Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1958 жылы ғылым және техника саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1958 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия және ғарыш зерттеулері
4 қаңтар – Спутник-1 орбитасынан Жерге құлап, жанып кетті (1957 жылғы 4 қазанда ұшырылған). 31 қаңтар – Американың алғашқы сәтті спутнигі Explorer I орбитаға шығарылды. 5 ақпан – Vanguard TV3 қосалқы спутнигі орбитаға шыға алмады. 11 ақпан – ең күшті күн максимумы тіркелді. 5 наурыз – Explorer 2 орбитаға шыға алмады. 17 наурыз – Vanguard 1 үш сәтсіз әрекеттен кейін бағдарламасының ғарышқа шыққан алғашқы спутнигі болды. 26 наурыз – Explorer 3 орбитаға шығарылды. 14 сәуір – Спутник-2 Жер атмосферасына қайта кірді. 29 шілде – АҚШ Конгресі Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасын (NASA) құрды. 14 қыркүйек – Эрнст Мор жобалаған екі ракета (соғыстан кейінгі алғашқы неміс ракеталары) атмосфераның жоғарғы қабатына жетті. 18 желтоқсан – АҚШ әлемдегі алғашқы байланыс спутнигі SCORE-ды ұшырды.
January 4 – Sputnik 1 falls to Earth from its orbit and burns up (launched on October 4, 1957). January 31 – The first successful American satellite, Explorer I, is launched into orbit. February 5 – A backup for Vanguard TV3 fails to reach orbit. February 11 – The strongest known solar maximum is recorded. March 5 – Explorer 2 fails to reach orbit. March 17 – Vanguard 1 becomes the first of its program to enter space, after three failed attempts. March 26 – Explorer 3 is launched into orbit. April 14 – Sputnik 2 re enters Earth's atmosphere. July 29 – The United States Congress formally creates the National Aeronautics and Space Administration (NASA). September 14 – Two rockets designed by Ernst Mohr (the first post war German rockets) reach the upper atmosphere. December 18 – The United States launches SCORE, the world's first communications satellite.
Биология
Фрэнсис Крик «молекулалық биологияның орталық догмасы» деп мәлімдейді. Джон Гурдон ксенопус шабағының соматикалық жасуша ядросын көшіру арқылы бақаны клондады. Энн Макларен, Джон Д. Биггерспен бірге, алғашқы сүтқоректілер – егеуқұйрықтардың, in vitro жағдайында дамыған эмбриондардан өсіріліп, жалған анаға ауыстырылғанын хабарлайды. Даниялық вирусолог Пребен фон Магнус маймыл шешегі вирусын алғаш рет растап, маймыл шешегін сипаттайды (лабораториялық краб жейтін макака маймылдарында).
Francis Crick states the "central dogma of molecular biology". John Gurdon clones a frog using somatic cell nuclear transfer from a Xenopus tadpole. Anne McLaren, with John D. Biggers, reports the first mammals, a litter of mice, grown from embryos developed in vitro and transferred to a surrogate mother. Danish virologist Preben von Magnus gives the first confirmation of monkeypox virus and description of monkeypox (in laboratory crab eating macaques).
Химия
Денатний, белгілі ең ащы химиялық қосылыс (жағымсыз әсер беруші зат ретінде қолданылады), Эдинбург қаласындағы (Шотландия) Макфарлан Смит жергілікті анестетиктерді зерттеу барысында ашылып, Bitrex тауарлық белгісімен тіркелген. Момофуку Андо ұсынған жылдам пісірілетін лапша.
Denatonium, the bitterest chemical compound known (used as an aversive agent), is discovered during research on local anesthetics by Macfarlan Smith of Edinburgh, Scotland, and registered under the trademark Bitrex. Instant noodles introduced by Momofuku Ando.
Компьютерлік ғылым
27 мамыр – 2 маусым аралығында Цюрихтегі ЭТФ-те ACM және GAMM бірлескен отырысы Халықаралық алгебралық тілді жасауға келісім береді, ол кейіннен ALGOL бағдарламалау тілі болады. Фридрих Л. Бауэр және ZMMD тобының басқа мүшелері ALGOL 58 компиляторының жұмыс жасайтын нұсқасын құрастырады. Джон Маккарти Lisp бағдарламалау тілінің сипаттамасын жасайды.
May 27–June 2 – A joint meeting of the ACM and GAMM at ETH Zurich agrees to produce the International Algebraic Language, which will become the programming language ALGOL. Friedrich L. Bauer and other members of the ZMMD Group build a working ALGOL 58 compiler. John McCarthy specifies the Lisp programming language.
Ғылым тарихы
Технология тарихы қоғамы құрылды.
Society for the History of Technology established.
Математика
Эдвард Г. Бегльдің жетекшілігімен құрылған Мектеп математикасын зерттеу тобы, АҚШ үшін жаңа мектеп математикасының оқу жоспарын жасау мақсатымен құрылды; ол «Жаңа математиканы» таратуда маңызды рөл атқарды.
