Кіріспе

Чарльз Гомер Хаскинс (21 желтоқсан 1870 – 14 мамыр 1937) – Гарвард университетіндегі американдық ортағасырлық зерттеуші. Әкесінің оқытуымен, ол жас кезінде-ақ латын және грек тілдерін еркін меңгерген, өте қабілетті бала болған. 1902 жылы Гарвард университетіне көшіп, 1931 жылға дейін дәріс берді. 1937 жылдың 14 мамырында Массачусетс штатының Кембридж қаласында қайтыс болды. Оның әйелі 1970 жылы қайтыс болды.

Мұра

Ол негізінен ортағасырлық университеттер мен үкіметтер сияқты институттар тарихын зерттеді. Оның еңбектері көбінесе ХХ ғасырдың оптимистік, либералдық көзқарасын көрсетеді, яғни "ең білгіш және ең дарынды" адамдардың прогрессивті басқаруы – дұрыс бағыт. Ортағасырлық Еуропа институттарының тарихында ол олардың басқарушы бюрократиясының тиімділігі мен жетістіктеріне ерекше назар аударады, бұл заманауи ұлттық мемлекеттердің бюрократиялық жүйелерімен салыстырылады. Хаскинстің ең белгілі шәкірті – ортағасырлық тарихшы Джозеф Страйер, ол Принстон университетінде көптеген американдық ортағасырлық зерттеушілерге сабақ берді, олардың кейбіреулері бүгінге дейін жұмыс істеп келеді. Хаскинстің шәкірттерінің арасында Линн Уайт (UCLA), Гейнс Пост (Висконсин және Принстон), Карл Стивенсон (Корнелл), Эдгар Б. Грейвс (Гамильтон колледжі) және Джон Р. Уильямс (Дартмут) сияқты көрнекті ғалымдар бар. Оның құрметіне 1982 жылы Хаскинс қоғамы құрылды, ал "Негізін қалаушы әке" атанған С. Уоррен Холлистер қазірде қайтыс болды. Қоғам жыл сайын журнал шығарады, оның 11-томы (2003) Хаскиннің ең маңызды еңбегі жарық көргеннен 70 жыл өткен соң қайта қарастырылды. 1920-1926 жылдары ол Американың білімді қоғамдар кеңесінің алғашқы төрағасы болды, және кеңес әлі күнге дейін оның атымен аталатын маңызды лекциялар циклын ұйымдастырып келеді. Оның ұлы Джордж Хаскинс – Пенсильвания университетінің құқық мектебінің профессоры болды.

ХІІ ғасырдағы қайта өрлеу

Хаскиннің ең танымал еңбегі — «XII ғасырдың қайта жаңғыруы» (1927). «Ренессанс» сөзі, тіпті 20 ғасырдың басындағы тарихшылар үшін де, 19 ғасыр швейцариялық тарихшысы Якоб Буркхардттың «Италиядағы Ренессанс өркениеті» еңбегінде анықтағандай, 15 ғасыр итальяндық Ренессансын білдірді. Хаскинс: «Тарихтың үздіксіздігі кезекті кезеңдер арасындағы күшті қайшылықтарды жоққа шығарады, ал қазіргі зерттеулер орта ғасырларды бұрынғыдай қараңғы да, тұрақсыз да емес, ал Ренессансты азырақ жарқын да, кенеттен емес екенін көрсетеді. Италияның қайта жаңғыру дәуірінен бұрын да осындай, бірақ аз ауқымды қозғалыстар болды». Хаскиннің 1070 жылдар шамасында жоғары орта ғасырларды бастаған қайта жаңғыруға жасаған жаңа бағасын кейбір ғалымдар бастапқыда қарсы алды. Оның көзқарасы тек әдеби жаңғырумен шектелмеді: ол алғы сөзінде 12 ғасыр Еуропасының көп жағынан жаңа және күшті өмірдің дәуірі болғанын айтты. Крест жорықтары, қалалардың өркендеуі және Батыстың алғашқы бюрократиялық мемлекеттерінің дәуірінде романдық өнердің шыңына жетіліп, готикалық өнердің бастауы болды; жергілікті әдебиеттердің пайда болуы; латын классикасы, латын поэзиясы және рим құқығының қайта жаңғыруы; грек ғылымының, арабтар қосымшаларымен, және грек философиясының көп бөлігінің қайта ашылуы; алғашқы еуропалық университеттердің құрылуы орын алды. Он екінші ғасыр жоғары білімге, схоластикалық философияға, еуропалық құқық жүйелеріне, сәулет және мүсін өнеріне, литургиялық драмаға, латын және жергілікті поэзияға өз ізін қалдырды. Біз осы қайта жаңғырудың латын жағына, білімнің кең мағынадағы қайта жаңғыруына – латын классикасына және олардың ықпалына, жаңа юриспруденцияға және әртүрлі тарихнамаға, гректер мен арабтардың жаңа білімдеріне және олардың батыс ғылымы мен философиясына тигізген әсеріне назар аударамыз. Хаскинс 12 ғасырдың шынымен де қарқынды даму кезеңі болғанын дәлелдеу үшін жоғары мәдениетке ден қойды. Ол өнер мен ғылымның тарихын, университеттерді, философияны, сәулет пен әдебиетті зерттеп, кезеңнің жарқын бейнесін жасады. Жаңару туралы соңғы көзқарастар назар аумағын кеңейтті. Мұз ерігеннен кейін, басқа ғалымдар Шарльменнің қолдауымен кейбір аймақтарда білімнің ертерек, шектеулі жаңғыруына назар аударып, тоғызыншы ғасырдағы «Каролингтік қайта жаңғыру» туралы сөйлей бастады. 1960 жылы Эрвин Панофский батыс өнеріндегі Ренессанс және Ренессанстар туралы жазды. Хаскиннің «Нормандық институттар» (1918) атты ертерек зерттеуі ортағасырлық Нормандияның қалай жұмыс істегенін қазіргі ғылыми түсініктің негізін құрайды, бірақ ол бұрынғыдай кең емес. Ол сондай-ақ «Еуропа тарихындағы нормандықтар» (1915) атты танымал кітап жазды.

