Ирактың тәуелсіздігінің қайта орнатылуы және шет ел әскерлерінің ықпалы
Iraqi sovereignty during the Iraq War
Ирак егемендігі 2003 жылы бұзылды. БҰҰ резолюциясы 1546 егемендікті қайтаруды бекітті. АҚШ басқаруы аяқталды, бірақ жауапкершілік толыққандай берілген жоқ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2003 жылы Иракқа шабуыл жасаған Саддам Хусейнді құлатып жіберген көпұлтты күштер Ирактың егемендігін тоқтатты. 8 маусым 2004 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 1546 қаулысы бірауыздан қабылданды, онда "окупацияны аяқтау және толық жауапкершілік пен билікті толық егеменді және тәуелсіз Ирактың уақытша үкіметіне 2004 жылдың 30 маусымына дейін беру" талап етілді. Егемендік беру күтілген мерзімнен бір-екі күн бұрын жүзеге асты. Бұл, Ирак басшылығымен құрылған үкіметке егемендіктің заңды түрде қайтарылуын және техникалық тұрғыдан оккупацияның аяқталуын білдіргенімен, Ирактағы көпұлтты күштер әлі де практикалық жауапкершілікті өздеріне қабылдап келеді.
Iraqi sovereignty was interrupted by the multinational forces which overthrew Saddam Hussein in the 2003 invasion of Iraq. On 8 June 2004, the United Nations Security Council resolution 1546 was adopted unanimously, calling for "the end of the occupation and the assumption of full responsibility and authority by a fully sovereign and independent Interim Government of Iraq by 30 June 2004." The transfer of sovereignty actually took place a day or two ahead of schedule. Though resulting in the legal return of sovereignty to an Iraqi led governing force and technically ending the occupation, practical responsibilities continue to be handed over by the multinational force in Iraq.
Тарих
Үлкен жауынгерлік операциялар аяқталғаннан кейін АҚШ президенті Джордж Буш Коалицияның Уақытша билігін (CPA) құрды, оны АҚШ азаматтық әкімшісі Пол Бремер басқарды. 2003 жылдың 22 шілдесінде CPA Ирактың Басқарушы кеңесін құрды. Кеңес дін бостандығын кепілдейтін, бірақ Ислам принциптерін бұзатын заң қабылдауға тыйым салатын уақытша конституцияны жасады. Көпұлтты күштер билікті ирактықтарға қайтару мерзімін 30 маусым деп белгіледі. Мерзім жақындаған сайын қақтығыстар күшейді, түрлі жергілікті бүлікшілер ұлттық кеңестен билікті тартып алуға және (деген жорамал бойынша) Ирактың тәуелсіз республика болуына кедергі келтіруге тырысты. Тұрақсыздық, наразылық және оккупация салдарынан заңды биліктің жоқтығы көрші елдерден келген кейбір жауынгерлерді соғысқа қосылуға итермеледі. "Вашингтон Таймс" газетінің тілшісі Роуэн Скарбороу: "Сириядан келген шетелдік жауынгерлер 30 маусымға дейін Иракты тұрақтандыру мен тәуелсіздікті беруге үлкен кедергі келтірді". 2004 жылдың 8 маусымында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1546 қаулысы бірауыздан қабылданды және трансферт жоспарланған мерзімнен бір-екі күн бұрын жүзеге асты. 2005 жылдың 30 қаңтарында соғыстан кейінгі Ирактың алғашқы демократиялық сайлауы өтті, ол көп зорлық-зомбылықсыз аяқталды. Бұл сайлаулар Ирак Ұлттық Ассамблеясын құрды, ол 2005 жылдың сәуірінде президент Жалал Талабани мен премьер-министр Ибрагим әл-Жаафариді қоса алғанда, жаңа үкіметті тағайындады. АҚШ әкімшілігі ирактық басшылықтың өтініші бойынша елді тастап кететінін бірнеше рет мәлімдеді. Талабани 2005 жылдың соңына дейін АҚШ әскерлерінің санын 50 мыңға дейін қысқартуға болатынын айтты, бірақ кейін бұл мәлімдемесінен бас тартты. БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1790 қаулысына сәйкес, Ирактағы көпұлтты күштердің мандаты 2008 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартылды. 2008 жылдың 6 маусымында "Independent" газеті АҚШ Ирак үкіметін "стратегиялық альянсқа" (АҚШ Сенатының мақұлдауын қажет ететін "шарт емес") қол қоюға қысым жасап отырғанын хабарлады, бұл АҚШ күштеріне Ирак аумағында еркін әрекет етуге мүмкіндік берер еді.
