Кіріспе

Мини-гольф (сондай-ақ минигольф, путт-путт, сумасшедший гольф және басқа да атаулармен белгілі) – гольф спортының, тек ата-ана ойынының путинг (допты лункаға салу) аспектісіне бағытталған бір саласы. Ойынның мақсаты – ең аз ұпай жинау. Ол әдетте 9-дың еселі санындағы лункалардан тұратын трассаларда ойналады, бұл трассалар гольф трассасына ұқсас, бірақ олардың ұзындығы қысқа болады (әдетте тиден лункаға дейін 10 метрге дейін). Ойында жасанды беттер (мысалы, кілем, жасанды газон немесе бетон), геометриялық орналасу, көбінесе дәстүрлі емес путинг жолдары (мысалы, допты қабырғадан соқтырып салу) және туннельдер, құбырлар, пандустар, жел тегершіктері сияқты қозғалмалы кедергілер, сондай-ақ бетон, металл немесе шыны талшықтан жасалған қабырғалар сияқты жасанды кедергілер қолданылады. Егер мини-гольф мұндай сипаттамалардың көп бөлігін сақтай тұра, бірақ ешқандай құралдар мен кедергілерді қолданбаса, ол ата-ана ойынының кіші нұсқасы болып табылады.

Номенклатура

Дүниежүзілік Минигольф Спорт Федерациясы (WMF) минигольф атауын қолдануды қалайды, бірақ ойынның елдерге қарай өзгеше атаулары бар, мысалы, мини-гольф, мidget гольф, goofy гольф, shorties, экстремалды гольф, crazy гольф, adventure гольф, мини-путт және путтер гольф. "Putt Putt" атауы – американдық компанияның тіркелген тауар белгісі, ол миниатюралық гольф алаңдарын салып, франшизалайды, сондай-ақ отбасылық ойын-сауықтар ұйымдастырады. "Putt putt" термині кейде ойынды атау үшін сөздерде қолданылады. "Минигольф" термині бұрын швед компаниясының тіркелген тауар белгісі болған, ол өзінің патенттелген минигольф алаңдарын жасаған.

Тарих

20 ғасырдың басында жасанды материалдардан (кілем) жасалған геометриялық пішінді мини-гольф алаңдары пайда бола бастады. Мұндай алаң туралы ең алғашқы жазба 1912 жылғы 8 маусымда жарық көрген The Illustrated London News басылымында келтірілген, онда Gofstacle деп аталатын мини-гольф алаңы таныстырылған. Коммерциялық жаппай өндіріске енгізілген алғашқы стандартталған мини-гольф курстары 1916 жылы Солтүстік Каролина штатының Пайнхерст қаласындағы Thistle Dhu ("Осылай болады") курсы және 1927 жылы Теннесси штатының Лоукаут тауынан шыққан Гарнет Картердің Том Тэмб патенті болды. Гольфқа құмар Томас Маккалоу Фэрберн 1922 жылы ойынды революциялық өзгертіп, жасанды жасыл алаң жасауға қол жеткізді – мақта тұқымының қабығы, құм, май және бояудан жасалған қоспа. Осы жаңалықтың арқасында миниатюралық гольф кез келген жерде қолжетімді болды; 1920 жылдардың соңына қарай Нью-Йорк қаласында ғана 150-ден астам шатырлардағы алаңдар, ал АҚШ бойынша ондаған мың алаңдар болды. 20 ғасырдың басындағы осы американдық мини-гольф бумы 1930 жылдардың соңындағы Ұлы депрессия кезінде аяқталды. АҚШ-тағы барлық дерлік мини-гольф алаңдары 1930 жылдардың соңына дейін жабылып, қиратылды. Осы кезеңнен сақталған сирек мысал – Рочестер қаласының жанында орналасқан Парксайд Уиспернинг Пайнс миниатюралық гольф алаңы, Нью-Йорк штаты, ол 2002 жылы тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. Канададағы алғашқы мини-гольф алаңы Квебек провинциясының Пойнт-Клэр қаласындағы Мейплз қонақ үйінде салынған. "Мейплз" 1890 жылдары жазғы үй ретінде салынған, бірақ 1902 жылы клубқа айналдырылып, 1914 жылы жұртшылыққа ашылды және 1930 жылы миниатюралық гольф алаңы ашылды. Бұл танымал түнгі клуб 1985 жылы өртенді.