Шығармалары

Язу жер компаниялары. Нью-Йорк: The Knickerbocker Press, 1891 жыл. Пенсильваниядағы жоғары білімнің тарихы. Вашингтон: Үкіметтік баспа кеңсесі, 1902 (Уильям И. Халлмен бірге). Еуропа тарихындағы нормандықтар. Бостон: Houghton, Mifflin Company, 1915 жыл. Нормандық институттар. Гарвард университетінің баспасы, 1918 жыл. Бейбітшілік конференциясының кейбір мәселелері. Гарвард университетінің баспасы, 1920 (Роберт Говард Лордпен бірге). Университеттердің қалыптасуы. Нью-Йорк: Henry Holt and Company, 1923 жыл. Орта ғасырлық ғылым тарихы бойынша зерттеулер. Гарвард университетінің баспасы, 1924 жыл. Он екінші ғасырдың қайта жаңғыруы. Гарвард университетінің баспасы, 1927 жыл. Орта ғасырлық мәдениет зерттеулері. Нью-Йорк: Frederick Ungar Publishing Co., 1958 (алғаш рет 1929 жылы жарық көрген).

Таңдалған мақалалар

"Ватикан мұрағаттары", "Американ тарихи шолуы", 2-том, 1-№, 1896 ж. "Орта ғасырдағы студенттердің өмірі олардың хаттарында", "Американ тарихи шолуы", 3-том, 2-№, 1898 ж. "Париждегі американдық тарих зерттеушілері үшін мүмкіндіктер", "Американ тарихи шолуы", 3-том, 3-№, 1898 ж. "Роберт Ле Бугре және Солтүстік Францияда инквизицияның басталуы", 2-бөлім, "Американ тарихи шолуы", 7-том, 3/4-№, 1902 ж. "Тұңғыш нормандық қазылар алқасы", "Американ тарихи шолуы", 8-том, 4-№, 1903 ж. "Париж университеті XIII ғасырдағы уағыздарда", "Американ тарихи шолуы", 10-том, 1-№, 1904 ж. "Папалық кешірім орны тарихының деректері", "Американ теологиялық журналы", 9-том, 3-№, 1905 ж. "Нормандия Вильгельм Жеңімпаздың билігінде", "Американ тарихи шолуы", 14-том, 3-№, 1909 ж. "XII ғасырдың соңындағы оқулықтар тізімі", Гарвард классикалық филология зерттеулері, 20-том, 1909 ж. "XII ғасырдағы сицилиялық аудармашылар және Птолемейдің "Алмагестінің" алғашқы латын нұсқасы", Гарвард классикалық филология зерттеулері, 21-том, 1910 ж. "Кентербери монахы Константинопольде, шамамен 1090 ж.", "Англия тарихи журналы", 25-том, 1910 ж. "Аделард Бат", "Англия тарихи шолуы", 26-том, 1911 ж. "Англия мен Сицилия XII ғасырда", 2-бөлім, "Англия тарихи шолуы", 26-том, 1911 ж. "Авранчиндегі 1171 жылғы тергеу", "Англия тарихи шолуы", 26-том, 1911 ж. "XII ғасырдағы сицилиялық аудармалар туралы қосымша жазбалар", Гарвард классикалық филология зерттеулері, 23-том, 1912 ж. "Генрих II тұсындағы Нормандия үкіметі", "Американ тарихи шолуы", 20-том, 1-№, 1914 ж. "Постериорлық аналитиканың ортағасырлық нұсқалары", Гарвард классикалық филология зерттеулері, 25-том, 1914 ж. "Генрих II тұсындағы Нормандия үкіметі", "Американ тарихи шолуы", 20-том, 2-№, 1915 ж. "Англияда араб ғылымының қабылдануы", "Англия тарихи шолуы", 30-том, 1915 ж. "Чарльз Гросс: Массачусетс тарихи қоғамының 1915 жылғы желтоқсан айындағы мәжілісінен", Бостон, 1916 ж. "Нормандиялық Роберт I-нің тарихына қатысты материалдар", "Англия тарихи шолуы", 31-том, 1916 ж. "Фекампқа Кануттың жарғысы", "Англия тарихи шолуы", 33-том, 1918 ж. "Лео Туск", "Англия тарихи шолуы", 33-том, 1918 ж. "XII ғасырдағы Ренессанстағы грек элементі", "Американ тарихи шолуы", 25-том, 4-№, 1920 ж. "Император Фридрих II-нің "De Arte Venandi Cum Avibus" ("Аң аудару өнері туралы"), "Англия тарихи шолуы", 36-том, 1921 ж. "Император Фридрих II сарайындағы ғылым", "Американ тарихи шолуы", 27-том, 4-№, 1922 ж. "Саар аймағы бүгінгі күйінде", "Foreign Affairs", 1-том, 2-№, 1922 ж.