Кіріспе

Тобаго аралынан келген дәстүрлі би сайысы

Лимбо – Тобаго аралында пайда болған дәстүрлерге негізделген танымал ойын. Ойынның мақсаты – құлап түспей немесе бағананы жылдырмай, төмендетілген бағананың астынан иіліп өту. Бұл би Тобагодағы жаназалардағы рәсімдерде бастау алған. 1950 жылдары би өнерін дамытушы Джулия Эдвардс (Лимбоның бірінші ханымы деп белгілі) және оның труппасы оны танымал етті. Олар бірнеше фильмдерде, әсіресе "Төмендегі от" (1957) фильмінде түсті және 1960 жылдары мен одан кейін Кариб бассейні, Еуропа, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Азия және Африка бойынша кеңінен гастрольдік сапарлар жасады.

Ережелер

Екі тік тірекпен бекітілген көлденең таяқша – лимбо таяқшасы деп аталады. Барлық қатысушылар таяқшаның астынан арқасымен еденге қарай өтуге тырысуы керек. Таяқшаның астынан өтетін кезде ойыншылар артқа иілуі тиіс. Денелерінің ешбір бөлігі таяқшаға тимеуі керек, ал тек қана аяқтары жерге тиюге болады. Бастарын немесе мойындарын жаққа бұруға болмайды. Кім таяқшаны құлатып жіберсе немесе құлап кетсе, ол жарыстан шығарылады. Барлық қатысушылар осылайша таяқшаның астынан өткен соң, таяқша сәл төмендетіліп, жарыс жалғасады. Жарыс тек бір адам ғана таяқшаның астынан өте алса аяқталады.

Тарих

"Лимбо" сөзі 1950 жылдарға дейін жетеді. Лимбоның Батыс Үнді ағылшын тіліндегі "limber" сөзінен туындағаны болжанады. Merriam–Webster сөздігі этимологиясын былай түсіндіреді: "Тобаго және Барбадос ағылшын тілі; ямайкалық ағылшын тіліндегі 'limba' сөзімен және ағылшын тіліндегі 'limber' сөзімен байланысты". Бұл ойын сонымен қатар жерлеу рәсімі ретінде де қолданылады және Африканың "legba" немесе "legua" ойындарымен байланысты болуы мүмкін. Кейбір африкалық сенімдерге сәйкес, ойын өмір циклының толық бейнесін көрсетеді. Ойыншылар кеуде деңгейінен біртіндеп төмендетілетін бағананың астынан өтеді және олар бағанадан бас сұрғанда, өмірдің өлім үстінен жеңіске жеткенідей, екінші жағына шығады. "Лимбо" ойыны Тобагода 1800 жылдардың ортасы мен соңында пайда болған. Ол 1950 жылдары кең танымал болды. Ойын атауының басқа да түсіндірмелері бар: Тобагодағы 19 ғасырда ойналған "лимбо" құл кемелеріне кіретін құлдарды немесе рухтың арғы дүниеге, яғни "лимбоға" өтуін бейнелеу мақсатымен жасалған, бірақ мұндай байланысты растайтын әдеби деректер жоқ. Доктор Алан Райс ойынның құл саудасымен байланысы туралы былай дейді: "Африкалықтарды жаттығу үшін палубада ойнауға мәжбүр еткен. Көптегендері осы мүмкіндікті пайдаланып, Африкадағы өткен өмірінен еске түсірілген би қимылдары арқылы кемедегі серіктерімен байланыс орнатып, әңгімелесетін. Бұл Америкада Африканың мәдени дәстүрлерін қолданатын ойындарда, діни рәсімдерде және басқа да музыкалық формаларда жалғасты. Кариб бассейніндегі "лимбо" осындай ойынның бірі болды. "Лимбо" құл кемелеріндегі шектеулі кеңістік пен африкалықтардың одан құтылу қабілеті туралы тікелей айтады".

