Кіріспе

Клиникалық нейрофизиология – биоэлектрлік белсенділікті, оның спонтанды немесе стимуляцияланғандығын ескере отырып, орталық және шеткі жүйке жүйесін зерттейтін медициналық мамандық. Ол орталық және шеткі жүйке жүйесіне қатысты ауруларды диагностикалау үшін қолданылатын клиникалық әдістермен қатар патофизиологияға қатысты зерттеулерді қамтиды. Клиникалық нейрофизиология саласындағы тексерулер зертханада ғана жүргізілетін сынақтармен шектелмейді, ол неврологиялық консультацияның жалғасы ретінде қарастырылады. Тексерілетін сынақтар мидың, жұлынның, аяқ-қолдар мен бұлшық еттердегі жүйкелердің электрлік функцияларын өлшеуге байланысты. Ол зақымдану орнының, түрінің және ауырлық дәрежесінің нақты анықтамасын береді, сондай-ақ күмәнді аномалияларды анықтайды. Осы мүмкіндіктеріне байланысты клиникалық нейрофизиология ауруларды емдеуден гөрі, негізінен диагностикалауға көмектеседі. Кейбір елдерде, мысалы АҚШ және Германияда, ол неврология немесе психиатрияның бір бөлігі болып табылады. Ал басқа елдерде, мысалы Испания, Португалия, Италия, Ұлыбритания, Финляндия, Швеция және Норвегияда, ол автономды мамандық болып саналады. Клиникалық нейрофизиология бөлімдері көбінесе неврологтар мен нейрохирургтар бар ауруханаларда ұйымдастырылады. Әдетте, бұл ірі ауруханалар болып табылады, олар мамандандырылған қызметкерлерді жұмысқа алуға мүмкіндік береді. Клиникалық нейрофизиологиялық мүмкіндіктері бар ауруханаларда қолданылатын негізгі диагностикалық әдістер:
Электромиография және жүйке өткізгіштігін зерттеу: Бұл перифериялық жүйке жүйесінің диагностикалық сынақтары бұлшықеттердің, жүйкелердің және жүйке тамырларының ауруларын бағалауда ерекше пайдалы. Бұл сынақтардың негізі – бұлшықеттердің электрлік белсенділігін және аяқ-қолдардағы жүйкелер арқылы электрлік сигналдың өтуін тіркеу. Жүйке және бұлшықет аурулары жедел (яғни, тез пайда болатын) немесе баяу дамуы мүмкін. Осы нейрофизиологиялық әдістерді және олармен байланысты симптомдарды интерактивті түрде зерттеуге мүмкіндік беретін онлайн құралды мына жерден табуға болады. Электроэнцефалография: Таламокортикальдық ритмдерді (ми толқындарын) диагностикалық тексеру, эпилепсияны және орталық жүйке жүйесінің әртүрлі аномалияларын бағалауда пайдалы. Бұл үшін ми қабығынан токтарды тіркеу үшін басқарығына электродтар орнатылады. Шақырылған потенциалдар: Орталық және шеткі жүйке жүйесінің белгілі бір жолдарының бағалануын қамтамасыз ететін диагностикалық тест. Көрнекі, естімелік немесе соматосенсорлық шақырылған потенциалдарды қамтуы мүмкін. Бұл құралдар ми мен жұлынның сезім органдарының стимуляциясына жауап ретінде электрлік реакцияларын тіркеуге мүмкіндік береді. Полисомнография: Ұйқының бұзылыстарын, ұйқы мінез-құлқының қалыпты еместігімен байланысты ауруларды диагностикалау үшін қолданылатын ұйқы зерттеуінің бір түрі.
Интраоперациялық мониторинг, Интраоперациялық нейрофизиологиялық мониторинг:

АҚШ-та

АҚШ-та клиникалық нейрофизиолог болу жолы бакалавриатты аяқтау, медицина мектебін бітіру және, әдетте неврология саласында, жоғары медициналық білім алуды қамтиды. Аккредиттелген резиденттура бағдарламасын аяқтағаннан кейін клиникалық дәрігерлер Клиникалық нейрофизиология бойынша феллоушылыққа (стипендияға) түсуге құқылы. Бағдарламалар феллоуларды электродиагностикалық нейрофизиологиялық зерттеулердің кең спектрімен таныстыруы мүмкін, немесе ЭЭГ немесе электродиагностикалық медицина сияқты бір салаға назар аударуы мүмкін. Клиникалық нейрофизиология феллоушылықтары әдетте 1–2 жылға созылады және бір немесе бірнеше мамандық бойынша сертификация алуға мүмкіндік береді.

Ұлыбританияда

Ұлыбританияда нейрофизиологиялық зерттеулерді жүргізуге әдетте екі денсаулық сақтау маманы жауапты. Олар – клиникалық нейрофизиология саласында білімі бар медицина қызметкерлері және жоғары білім алып, сонымен қатар төрт жыл тәжірибелік оқудан өткен клиникалық физиологтар. Физиологтар көбінесе ЭЭГ, шақырылған потенциалдар және жүйке өткізгіштігін зерттеулердің бір бөлігін жасайды. Зерттеулердің нәтижелері физиологиялық немесе медициналық қызметкерлермен клиникалық тұрғыдан баяндалады. Олардың кәсіби ұйымдары – Британдық клиникалық нейрофизиология қоғамы және Нейрофизиологиялық ғалымдар қауымдастығы.

Электродиагностикалық медицинамен байланысы

Электродиагностикалық медицина – клиникалық нейрофизиологияның бір саласы. Электродиагностикалық медицина тек перифериялық жүйке жүйесіне, орталық жүйке жүйесіне емес, назар аударады. Клиникалық нейрофизиолог ЭЭГ, операция кезіндегі мониторинг, жүйке өткізгіштігін зерттеу, ЭМГ және шақырылған потенциалдар сияқты барлық зерттеулерді жүргізуге дайындалған, ал электродиагностикалық дәрігер көбінесе жүйке өткізгіштігін зерттеу, инемен жүргізілетін ЭМГ және шақырылған потенциалдарға баса назар аударады. Американдық Психиатрия және Неврологиялық Кеңесі клиникалық нейрофизиология бойынша сертификациялық емтиханды ұсынады. Американдық Электродиагностикалық Медицина Кеңесі EDX медицинасы бойынша сертификация береді. Америкалық Клиникалық Нейрофизиология Кеңесі электроэнцефалография (ЭЭГ), шақырылған потенциалдар (ЭП), полисомнография (ПСГ), эпилепсия мониторингі және неврологиялық операциялық мониторинг (НИОМ) салаларында сертификациялайды. АҚШ-та дәрігерлер көбінесе ЭЭГ немесе ЭДХ медицинасына маманданады, бірақ екеуіне де емес.

Ауруханалардағы нейрофизиологтар

Неврологтар мен нейрохирургтар бар ауруханаларда клиникалық нейрофизиология бөлімдері жиі кездеседі. Әдетте, мұндай ауруханалар ірі болып, мамандандырылған қызметкерлерді жұмысқа алуға мүмкіндігі бар. Клиникалық нейрофизиологтар бөлімде жүргізілетін тексерулерді талдауға және олар бойынша есеп дайындауға жауапты. Сондай-ақ, олар нәтижелерді дұрыс түсіндіріп, пациентті неврофизиологқа бағыттап берген дәрігерге жеткізуі тиіс. Көптеген тексерулер кезінде ЭМГ жасалып, шақырылған потенциалдар тіркеледі. Нерв жүйкесінің өткізгіштігін тексеру де кең таралған.