ki» («Diya Aur Toofan» фильмінен 1956) Васант Десайдың музыкасымен, «Humdum Se Gaye» («Manzil» фильмінен 1960), «Aye Mere Pyare Watan» («Kabuliwala» фильмінен 1961), «Laga Chunari Mein Daag» («Dil Hi To Hai» фильмінен 1963), «Sur Na Saje» («Basant Bahar» фильмінен 1956), «Kaun Aya Mere Mann» («Dekh Kabira Roya» фильмінен 1957), «Pucho Na Kaise Maine Rain» («Meri Surat Teri Aankhen» фильмінен 1963), «Jhanak Jhanak Tore Baje Payalia» («Mere Huzoor» фильмінен 1965) сияқты жеке әндері, «Kisi Chilman Se» («Baat Ek Raat Ki» фильмінен 1962), «Ae Meri Zohra Jabeen» («Waqt» фильмінен 1965), «Chalat Musafir Moh Liya» («Teesri Kasam» фильмінен 1967), «Aao Aao Sawariya» және Латамен «Masti Bhara Yeh Sama» («Parvarish» фильмінен 1958), «Nain Mile Chain Kahan» («Basant Bahar» фильмінен 1956), «Kehdoji Kehdo Chupaona Pyar» («Kismat Ka Khel» фильмінен 1956), «Tum Gagan Ke Chandrama» («Sati Savitri» фильмінен 1964), «Dil Ki Girah» («Raat Aur Din» фильмінен 1966), «Chunari Sambhal Gori» («Baharon Ke Sapne» фильмінен 1967) әндері олар шыққан жылы хитке айналды. Дей классикалық негіздегі жеке және дуэт әндерін көпшілікке таныстырғаны үшін де мақталады, мысалы Латамен «Pritam Daras Dikhao» («Chacha Zindabad» фильмінен 1959) әні классикалық Раг Лалит негізінде жазылған болса да, танымал болды. Оның «Kasame Vaade Pyar» («Upkar» фильмінен 1967) әні, Прананың бейнесімен және Қалианжи Ананджидің музыкасымен жазылған, Дейге мақтау әкелді, сонымен қатар Праның мансабында да маңызды рөл атқарды, өйткені ол оң рөлдерді ойнай бастады. Дей Радж Капур үшін «Shree 420» («Mud Mud Ke Na Dekh»), «Chori Chori» («Yeh Raat Bheegi, Jahan Main Jati and Aja Sanam»), «Parvarish» («Masti bhara hai sama»), «Dil Hi To Hai» («Laga chunari mein daag»), «Mera Naam Joker» («Ae bhai zara dekh ke chalo») және «Kal Aaj Aur Kal» (1971) фильмінен «Ek Paon Chal Raha Hai» әнін орындады. Р. Д. Бурман Деймен 1965 жылдан бастап «Bhoot Bangla», «Gomti Ke Kinare», «Chandan Ka Palna», «Baharon Ke Sapne», «Padosan» сияқты фильмдерде үнемі хит әндер жазды. Ол 1950 жылдан 1969 жылға дейін Бальрадж Сахни үшін көптеген фильмдерде ән орындады және 1960 жылдан 1975 жылға дейін Мехмуд пен Ануп Кумардың дауысы болды. 1956 жылдан кейін пайда болған жаңа әншілердің ішінде Дейдің Суман Калянпурмен орындаған дуэттері танымал болды, олар атақты командаға айналды. Олардың алғашқы дуэті Б. Н. Балидің музыкасына жазылған «Maayaa Nagri» (1957) фильмінен «Prem Bada Balwan Jagat» болды және содан бері 45-ке жуық әнді бірге орындады. Олардың танымал дуэттері «Sakhi Robin» (1962) фильмінен Робин Баннерджидің музыкасына жазылған «Tum Jo Aao», С. Рамачандраның музыкасына жазылған «Al Hilal» (1958) фильмінен «Dil Se Jo Baat», «Zindagi Aur Khwab» (1963) фильмінен «Na Jane Kahan», «Jab Se Tumhe Dekha Hai» (1963) фильмінен «Ye Din Hai Khushi Ke» және Даттарам Вадкардың музыкасына жазылған «Shriman Sataywadi» (1960) фильмінен «Bheegi Hawaon Mein» әндерін қамтиды. «Reshmi Roomal» (1960) фильмінен «Aankh Mein Shokhi» әні Бабулдың музыкасына жазылған, «Jaane Anjaane» (1970) фильмінен Шанкар-Джайкишанның музыкасына жазылған «Aao Hilmil Ke Nacho Re» және Лаксмикант Пярелалдың музыкасына жазылған «Dafaa 302» (1975) фильмінен «Dil To Dil Hain Phool Bhi» әндері де олардың танымал дуэттерінің қатарында. Дей Мохд. Рафимен де танымал дуэттерді жазды, Рафимен бірге 101 хинди әнін орындады, оның 58-і дуэт болды, мысалы «Barsaat Ki Raat» фильмінен «Ishq Ishq», «Kalpana» фильмінен «Tu hai mera prem Devta», «Parvarish» фильмінен «Mama o mama», «Maan Gaye Ustaad» (1981) фильмінен «Duniyaan ke liye», «Rahu Ketu» (1979) фильмінен «Main Hoon Tera Prem Aur Tu Ho Meri Pran», «Hindustan Ki Kasam» (1973) фильмінен «Hindustan Ki Kasam», «Johar Mehmood in Hong Kong» фильмінен «Hum To Tere Hai Deewane», «Shagird» фильмінен «Badey Miya Diwane», «Johar Mehmood in Goa» фильмінен «Ye Do Diwane Dil Ke» және «Shola Aur Shabnam» (1961) фильмінен «Agar Dil Dil Se». Аша Бхослемен 1953 жылдан 1982 жылға дейін шамамен 160 хинди әнін жазды, бірақ олардың дуэттері 1986 жылға дейін жарық көрді және бірге орындаған соңғы әні «Teri Maang Sitaaron Se Bhar Doon» (1982) фильмінен болды. Аша Дейдің танымал дуэттері «Ghar Sansar» (1958) фильмінен «Ye Hawa Yeh Nadi Ka», «Navrang» (1959) фильмінен «Tu chupi hai kahan», «Aulad» (1968) фильмінен «Jodi Hamari Jamegi», «Kala Bazar» (1960) фильмінен «Sanjh Dhali Dil Ki Lagi», «Manzil» (1960) фильмінен «Aye Kash Chalte Milte», «Barsaat Ki Raat» (1960) фильмінен «Na Tohh karvan Ki Talaash Hai», «Dadimaa» (1966) фильмінен «Jane Na Doonga», «Lal Patthar» (1971) фильмінен «Re man sur me ga», «Seeta Aur Geeta» (1972) фильмінен «Zindegi hai khel» және «Dharkan» (1972) фильмінен «Paisa Daulat» әндерін қамтиды. Дей шамамен 27 хинди дуэтін жазды...

By 1954, Dey became popular among musical circle across film industries of various Indian languages. He became nationally famous after release of Do Bigha Zamin (1953) where two of the songs sung by him and composed by Salil Choudhury became hits. Salil Choudhury worked with Dey from 1953 to 1992 in Hindi films and made Dey sing even in Bengali and Malayalam films right from the late 1950s to early 1990s. His association with Shankar–Jaikishan and producer Raj Kapoor had begun while working for Awara, but their combination became famous while working together for Boot Polish in 1954. The trio worked in many films together from 1954 to 1971 whose musical scores were appreciated, irrespective of their box office fate, like Shree 420, Chori Chori, Mera Naam Joker, Awaara, and Kal Aaj Aur Kal. He also sang for Raj Kapoor in Parvarish, Sriman Satyavadi (both with music by Dattaram), Dil Hi To Hai (music by Roshan), and Abdullah (music by R. D. Burman). The Raj Kapoor Manna Dey combination produced superhits (both music and film, the only exception being Mera Naam Joker where the songs were chartbusters but the film was a flop) and was a pair to reckon with. While Mukesh sang the slow pathos for Raj Kapoor, Dey sang the fast peppy ones, the classical numbers, the romantic duets (in case one analyses Dey has sung more than 95% of Raj Kapoor's superhit duets) and the naughty numbers. Dey has the rare distinction of doing playback for both father and son – Raj Kapoor and Randhir Kapoor (In fact Dey later sang for Rishi Kapoor in Zamane ko dikhana hai). C. Ramchandra worked with Dey very first time in Insaniyaat in 1955 and then recorded songs with Dey consistently even in the 1960s in films like – Tallaq (1959), Navrang, Paigham, Stree (1961), Veer Bhimsen etc. In 1956, he sang with a new batch of singers. He recorded his first duets with Sudha Malhotra "Ghar Ghar Deep Jalao Re" from Ayodhyapati in 1956, with Binata Chatterjee in the duet "Tum Mile Mil Gaye Karaar" from Grand Hotel (1956) composed by Suresh Talwar, and then his first duet with Sabita Banerjee in the song "Jamine Hamari Jamana" composed by A. R. Quereshi from Laal E Yaman (1956) and with singer Meena Kapoor in the song "Rim