Еуропалық шығу тегі

Еуропадағы алғашқы мини-гольф алаңдарының бірі 1926 жылы Германияның Гамбург қаласында Шредер деген адам салған. Шредер АҚШ-қа сапар шегіп, елде мини-гольф алаңдарының кеңінен таралып жатқанын көрген соң, осы идеяға шабыттанған. 1930 жылы Эдвин О. Норман мен Эскил Норман бірнеше жыл тұрған АҚШ-тан Швецияға оралды және американдық мини-гольфтың алтын дәуірін көрді. 1931 жылы олар "Norman och Norrmans Miniatyrgolf" компаниясын құрып, швед нарығы үшін стандартталған мини-гольф алаңдарын шығара бастады. Келесі жылдары олар бұл жаңа демалыс әрекетін Швеция бойынша қоғамдық саябақтар мен басқа да қолайлы жерлерге мини-гольф алаңдарын орнату арқылы таратуға көмектесті. Ал американдық өндірушілер жаңадан ойлап табылған және патенттелген фильцті мини-гольф алаңдарының бетіне қолданды. Швецияда фильц беткі материал ретінде 1960 жылдардың ортасына дейін танымал болмады, бірақ содан бері Скандинавия және Ұлыбританияда қолданылатын дерлік жалғыз материалға айналды, себебі ол жаңбырлы ауа-райында ойнауға қолайлы қасиеттерге ие. Фильцпен жабылған мини-гольф алаңдарын жаңбырлы күндері де ойнауға болады, өйткені су фильц арқылы сіңіп, жерге жетеді. Ал бетон және этернит сияқты басқа қолданылатын материалдарды жаңбырлы ауа-райында пайдалануға болмайды, себебі жаңбыр суы олардың үстінде жиналып, доптың қозғалысын тоқтатады. Швед мини-гольф федерациясы (Svenska Bangolfförbundet) 1937 жылы құрылды, ол әлемдегі ең көне мини-гольф спорт ұйымы болып табылады. Швеция чемпионаты мини-гольфтен 1939 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Басқа елдерде мини-гольф спорт федерациялары соғыстан кейінгі экономикалық қиындықтарға байланысты 1950 жылдардың соңына дейін құрылмады. 1954 жылы Швейцарияның Аскона қаласында мини-гольф алаңы ашылды. Бұл Пол Бонни ережелерін сақтайтын әлемдегі ең көне алаң.

Жарысқа арналған ойындар

Ең алғашқы мини-гольф жарыстары АҚШ-та өткізілді. Алғашқы Ұлттық Том Томб Опен мини-гольф турнирі 1930 жылы ұйымдастырылды, жалпы сыйлық қоры 10 000 доллар (жеңімпазға 2000 доллар сыйлық берілді). Іріктеу турнирлері 48 штатта өтті, ал финалдық жарыс Теннесси штатының Чаттануга қаласындағы Лукут-Маунтин тауында 30 штаттан 200-ден астам ойыншыны қамтыды. Онан кейін он жыл өткен соң, Ұлы Депрессия кезінде мини-гольф Америкада бәсекелестік спорты ретінде тоқтатылды және тек соңғы онжылдықтарда ғана қайта жандана бастады. 1930 жылдардағы американдық мини-гольф спортының өркендеуі көптеген еуропалық елдерге үлгі болды, және американдық ойын Депрессияға ұшырағаннан кейін де мини-гольф Еуропада дамыды.

АҚШ-тың депрессиядан кейінгі кезеңдері

1938 жылы Нью-Йорк штатының Бингемтон қаласынан Джозеф пен Роберт Тейлорлар шағын гольф алаңдарын салу және оларды пайдалануды бастады. Бұл алаңдар 1920-шы жылдардың соңы мен 1930-шы жылдардың басындағы алаңдардан ерекшеленді; олар енді тек дөңгелектер, тік беткейлер мен қисықтар емес, кейде құбырлармен толықтырылған. Олардың алаңдарында ландшафтты безендірумен қатар, жел диірмендері, қамалдар және тілек қанатын сияқты кедергілер де болды. Көптеген клиенттер алаңдардың сапасына әсерленіп, Тейлорлардан өздері үшін алаң салуды сұрады. 1940-шы жылдардың басында Джо мен Боб Тейлор ағайындыларын құрып, шағын гольф алаңдарын салу және өнеркәсіпке кедергілерді жеткізумен айналысты. Корея және Вьетнам соғыстары кезінде көптеген әскерилер АҚШ әскері теңіз арқылы жеткізу үшін келісімшарт жасаған Тейлор ағайындыларының жиналмалы алаңдарында ойнады. 1950-ші жылдары Дон Клейтон Putt Putt брендін ойлап тапты, ол мини-гольфке баса назар аударып, шеберлікті және ойыншының дағдысын арттыруды маңызды санады. Putt Putt маршруттарының көпшілігі 2 парлық ойықтардан тұрды, оларды жаттығу арқылы бір ретте меңгеруге болатын пандустар немесе бұрышты блоктар бар. 1950-ші жылдардың соңында барлық өнім каталогтарында Тейлор ағайындыларының кедергілері кездеседі. 1961 жылы Боб Тейлор, Putt Putt-тың Дон Клейтоны және Арнольд Палмердің миниатюралық гольфінің Фрэнк Абрамоффтары NAPCOMS (немесе "Путинг курсы операторларының, өндірушілерінің және жеткізушілерінің ұлттық қауымдастығы") деп аталатын алғашқы миниатюралық гольф қауымдастығын құрды. Олардың алғашқы жиналысы Нью-Йорк қаласында өтті. Бұл ұйым бірнеше жыл ғана өмір сүргенімен, мини-гольф операторларын біріктіріп, мини-гольфті насихаттауға жасалған алғашқы қадам болды. 1955 жылы Ал Ломма мен оның інісі Ральф Ломма құрған Lomma Golf, Inc., әдемі әрі қызықты кедергілерді қайта жаңғыртуға жетекшілік етті. Бұл кедергілерге дәл нысанаға алу және жел диірмендерінің қозғалатын жапырақтарынан, айналып тұратын мүсіндерден және басқа да кедергілерден уақытында қашу үшін жылдам реакция қажет болды. Энди Миллердің "Tilting At Windmills: How I Tried To Stop Worrying And Love Sport" атты кітабында бұрын спортты жек көретін автордың миниатюралық гольфпен, соның ішінде Дания мен Латвияда өткен жарыстармен күресу арқылы өзгеруге тырысқаны туралы айтылады. Америка Құрама Штаттарында Ұлттық миниатюралық гольф күні жыл сайын мамыр айының екінші сенбісінде тойланады. Бұл іс-шараның алғашқы салтанаты 2007 жылдың 12 мамырында өтті және 2008 жылғы Chase's Calendar of Events басылымында ресми түрде жарияланды.

