Кіріспе

Ортағасырлық археология – Еуропаның орта ғасырлар кезеңіне қатысты маманданған, адамзатты оның материалдық мәдениеті арқылы зерттейтін археологияның бір саласы. Ең кең мағынасында, бұл кезең 5-16 ғасырларды қамтиды және Рим империясынан кейінгі, бірақ жаңа заманға дейінгі қалдықтарды зерттейді. Бұл кезең Батыс Рим империясының құлауынан туған құлпыралы өзгерістерді және викингтер, саксондар мен франктар сияқты мәдениеттерді қамтиды. Археологтар көбінесе ерте орта ғасырларды (Көшпенділер кезеңін) немесе жоғары және соңғы орта ғасырларды зерттеуге маманданса да, көптеген жобалар мен мамандар осы уақыттық шекаралардан өтеді. Орта ғасырлық жазбалардың молдығы археологияны, әсіресе орта ғасырдың соңында, тарихқа көмекші ғылым ретінде қарастыруға әкелді. Материалдық мәдениетті талдау орта ғасырлық кезеңдегі жазба деректерді толықтырып, оларға күмән тудыруы мүмкін, сондықтан дәлелдердің екі көзін де бірге пайдалану қажет. Ортағасырлық археология орта ғасырлық елді мекендердің, әсіресе қалалардың, монастырлардың және қамалдардың дамуын зерттеді. Сонымен қатар, ол орта ғасырлық дәуірде христиан дінінің монахтық өмірінің таралуы мен дамуын түсінуге үлкен үлес қосты.

Ортағасырлық археологияны зерттеу тарихы

Ортағасырлық археология қоғамы (Ұлыбритания) 1957 жылы құрылды. 50 жылдығын тойлауға арналған бірнеше жарияланымдар қоғамның және оның ғылыми саласының тарихын қарастырды. Кристофер Джеррардтың 2003 жылғы "Ортағасырлық археология" кітабы Ұлыбританиядағы антиквариаттан, Виктория дәуіріндегі ортағасырлық зерттеулерінен бастап, 20-ғасырда ортағасырлық археологияның жеке ғылыми сала ретінде қалыптасу жолын көрсетеді. Мишель де Буар, Кан университеті, Практикалық жоғары мектеп және Польша ғылым академиясы 20-ғасырдың екінші жартысында Францияда ортағасырлық археологияның ғылыми сала ретінде дамуына зор үлес қосты.

Сараптама салалары

Ортағасырлық археологияны зерттеу жиі қоныс орналасу ерекшеліктеріне назар аударады.

Ауылдық елді мекендер мен пейзаждар

Ортағасырлық ауылдық елді мекендердің орналасу схемалары көбінесе қазіргі заманғы ауылдардан өзгеше болады. Бұл архитектура, елді мекендердің жоспары және әлеуметтік құрылымы тұрғысынан да дұрыс.

Қалалар

Орта ғасырларда қалалық және қалаға дейінгі елді мекендердің кең ауқымы кездеседі (мысалы, Солтүстік және Балтық теңіздеріндегі ерте ортағасырлық сауда орындары, бұрынғы рим қалалары және соңғы орта ғасырларда негізделген қалалар). Қазіргі таңда сақталған қалаларда жүргізілетін қалалық археология зерттеулердің маңызды саласы болып табылады, және ол көбінесе құтқару археологиясымен байланысты.

Қалдықтар

Қалалар – орта ғасырлық нығайтылған құрылыстар.

Шіркеу және монастырь археологиясы

Ұлыбританияда монастырлардың таратылуы көптеген монастырь орындарын тастап кетті. Монастырлар сақталған немесе басқа мақсаттарға бейімделген жерлерде олардың тарихын зерттеу үшін "ғимараттар археологиясы" да қолданылды. Орта ғасырлық монастырлар көбінесе үлкен жерлерге ие болды және монастырь ландшафтарын зерттеу – мамандықталған зерттеу саласы. Орта ғасырлық монастырь және шіркеу археологиясында зерттеулердің екі негізгі кезеңі болды: 1970-1995 жылдар және 1995 жылдан қазірге дейін. Бірінші кезең ландшафт тарихы мен процессуалдық археологияның ықпалында болды; ғылыми еңбектер негізінен тарихи, экономикалық және технологиялық мәселелерге бағытталған және зерттеу үшін жеке орындар мен ескерткіштерді таңдады. Екінші кезең постпроцессуалдық тәсілдермен толықтырылды және діни ландшафттағы өзгерістер мен күрделілікті, сондай-ақ діни кеңістік, сезіну және әрекетке қатысты көзқарастарды қарастырады.