Jhim Jhim Rim Jhim" from Pardesi (1957) composed by Anil Biswas. Dey turned into an independent music composer in Hindi films with Maha Poojaa in 1954. He sang eighty three Hindi songs in three years from 1953 to 1955 and his demand increased such that he sang 45 songs in the year 1956. His career reached in peak form when he recorded 95 Hindi songs in single year 1957 and 64 in 1958. His peak period in Hindi film industry is considered to be from 1953 to 1969 where he recorded 758 Hindi songs of which 631 came between 1957 and 1969. He worked extensively with other music directors like Naushad, K. Dutta, Vasant Pawar & Ram, Vasant Desai, Ravi, S. K. Pal, Avinash Vyas, S. N. Tripathi, Sanmukh Babu, Nissar Bazmi, Husanlal Bhagatram, B. N. Bali, Sushanta Banerjee, O. P. Nayyar, G. Ramanathan, T. G. Lingappa, Nirmal Kumar, Ghulam Mohhammed, Bipin Dutta, Rabin Banerjee, Roshan, Sapan Jagmohan from 1954 to 1968. New age composers like Kalyanji Anandji started recording songs with Dey from 1958 and Laxmikant Pyarelal from 1964. Rahul Dev Burman made Dey sing the westernised songs – "Aao Twist Karen" and "Pyar Karta Ja" which became chartbusters in 1965. But the composers who gave Dey consistent popular song numbers in commercially successful films from 1955 to 1969 were S. D. Burman, C. Ramachandra, Ravi, Avinash Vyas, Vasant Desai, Anil Biswas, Salil Choudhury and Shankar Jaikishan. The solo songs sung by Dey like "Lapak Jhapak Tu Aa Re" from Boot Polish (1954), "O Gori Tori Tu Pyar Ka Sagar Hai" from Seema (1955), "Yeh Kahani Hai Diye Aur Toofan Ki" from Diya Aur Toofan (1956) composed by Vasant Desai, "Humdum Se Gaye" from Manzil (1960), "Aye Mere Pyare Watan" from Kabuliwala (1961), "Laga Chunari Mein Daag" from Dil Hi Toh Hai (1963), classical songs like "Sur Na Saje" from Basant Bahar (1956), "Kaun Aya Mere Mann" from Dekh Kabira Roya (1957), "Pucho Na Kaise Maine Rain" from Meri Surat Teri Aankhen (1963), "Jhanak Jhanak Tore Baje Payalia" from Mere Huzoor (1965); folk based songs like "Kisi Chilman Se" from Baat Ek Raat Ki (1962), "Ae Meri Zohra Jabeen" from Waqt (1965), "Chalat Musafir Moh Liya" from Teesri Kasam (1967), "Aao Aao Sawariya", and duets with Lata like "Masti Bhara Yeh Sama" from Parvarish (1958), "Nain Mile Chain Kahan" from Basant Bahar(1956), "Kehdoji Kehdo Chupaona Pyar" from Kismat Ka Khel (1956), "Tum Gagan Ke Chandrama" from Sati Savitri (1964), "Dil Ki Girah" from Raat Aur Din (1966), "Chunari Sambhal Gori" from Baharon Ke Sapne (1967), were chartbusters in their respective year of release. Credit is also given to Dey for popularising classical based solo and duet songs to the masses like the duet with Lata – "Pritam Daras Dikhao" from Chacha Zindabad (1959), became a popular song though it was based on classical Raag Lalit. His rendition of "Kasame Vaade Pyar" from Upkar (1967) pictured on Pran and composed by Kalyanji Anandji won accolades for Dey, and was also significant in Pran's career as he began to do positive roles. Dey gave playback for Raj Kapoor in Shree 420 (Mud Mud Ke Na Dekh), Chori Chori (Yeh Raat Bheegi, Jahan Main Jati and Aja Sanam), Parvarish (Masti bhara hai sama), Dil Hi To Hai (Laga chunari mein daag), Mera Naam Joker (Ae bhai zara dekh ke chalo) and "Ek Paon Chal Raha Hai" from Kal Aaj Aur Kal (1971). R. D. Burman recorded hit songs with Dey regularly from 1965 with films like Bhoot Bangla, Gomti Ke Kinare, Chandan Ka Palna, Baharon Ke Sapne, Padosan, in late 60s. He