After major combat operations ended, US President George W. Bush set up the Coalition Provisional Authority (CPA) and led by United States civilian administrator Paul Bremer. On July 22, 2003, the CPA formed the Iraqi Governing Council. The council created a provisional constitution guaranteeing freedom of religion but also forbidding any law to be created that violates the principles of Islam. The multinational forces set June 30 as the deadline for transferring power back to the Iraqis. As the deadline loomed, fighting increased, with various local insurgents trying to grab power away from the national council and (presumably) prevent Iraq from becoming a sovereign republic. Instability, resentment, and a vacuum of legitimate power resulting from the occupation encouraged some militants from neighboring countries to join in the fight. Washington Times reporter Rowan Scarborough wrote, "Foreign fighters from Syria have become a major stumbling block to stabilizing Iraq and turning over sovereignty by June 30". On 8 June 2004, the United Nations Security Council resolution 1546 was adopted unanimously and the transfer took place a day or two ahead of schedule. On January 30, 2005, Iraq's first post war democratic elections were held, without much violence. These elections created the Iraqi National Assembly, which in April 2005 appointed a new administration, including President Jalal Talabani and Prime Minister Ibrahim al Jaafari. The US administration has repeatedly claimed that they would leave the country if asked to do so by the Iraqi leadership. Talabani stated that improvements in the strength of Iraq's own army could enable US troop reductions of up to 50,000 by the end of 2005, though he later backtracked from that claim. Under United Nations Security Council Resolution 1790, the mandate of the multinational force in Iraq was extended until December 31, 2008. On June 6, 2008, the Independent reported that the United States was applying pressure to the government of Iraq to sign a "strategic alliance" (not a "treaty", which would require approval of the US senate), giving US forces broad freedom in continuing to operate in Iraq.
Дау
Ирак соғысын қолдаушылар 2003 жылғы маусымда Ирактың тәуелсіздігін қайта алғаны туралы пікірмен келіседі, демек оккупация аяқталды. Осы жақтаушылар көтерілісшілерді ирактық билікке қарсы шыққандар деп есептейді. Соғысқа қарсылар Ирактағы көпұлтты күштердің қалып отыруын оккупация деп санайды. Сәйкесінше, олар көтерілісшілерді "қарсылық" күштер деп сипаттап, олардың басты мақсаты – шетелдік күштерді елден шығару екенін айтады. Сыншылар Франциядағы Виши режимімен және 1980 жылдардағы КСРО басып алған Ауғанстандағы Кремль қолдаған үкіметпен салыстыруы мүмкін (бұл үкіметті Ұлыбритания мен Американың марионеттік режимі деп санайтын, олар моджахедтер партизандарын кеңестік және ауған үкімет күштеріне қарсы қолдаған). Алайда, Ирактың тәуелсіз мемлекет екенін жақтаушылар бұл тұжырымға қарсы шығады.
Supporters of the Iraq war tend to agree with the view that Iraq regained its sovereignty in June 2003, and that the occupation has thus ended. These advocates regard the insurgents as rebels against the Iraqi authorities. Some opponents of the war regard the continued presence of the multinational forces in Iraq as constituting an occupation. Accordingly, they describe the insurgents in positive terms as "resistance" fighters whose main aim is to expel the foreign forces. Critics may make comparisons to the Vichy regime in France and the 1980s Kremlin backed regime in Soviet occupied Afghanistan (which was considered a puppet regime by Britain and America, who backed mujahadeen guerrillas against the Russians and Afghan regime forces). These claims would be disputed by those who consider Iraq is now sovereign.