School Mathematics Study Group, directed by Edward G. Begle, established to develop a new school mathematics curriculum for the United States; it is influential in the promotion of New Math.
Медицина
22 мамыр – Жером Лежун, Марте Готьемен бірге Реймонд Турпеннің француздық зертханасында жұмыс істей отырып, Даун синдромының генетикалық себебі 21-хромосоманың қосымша көшірмесі екенін ашты. Бұл зиякерлік дамудағы кемшіліктердің хромосомалық бұзылыстармен байланысты екенін көрсеткен алғашқы жағдай. 7 маусым – Иан Дональд "The Lancet" журналында акушерлікте ультрадыбыстың диагностикалық қолданысы туралы мақала жариялады. Инженер Эрл Баккен (АҚШ) доктор К. Уолтон Лиллехидің науқасы үшін алғашқы толықтай сыртқы жасанды кардиостимуляторды жасады. Толық имплантацияланатын жасанды кардиостимуляторды адамға клиникалық түрде имплантациялау алғаш рет Швецияның Сольна қаласындағы Каролинска институтында Руне Эльмквист жасаған және хирург Аке Сеннинг салған кардиостимуляторды пайдалану арқылы жүзеге асты. Науқас, Арне Ларссон (1915–2001), өмір бойы 22 кардиостимулятор орнатылып, 86 жасқа дейін өмір сүрді. Б. Айсман және Колорадодағы әріптестері алғаш рет фекальдық микробиота трансплантациясын сипаттады. Денис Парсонс Буркитт алғаш рет Буркитт лимфомасын сипаттады.
May 22 – Jérôme Lejeune, working with Marthe Gautier in Raymond Turpin's French laboratory, discovers that the genetic cause of Down syndrome is an extra copy of chromosome 21, the first time that a defect in intellectual development is shown to be linked to chromosomal abnormalities. June 7 – Ian Donald publishes an article in The Lancet which describes the diagnostic use of ultrasound in obstetrics. Engineer Earl Bakken (U. S.) produces the first wearable external artificial pacemaker, for a patient of Dr. C. Walton Lillehei. The first clinical implantation into a human of a fully implantable artificial pacemaker takes place at the Karolinska Institute in Solna, Sweden, using a pacemaker designed by Rune Elmqvist and surgeon Åke Senning. The patient, Arne Larsson (1915–2001), survives until age 86, having been fitted with 22 pacemakers throughout his life. B. Eiseman and colleagues from Colorado first describe fecal microbiota transplantation. Denis Parsons Burkitt first describes Burkitt's lymphoma.
Палеонтология
7 ақпан – Барбара мен Том Харрисонның Саравак штатындағы Ниа үңгірлерінде «Терең бас сүйегін» (Deep Skull) тауып алуы, бұл шамамен 40,000 жыл бұрынғы Хомо сапиенстің Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ерте белгілі дәлелі.
February 7 – Discovery of "Deep Skull" in Niah Caves in Sarawak by Barbara and Tom Harrisson, at around 40,000 years BP the oldest known evidence of Homo sapiens in southeast Asia.
Психология
Фриц Хайдер әлеуметтік танымның қарапайым ғалым моделін ұсынады.
Fritz Heider proposes the naïve scientist model of social cognition.
Технология
28 қаңтар – Данияда классикалық Lego кірпіші патенталды. 1 сәуір – Лондонда BBC радиофоникалық шеберханасы құрылды. 12 қыркүйек – Джек Килби алғашқы интегралды схеманы көрсетті. 8 желтоқсан – Англияда бірінші өндірістік Leyland Atlantean артқы қозғалтқышты екі қабатты автобус қызметке түсті. 15 желтоқсан – Bell Laboratories зертханасының Артур Л. Шаулоу және Чарльз Х. Таунз Physical Review Letters журналында оптикалық лазердің принциптерін баяндайтын мақала жариялады. 18 желтоқсан – Bell XV 3 Tiltrotor тікұшақтан ұшаққа өтудің алғашқы толыққанды тәжірибесін жасады. Голландиялық ралли жүргізушісі Маус Гатсондис алғашқы автомобиль жылдамдығын өлшеу құрылғысын ұсынды.
January 28 – The classic Lego brick is patented in Denmark. April 1 – The BBC Radiophonic Workshop is established in London. September 12 – Jack Kilby demonstrates the first integrated circuit. December 8 – First production Leyland Atlantean rear engined double decker bus enters service in England. December 15 – Arthur L. Schawlow and Charles H. Townes of Bell Laboratories publish a paper in Physical Review Letters setting out the principles of the optical laser. December 18 – The Bell XV 3 Tiltrotor makes the first true mid air transition from vertical helicopter type flight to fully level fixed wing flight. Dutch rally driver Maus Gatsonides introduces his first roadside automobile speed measurement device.