sang for Balraj Sahni in many films from 1950 till 1969 and was voice of Mehmood and Anoop Kumar in many films from 1960 to 1975. Among the new breed of singers which emerged after 1956, Dey's duets with Suman Kalyanpur were popular making them a celebrated team. Their first duet was "Prem Bada Balwan Jagat" from Maayaa Nagri (1957) composed by B. N. Bali and since then have sung around 45 songs together. Their popular duets include "Tum Jo Aao" from Sakhi Robin (1962) composed by Robin Bannerjee, "Dil Se Jo Baat" from Al Hilal (1958) composed by C. Ramachandra, "Na Jane Kahan" from Zindagi Aur Khwab (1963), "Ye Din Hai Khushi Ke" from Jab Se Tumhe Dekha Hai (1963) and "Bheegi Hawaon Mein" from Shriman Sataywadi (1960) all 3 composed by Dattaram Wadkar, "Aankh Mein Shokhi" from Reshmi Roomal (1960) composed by Babul, "Aao Hilmil Ke Nacho Re" from Jaane Anjaane (1970) composed by Shankar–Jaikishan and "Dil To Dil Hain Phool Bhi" from Dafaa 302 (1975) composed by Laxmikant Pyarelal. Dey recorded popular duets with Mohd. Rafi, Dey sang 101 Hindi songs along with Rafi which include 58 duets with Rafi such as "Ishq Ishq" (Barsaat Ki Raat) "Tu hai mera prem Devta" (Kalpana), "Mama o mama" (Parvarish), Duniyaan ke liye from Maan Gaye Ustaad (1981), "Main Hoon Tera Prem Aur Tu Ho Meri Pran" from Rahu Ketu (1979), the song "Hindustan Ki Kasam" from Hindustan Ki Kasam (1973), "Hum To Tere Hai Deewane" from Johar Mehmood in Hong Kong, "Badey Miya Diwane" from Shagird, "Ye Do Diwane Dil Ke" from Johar Mehmood in Goa, "Agar Dil Dil Se" from Shola Aur Shabnam (1961). With Asha Bhosle, recorded around 160 Hindi songs from 1953 to 1982 though their duets kept releasing till 1986 and their last song sung together was in Teri Maang Sitaaron Se Bhar Doon (1982). Popular duets of Asha Dey include "Ye Hawa Yeh Nadi Ka" from Ghar Sansar (1958), "Tu chupi hai kahan" from Navrang (1959), "Jodi Hamari Jamegi" from Aulad (1968), "Sanjh Dhali Dil Ki Lagi" from Kala Bazar (1960), "Aye Kash Chalte Milte" from Manzil (1960), "Na Tohh karvan Ki Talaash Hai" from Barsaat Ki Raat (1960), "Jane Na Doonga" from Dadimaa (1966), "Re man sur me ga" from Lal Patthar (1971), "Zindegi hai khel" from Seeta Aur Geeta (1972) and "Paisa Daulat" from Dharkan (1972). Dey sang around 27 Hindi duets with Geeta Dutt from 1949 with the last being from Ziddi in 1964. The popular duets of Geeta Dutt Dey include both classical songs as well as those which have style of Twist dance, Rock & Roll, cha cha cha like "Aan aan milo" from Devdas, :O Mister Suno Ek Baat" from Agra Road (1957), "Karo Na Phere Gali Ke Mere" from Bengali film Gali Theke Rajpath (1959) composed by Sudhin Dasgupta, "Naya Naya Chand Hai Jee" Khuda Ka Banda (1957) starring actor Chandrashekar and composed by S. N. Tripati. The song "Picnic Me Tick Tick" from Piya Milan Ki Aas (1961) composed by S. N. Tripati is noted for Dey yodeling and singing in a style which is known as forte of Kishore. With Lata Mangeshkar, Day recorded around 103 Hindi duets of which songs like "Tere Bina Aag Yeh Chandni" from Awara, "Yeh raat bhigi bhigi" and "Aaja Sanam Madhur Chandni Mein" from Chori Chori, "Pyar hua iqrar hua" from Shree 420, "Woh Chand Muskaye" from Akhri Dao (1958), "Ritu aye", "Dil Ki Girah Khol Do" from Raat Aur Din (1966), "Aya Abdulla Aya" from Juaari (1968), "Soch Ke Ye Gagan Jhume" from the flop film Jyoti (1969) and "main buddho lambo lambo" of Buddha Mil Gaya (1971) are still extremely popular.