Басқа елдер

1950 жылдары американдық Putt Putt компаниясы мини-гольф ойынына арналған алаңдарын Оңтүстік Африка, Австралия, Жапония, Корея, Үндістан, Иран, Италия, Пәкістан, Аргентина, Бразилия және Шығыс блогы елдеріне экспорттады.

Басқарушы орган

Мини-гольф спортын халықаралық деңгейде Дүниежүзілік Мини-гольф Спорт Федерациясы (WMF) басқарады, оның бас кеңсесі Швецияның Гётеборг қаласында орналасқан. WMF Халықаралық спорт федерацияларының жаһандық қауымдастығының мүшесі және оның құрамындағы Спорттың тәуелсіз танылған мүшелерінің альянсының (AIMS) мүшесі. WMF сондай-ақ Барлық үшін Халықаралық спорт қауымдастығының (TAFISA) мүшесі болып табылады. Федерация жасөспірімдер мен кәсіби ойыншылар арасында Әлем чемпионаттарын, сондай-ақ Еуропа, Азия және АҚШ-тағы құрлық чемпионаттарын, жылдар бойынша кезектестіре ұйымдастырады.

WMF мүшелері

Ұлттық басқарушы орган Австралиялық Мини-гольф қауымдастығы Österreichischer Bahnengolf Verband Union Belge de MiniGolf — Belgische Verbond voor MidgetGolf Қытай Мини-гольф спорт федерациясы Хорватия Мини-гольф федерациясы City Mini Golf Český minigolfový svaz Дания Мини-гольф одағы Эстон Мини-гольф қауымдастығы Suomen Ratagolfliitto Франция Мини-гольф федерациясы Deutscher Minigolfsport Verband Британ Мини-гольф қауымдастығы Мажар Мини-гольф Орсагос Szakszövetség Үндістан Мини-гольф федерациясы Persatuan Mini Golf Indonesia Иран Мини-гольф қоғамы Израиль Мини-гольф қауымдастығы (R. A.) Federazione Italiana Golf su Pista Жапон Мини-гольф қауымдастығы Federata e Minigolfit e Kosovës Латвия Мини-гольф клубтары қауымдастығы Лихтенштейнер Мини-гольф спорттық бірлестігі Fédération Luxembourgeoise de Golf sur Pistes Малайзия Мини-гольф спорт қауымдастығы (MMGSA) Federacion Mexicana de Minigolf Молдова Ұлттық Мини-гольф федерациясы Моңғол Аматор Мини-гольф федерациясы NMB = Nederlandse Minigolf Bond Миниатюралық гольф қауымдастығы Норвегия Мини-гольф федерациясы Филиппин Мини-гольф федерациясы Sopot Мини-гольф клубы Federacão Portuguesa de Minigolfe Club Sportiv Minigolf Riviera Ресей Мини-гольф қауымдастығы Сербия Мини-гольф қауымдастығы Сингапур Миниатюралық гольф қауымдастығы Slovenský zväz dráhového golfu Словения Мини-гольф қауымдастығы Korea Newsports Association Svenska Bangolfförbundet Швейцария Мини-гольф Швейца Мини-гольф спорт қауымдастығы Тайланд Мини-гольф қауымдастығы Uluslararası Minigolf & Tuna Minigolf Украина Мини-гольф федерациясы Эмират Мини-гольф қауымдастығы АҚШ ProMiniGolf қауымдастығы (USPMGA) Вьетнам Мини-гольф қоры