Халыққа танымал ету

Дәстүр бойынша, лимбо ойыны ең төменгі қалқан биіктігінен басталады және қалқан біртіндеп көтеріледі, бұл өлімнен өмірге қадам басуды білдіреді. Көңіл көтеру саласына бейімделу кезінде топтар дәстүрлі тәртіпті кері қайтаруды бастады. 1956 жылғы газет хабарына сәйкес, ойынды 1944 жылы Эдрикт Коннор жаңартыпты. Ол Тринидадта танымал ойын-сауыққа айналды және американдық әскерлер оны дене шынықтыру жаттығуы ретінде пайдаланды. 1950 жылдары хореограф және орындаушы Джулия Эдвардс қазіргі стандартқа айналған бірнеше жаңалықтарды қосты, мысалы, басқа ойнаушылардың дене мүшелерінен жасалған «қалқандар» және лимбо биін орындау кезінде отты пайдалану. Тринидад-америкалық Соня Дюманың «Джулия мен Джойс» фильмі 2010 жылы шықты. Ол лимбо биінің эволюциясын және Эдвардстың оның танымалдығына қосқан үлесін көрсетеді. Лимбо ойнаушылар көбінесе нақты афро-кариб барабан ырғақтарымен қозғалады және оларға жауап береді. Лимбо туристік қызмет және ойын-сауық түрі ретінде танымал болғандықтан, поп-музыка АҚШ-та пайда болған жаңа үрдіске жауап ретінде Кариб ырғақтарын қолдана бастады. Мысалы, Chubby Checker орындаған «Limbo Rock» әні Billboard Top 100 тізімінде 2-орынға ие болды, содан кейін Checker танымал еткен лимбомен байланысты «How low can you go?» деген сөз туды. Тринидадтық калипсошы Бриго (Сэмюэл Абрахамс) өзінің танымал «Limbo Break» әнімен лимбоны көпшілік назарына түсірді. Лимбо Тринидад пен Тобагоның ресми емес ұлттық ойыны болып саналады, ол өзін лимбо, стальпан (темір барабандар) және калипсо елі деп атайды. Дайындық ойынынан кейін ойнаушы дайындалып, қалқанға жақындап, денесін төмендетіп, артқа иеді, ал тізелерін кернеп, аяқтарын жайып тұрады. Егер ойнаушының денесінің кез келген бөлігі қалқанға тисе немесе қолдары еденге тисе, ол «құлап» және бәйгеден шығарылады. Егер бірнеше ойнаушы қатысса, олар қалқанның астынан бірінен соң бірі өтеді; қалқан біртіндеп төмендетіледі, сонда тек бір ойнаушы ғана қалады, ол қалқанға да, еденге де тимеген. Лимбо Тринидад пен Тобагодан әлемге және үлкен экранға тараған сайын, Барбадос және Ямайка сияқты басқа Кариб аралдарындағы туристік пакеттердің маңызды бөлігіне айналды. Ямайкада 1950 жылдардағы лимбо музыкасы көбінесе клаве ырғағына негізделген. Ол сондай-ақ 1950 жылдары жазылған ямайкалық ментода, Лорд Тиклер мен калипсошылардың «Limbo» немесе Дензил Лэйнг пен Wrigglers-тің «Limbo» сияқты әндерде, сондай-ақ лимбо ойынына тікелей қатысы жоқ көптеген басқа әндерде жиі естіледі. Лимбоның Тринидад және Тобаго мәдениетіндегі маңыздылығы екі аралдағы фестивальдар мен қоғамдық шараларда, соның ішінде премьер-министрдің үздік ауылдық бәйгесінде және Тринидад пен Тобагодағы карнавал маусымында танымал ойын топтарының өнер көрсетулерінде айқын көрінеді. Туристерге арналған өнер көрсету кезінде кәсіби лимбо ойнаушылары көрермендерді өздері көрсеткеннен кейін қатысуға шақырады. Лимбоның үлкен танымалдығы көрермендердің қатысуынан туындады. Соңғы жылдары лимбо биі Кариб теңізіндегі және басқа да тропикалық курорттарда туристер үшін әлеуметтік «мұзды бұзу» ойыны ретінде өткізіледі. Жеңімпаз ойнаушы көбінесе сыйлық алады.

Әлемдік рекорд

Дэннис Уолстон 1991 жылғы наурыз айында сәтті түрде жоғалып өткен сызықтың төменгі деңгейі бойынша әлемдік рекордты иеленеді. Ең төменгі лимбо ойынының әлемдік рекордын Тринидадтан шыққан, қазір Нью-Йорк штатының Баффало қаласында тұратын 26 жасар Шемика Чарльз ұстап тұр. 2010 жылдың 16 қыркүйегінде ол жерден жоғары орналасқан сызық астынан сәтті өтті. Шемика Чарльз Кэмпбелл 12 дюйм биіктігінен төменгі қашықтықта лимбодан өткен ең ұзақ қашықтық бойынша да әлемдік рекордты ұстайды. Рекордтық лимбо көліктердің астынан өту арқылы жасалды және 12,67 фут (3,8 метр) қашықтыққа тең болды. Бұл рекорд 2020 жылдың 9 қазанында оның туған елі Тринидад және Тобагода тіркелді.