1968-1991 жылдар

1968 жылға дейін Кишор Кумар мен Дей бірге 6 ән жазды. Олардың барлығы хит болды. Олардың кейбіреулері – Бәппи Лахиридің «Сауракша» фильмінен «Ей Дунья, усаки нани хай», Шолай фильмінен «Ей Дости, хумнай тоденге», «Бевакоф» фильмінен «Түбхи Пия Чикара Хун» және «Ту Джам Лие Жа» (1960), С. Д. Бурманның «Чалти Ка Наам Гади» (1958) фильмінен «Бабу Самжхо Ишааре» болды. 1968 жылы Р. Д. Бурман оларды «Падосан» фильміндегі «Ек Чатур Наар» әні үшін біріктірді. Айтуынша, Кишор Кумар мен Манна Дейдің «Падосан» (1965) фильмінен шыққан «Ек Чатур Наар» әнін жазу кезінде Кишор Кумар ішінара импровизациялаған, ал Дей, Кишорға дуэтті қалай жақсы орындайтынын көрсетуге бел буған (Кишор классикалық музыканы оқымағандықтан), әннің көңіл-күйіне еніп, «Ек Чатур Наар» әнін мәңгілікке сақтап қалды. Дей 1951 жылдан 1987 жылға дейін Кишормен бірге 31 ән жазды. 1969 жылдан бастап, «Арадна» фильмінен кейін, ең көп сұранысқа ие әнші Кишор Кумар болды, сондықтан Мукеш, Рафи және Дейдің мансабына әсер етті және олар ән айту үшін аз әндер алды. Оның әнші ретіндегі ең жақсы кезеңі 1953 жылдан 1969 жылға дейін деп саналады. 1969 жылы Кишор Кумардың қайта өркендеуіне байланысты Дейдің хинди фильмдеріндегі мансабы аяқталады деп ойлаған, бірақ ол 1976 жылға дейін биік деңгейде болды. 1969 жылы «Эк Фул До Мали» фильміндегі «Тудже Сурадж Кахун Я Чанда» әні, С. Д. Бурманның «Ус Пар» (1974) фильмінен шыққан «Митва Митва Пия Мэне Кья Кия» композициясы және Боби фильміндегі Шайлендра Сингхпен дуэті «На Маангун Сона Чанди» әр жылдың ең танымал әндері болды. Оның «Саван Ки Римджим Мэйн» әні «Вивидх-Бхарати» телеарнасының киноға қатысты емес бағдарламасында ойналып, радиода танымал болды. 1971 жылдан бастап ол әнші ретінде жаңа өмірге ие болды, себебі Раджеш Ханна музыка режиссерлеріне Дей орындаған әндерді Ханна басты рөлде ойнаған фильмдерде суретке түсіруге рұқсат берді, бұл «Ананд» фильмімен басталды, оның авторы Салил Чоудхари. Раджеш Ханна үшін Дей «Зиндаги Кайси Хай Пахели» («Ананд», 1971), «Тум Бин Живан Кайса Живан» және «Бхор Ае Гая Андхера» («Баварчи», 1972), «Надия Чале Ре» (Раджеш пен Дей бірге орындаған ән), «Хасне Ки Чах Не Китна Муэ» («Авишкар», 1973) және «Гори Тори Паиджания» («Мехбоба», 1976) әндерін орындады. Кейінірек 2012 жылғы сұхбатында Дей: «Мен оның музыканы бейнелеу жолын жақсы көрдім. Әннің табысы актердің оны қалай бейнелегеніне байланысты. Ол әндерді бейнелеуде бірінші болды. Мен оған мәңгілік қарыздымын» деді. 1970-1983 жылдары ол үнді фильмдерінде қолданылатын 503 ән жазды. Содан кейін ол ән айту стилін таңдап, хинди тілінде аз жұмыс істеуге шешім қабылдады. 1972 жылдан бастап Кишор-Дей комбинациясына сұраныс артты. Олардың танымал әндері: «Амир Гариб» (1974) фильмінен «Мере Пяле Мейн», «Мистер Ромео» (1974) фильмінен «Ишк Мейн Хар», «Шолай» (1975) фильмінен «Ех Дости», «Наукри» фильмінен «Дунья Ме Жени», «Карз» фильмінен «Камал Хайн», «Пяс» (1982) фильмінен «Фоол Чхахие На» және олардың соңғы дуэті 1986 жылғы «Мақсар» фильміндегі «Ту Хи Мера Сапна» болды. Салил Чоудхуридің «Ананд» және «Анадата» сияқты фильмдердегі композициялары да танымал болды. Сонымен қатар, Кишор, Рафи және Дей триосы «Нанха Фаришта» (1969) және «Чалти Ка Наам Зиндаги» (1981) фильмдерінде «Түжме Ишвар, Алла Түжме» сияқты хиттерді бірге орындады. Кишор Дей көптеген фильмдерде Ашамен бірге ән шырқады. Олардың ішінде «Дил Диванадан» «Хан Чача» (1974), «Чанди Сонадан» «Аа Китни Сундар Джага» екеуі де Р. Д. Берманның шығармалары. Лата мен Дей үнді және батыс аспаптарын қолдана отырып, фьюжн әндерін жазды. Мұндай әндердің қатарында 1975 жылы Салил Чоудхури жазған «Сангат» фильмі үшін «Каанха Боле Наа» және «Балма Мораа Аанчаар» дуэттері бар. «Neela peela hara gulabi» әнін Лата Дейдің «Ап бете» (1976) фильміндегі әндерімен бірге орындады. 