Курстың ерекшеліктері

Көптеген мини-гольф алаңдарының соңғы ойын тесігі (көбінесе 18-ші тесік немесе бонус) допты ұстауға арналған, бұл ойыншының қосымша раундтарды сатып алмастан ойнауына кедергі келтіреді. Бұл "ағын" немесе тұзақ есігі арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, ол допты құлыптауға бағыттайды. Миногольф алаңдарының 19-шы тесігінде, егер бір соққымен тесікке түсірілсе, тегін ойын ұсынылады. Еуропадан тыс жерлерде халықаралық мини-гольф жарыстарына тек бірнеше ел қатысқан. Олардың қатарында АҚШ, Жапония, Қытай, Үндістан және Тайвань бар. Молдова, Мексика, Австралия және Жаңа Зеландияда ұлттық мини-гольф федерациялары бар, бірақ бұл елдердің ешқайсысы халықаралық жарыстарға қатыспаған және көптеген ішкі жарыстарды ұйымдастырмайды. Әлемдік мини-гольф спорты федерациясы 37 елден 40 мыңға жуық тіркелген ойыншыны білдіреді. Германияның ұлттық мини-гольф федерациясында 11 000 мүшесі бар, ал Швеция федерациясында 8 000 тіркелген жарысқа қатысушы бар. Мини-гольф бойынша күшті елдердің қатарында Австрия мен Швейцария да бар, олардың әрқайсысында бірнеше мың лицензияланған жарысқа қатысушы бар. Итальяндық, чехиялық және нидерландтық федерациялар да дәстүрлі түрде халықаралық чемпионаттарға күшті командаларды жібере алады, тіпті олардың лицензияланған ойыншыларының санын мыңдаған есептеуге мүмкіндік бермесе де. Бәсекелі мини-гольфтің жетекшілігі Еуропаның материгінде бекем орналасқан: Ұлыбритания, АҚШ, Жапония сияқты елдердің ешбір ойыншысы әлем чемпионаттарында (ерлер санатында) тіпті топ-50-ге де жеткен емес. Британдық мини-гольф қауымдастығының (BMGA) бәсекелі мини-гольфте үлкен жетістікке жету жолында қосымша қиындықтары бар. Еуропадағы мини-гольф федерациялары үкіметтен жыл сайын қаржы алады, ал Англиядағы ұлттық спорт ұйымы Sport England BMGA-ны мүше ретінде қабылдаудан бас тартты, бұл BMGA-ның басқа спорт түрлеріне арналған мемлекеттік қаржыландырудан айырылуына себеп болды. Sport England ережелерінде әр спорттың бір ғана түрі мүше ретінде қабылдануы мүмкін екендігі айтылған, ал мини-гольф гольфтің түрі ретінде қарастырылады. Әлем чемпионаттары жұп санды жылдары (жұп жылдары) ұйымдастырылады, ал Еуропа мен Азиядағы құрлық чемпионаттары жұп санды жылдары өткізіледі. Көптеген жарыстар үш жас тобы үшін ұйымдастырылады: жасөспірімдер (20 жасқа дейін), ересектер (жас шектеуі жоқ) және қарттар (45 жастан асқандар). Ерлер мен әйелдер командалық және жұптық жарыстардан басқа, өз санаттарында бөлек жарысады. Жоғары деңгейде ерлер мен әйелдердің ойын шеберлігі арасындағы айырмашылық өте аз. Кейде ірі халықаралық турнирдегі ең үздік ойыншы әйел болады. Әдетте, әйелдер арасындағы жеңімпаз ерлер арасында да медальға таласа алады. Әлем және Еуропа чемпионаттары әзірге MOS курстарында өткізілмеген (ол АҚШ пен Ұлыбританияда танымал және WMF жарыстарда пайдалануға бірнеше жыл бұрын ғана рұқсат берген). Халықаралық жарыстар әдетте 18 тесіктен тұратын екі алаңда өткізіледі, олардың біреуі мәңгілік материалдан, ал екіншісі әдетте бетоннан жасалған, сирек жағдайда киізден жасалған. Болашақта WMF халықаралық чемпионаттарда MOS курстарын да пайдалануы күтілуде, бұл американдық және британдық ойыншыларға өздерінің дәстүрлі курстарда өздерінің шеберліктерін көрсетуге мүмкіндік береді. Әлемдегі ең беделді MOS мини-гольф жарыстары – US Masters, US Open, British Open, World Crazy Golf Championships және World Adventure Golf Masters.