1974 жылы Дей Лата Кишормен бірге «Маноранжан» (1974) фильміндегі «Гойакечу Нанче» әнінде ән шырқады. Дей 1971 жылдан 1986 жылға дейін өзінің хит әндерін жалғастырды, мысалы, Раамлаксман жазған және Латтамен бірге орындалған «Ху Джо Хасинадан» «Дулхан Банунги» (1983), «Самраттан» «Анхон Ка Салам Ло» (Латта Рафимен бірге), «Крантиден» «Дилвале Дилвале» (1981), «Занжерден» «Яри Хай Имман», «Сұрақшадан» «Ей Дунья Хей Уси Ко» (Кишор Ушамен бірге), «Ануродтан» «Тум Бесара Хо То Киси» (1977), «Өмір Қайдтан» «Жо Лиха Гая Хай» (1975) және тағы басқалары. «Sab Kho Diya Sab Pa Liya» («Саб Хо Дия Саб Па Лия») - «Мақсар» (1986) фильмі, композиторы - Раджеш Рошан. Бұл ән Лата Дейдің хинди фильміндегі соңғы дуэті болды. Ол 70-жылдардың аяғынан 1990 жылға дейін хинди фильмдерінде Лаксмикант Пярелал, Камлянжи Анаджи, Панчам, Баппи Лахири, Раам Лакс...

Kishore Kumar and Dey had recorded only 6 songs together until 1968 and all proved to be hits, some of them being "Ye Duniya hai usaki nyari hai" from Sauraksha composed by Bappi Lahiri, "Ye Dosti humnai todenge" from Sholay, "Tubhi Piya Chikara Hoon" and "Tu Jaam Liye Jaa" from Bewakoof (1960), "Babu Samjho Ishaare" from Chalti Ka Naam Gaadi (1958) all three composed by S. D. Burman and "Baheta Pani Baheta Jaye" from Dhaake Ke Malmal composed by C. Ramachandra, "Joyo Joyo Mere Lal" composed by S. K. Pal in 1952 and their first duet together – "Subaho Ki Paheli Kiran" in 1951 from Andolan. In 1968, R. D. Burman brought them together for "Ek Chatur Naar" in Padosan. Reportedly the song "Ek Chatur Naar" (a duet by Kishore Kumar and Manna Dey) from Padosan (1965) was partly improvised by Kishore Kumar at the time of recording and Dey, determined to show Kishore Kumar how he would sing the duet better (since Kishore had not been trained classically), got into the mood of the song and immortalised "Ek Chatur Naar". Dey recorded around 31 songs with Kishore from 1951 to 1987 and all of them became chartbusters. From 1969, after release of Aradhana, the highest in demand playback singer was Kishore Kumar, so careers of Mukesh, Rafi and Dey were affected and they got lesser number of songs to sing. His peak period as a playback singer is considered to be from 1953 to 1969 and in the year 1969 it seemed that Dey's career in Hindi films would be over due to resurgence of Kishore Kumar but he had an extended peak period till 1976. The song "Tujhe Suraj Kahun Ya Chanda" from Ek Phool Do Mali in 1969, S. D. Burman composition "Mitwa Mitwa Piya Maine Kya Kiya" from Us Paar (1974) and his duet with Shailendra Singh from Bobby – "Na Maangoon Sona Chandi" were a chartbusters in respective years. His song "Sawan Ki Rimjhim Main" was aired in non film program section in Vividh Bharati and became popular on the radio. He received a fresh lease of life in his playback singing career from 1971 after Rajesh Khanna allowed music directors to picturise or feature songs sung by Dey in films with Khanna in lead role beginning with Anand, composed by Salil Chowdahry. For Rajesh Khanna, Dey had sung songs "Zindagi kaisi hai paheli" (Anand, 1971), "Tum bin jeewan kaisa jeewan" and "Bhor Aaye Gaya Andhera" (Bawarchi, 1972), "Nadiya Chale Re" (song sung with Rajesh and Dey), "Hasne ki chah ne kitna mujhe" (Avishkaar, 1973) and "Gori tori paijaniya" (Mehbooba, 1976). Later in a 2012 interview, Dey said, "I loved the way he picturised music. The success of a song depends upon how an actor picturises it. He was the number one in picturising songs. I will be ever indebted to him." From 1970 to 1983, he recorded around 503 songs used in Hindi films. Thereafter he became selective of the kinds of songs he sings and chose to do less work in Hindi. The demand for Kishore Dey combination only grew after 1972. Their popular songs were "Mere Pyale Mein" from Aamir Garib (1974), "Is Ishq Mein Har" from Mr. Romeo (1974), "Yeh Dosti" from Sholay (1975), "Duniya Me Jeeney" from Naukri, "Kamal Hain" from Karz, "Phool Chaahiye Na" from Pyas (1982) and their last duet was in 1986 film Maqqar – "Tu Hi Mera Sapna". Salil Chowdhry compositions rendered by Dey from films like Ananad and Anadatta became popular as well. Also the trio of Kishore Rafi Dey sang together hits like "Tujhme Ishwar, Allah Tujhme" from Nanha Farishta (1969) and "Band Mutthee" from Chalti Ka Naam Zindagi (1981). Kishore Dey together also sang with Asha in many films and famous among them are "Khan Chacha" from Dil Deewana (1974), "Aa Kitni Sundar Jagah" from Chandi Sona, both composed by R. D. Burman and with Lata in "Goyakechu Nanche" from Manoranjan (1974), "Logo Ke Juban Me Apna" from Nehla Pe Dehla, both composed by Pancham. Lata and Dey recorded fusion songs, which used both Indian and western instruments. Several such songs included the duets "Kaanhaa Bole Naa" and "Balma Moraa Aanchaar" for the film Sangat, composed by Salil Chowdhury in 1975, which became very popular and was picturised on Rakesh Pandey and Kajri. The song "Neela peela hara gulabi" is a famous Holi song sung by Lata with Dey in Aap Bete (1976). In 1974, Dey sang along with Lata Kishore in the song "Goyakechu Nanche" from Manoranjan (1974) which became a chartbuster in 1974. Dey continued to have hit Hindi songs to his credit from 1971 to 1986, such as "Dulhan Banungi" from Who Jo Hasina (1983), composed by Raamlaxman and sung with Lata, "Aankhon Ka Salaam Lo" with Lata Rafi in Samraat, "Dilwaale Dilwaale" from Kranti (1981), "Yaari Hai Imaan" from Zanjeer, "Ye Duniya Hey Usi Ko" sung with Kishore Usha from Suraksha (1979), "Tum Besahara Ho To Kisi" from Anurodh (1977), "Jo Likha Gaya Hai" from Umar Qaid (1975), among others. "Sab Kho Diya Sab Pa Liya" from Maqqar (1986), composed by Rajesh Roshan was the last duet of Lata Dey for a Hindi film and was a chartbuster. He worked with composers like Laxmikant Pyarelal, Kamlyanji Anadji, Pancham, Bappi Lahiri, Raam Laxman, Sonik Omi, S. Rajeswar Rao, Ravi, Rajesh Roshan extensively from late 70s to 1990 in Hindi films. However, offers for him to sing solo songs in Hindi films reduced since 1976 gradually and rarely songs sung by him was picturised in the hero. He sang "Bohey Nirontaro Ananto Anandadhara" from the album Rabindra Sudha in 1961, and then went on to sing 14 songs composed by Rabindranath Tagore until 2002 in Hindi. He sang title songs of Hindi serials like Hum Hindusthaani (1986), Khari Khari (1984), Aasmaan Se Oonchaa (1997) and Aao Jhoome Gaaye (2001), all composed by Barma Malik. His first duet with Usha Khanna was "Janemon Janemon Tum Din Raat" from film Haye Mera Dil (1968), composed by Kalyanji Anandji. His first song with S. Janaki was "Itna Manta Tu Mera" from Aashiq C. I. D (1973) and with P. Susheela was "Joy Ho Gaanga Maiya Ki" from Gangaa Ki God Mein (1980). He recorded his first song with Vani Jayram, "Rataiya Baba, Rajania Baba" for the film Ratnaa Dakoo in 1972 and their other popular duets include "Mitwa More Man Mitwa" from the film Parinay (1974), composed by Jaidev. Dey also sang with singer/composer, Hemant Kumar (Hemanta Mukherjee), in Bengali movies, and also with some other Bengali composers like Nachiketa Ghosh and Sudhin Dasgupta. He sang a duet, "Ke Prothom Kachhe Esechi", with Lata Mangeshkar in the movie Sankhyabela. He also performed Rabindra Sangeet and recorded over 4000 songs till 2012. In addition to film songs, Dey released several albums of devotional songs of Jagadguru Shree Kripaluji Maharaj.

1992-2013 жылдар

1992 жылдан бастап Дей хинди кино музыкасынан қанағаттанды. Бірақ ол бенгал фильмдерінде ән айтуды, сондай-ақ түрлі тілдерде бхаджан мен ғазалдар орындауды жалғастырды және 1992 жылдан 2012 жылға дейін концерттерде өнер көрсетті. Оның соңғы концерттік өнері 2012 жылы Мумбайда болды. Оның хинди фильмдеріндегі соңғы жазылған әні 2006 жылы Шамир Тандонның "Умар" фильміне жазған "Дуньявало ки нахи куч би хабар" әні болды, оны Кавита Кришнамурти және Сону Нигампен бірге орындады. 2011 жылы ол "Фильмфэр" сыйлығының өмірлік жетістіктері үшін жүлдесімен марапатталды. Ол Мд Рафи, Мукеш, Сандия Мукерджи, Махендра Капур, Талат Махмуд, Амит Кумар, Шайлендра Сингх, Кришна Калле, Шардха Раджан Айенгар, Арати Мукерджи, Чандрани Мукерджи, Анурада Пудвал, Хемлата (әнші), Мину Прушоттом, Бхупиндер Сингх, К. Дж. Есудас, П. Джаячандран, Суреш Вадкар, Кавита Кришнамурти, Алка Ягник, Антара Чоудхури, Прети Сагар, Дилрадж Каур, Юнус Фазми, Джаспал Сингх, Анвар, Манхар Удхас, Йогиндер және Мубарак Бегум сияқты әншілермен дуэттерде ән шырқады. Ол 1942 жылы "Таманна" фильмінде Кришна Чандра Деймен жұмыс істеуден бастап, 2006 жылы музыка композиторы Шамир Тандонмен жұмыс істейінше, хинди кино индустриясында 102-ден астам музыкалық режиссермен жұмыс істеді.

Жеке өмір

1953 жылы желтоқсанда Дей Сулочана Кумаранға үйленді. Ол түпнұсқада Керала штатының Каннур қаласынан шыққан. Олардың екі қызы болды: Шұрома Херекар (1956 – 2016), АҚШ-та тұратын ғалым, және Шумита Дев (1958 ж.т.), Бангалор қаласындағы кәсіпкер. Сулочана 2012 жылдың қаңтар айында Бенгалурда қайтыс болды. Ол біраз уақыттан бері қатерлі ісікпен ауырып жүрген. Оның қазасынан кейін, Дей Мұмбайда елу жылдан астам тұрғаннан соң Бенгалурдағы Калян Нагарға көшіп кетті.

Өлім

2013 жылдың 8 маусымында Дэй көкірек инфекциясы салдарынан туған басқа да асқынуларға байланысты Бенгалурудағы аурухананың жансақтау бөліміне (ЖСБ) жатқызылды. Шамамен бір айдан кейін дәрігерлер оны өкпе желдеткішін (вентилятор) қолданудан алып тастады. Кейін ол ауруханадан шығарылды. 2013 жылдың қазан айының бірінші аптасында ол қайтадан ауруханаға түсті және 24 қазан күні сағат 15:45-те Бенгалурдағы Нараяна Хрудайялая ауруханасында 94 жасында жүрек тоқтауынан көз жұмды. Музыканттар, саясаткерлер, крикетшілер және басқа да танымал адамдар оның қазасы туралы көңіл айтуда. Оның денесі Бенгалурда кремацияланды.

Медиа

2005 жылы танымал "Ананда" баспасынан жарық көрген "Дибонер Жалсағұри" атты бенгал тіліндегі автобиографиясы ағылшын тілінде "Memories Come Alive", хинди тілінде "Yaden Jee Uthi" және маратхи тілінде "Jivanacha Jalasagarat" деп аударылған. 2008 жылы Дейдің өмірі туралы "Жибанер Жалсағур" деректі фильмі жарық көрді. "Манна Дей Сангит" академиясы Манна Дей туралы толық мұрағатты дамытып жатыр. Калькуттадағы Рабиндра Бхарати университетімен бірлесіп, Саңгиет Бхауада "Манна Дей" музыка мұрағаты құрылды. Ол сонымен қатар Хариванш Рай Баччанның "Мадушала" туындысына дауысын берген.