Кіріспе

Америкалық адам күшімен ұшырылатын ұшақ

MacCready Gossamer Condor – басқарылатын және тұрақты ұшуға қабілетті алғашқы адам күшімен ұшырылатын ұшақ; осылайша, ол 1977 жылы Кремер жүлдесін жеңіп алды. Оның дизайнын AeroVironment, Inc. компаниясының Пол МакКреди басқарды.

Жобалау және әзірлеу

Кремер сыйлығы 1959 жылы британдық өнеркәсіпші Генри Кремер құрған болатын. Ол адам күшімен жұмыс істейтін ұшақты сегіздік трассамен ұшырып, жалпы ұзындығы бір шақырым (1,6 километр) болатын алғашқы топқа 50 000 фунт стерлинг сыйлық ретінде ұсынды. Трассаға ұшақ басталар және аяқталатын жерде он фут биіктіктегі тіреу бағанасы да кірді. Адам күшімен ұшақ жасауға жасалған алғашқы әрекеттер ағаш конструкцияларға бағытталған, бірақ олар тым ауыр болып шықты. Өте ерте әрекеттер – атап айтқанда de және Pedaliante – катапультамен ұшыруды қолданды. 1961 жылы Саутгемптон университетінің SUMPAC ұшағы 9 қарашада Лэшам әуежайында, Дерэк Пиггот басқаруымен ұшты және ең жоғары ұшуға қол жеткізді. Бір аптадан кейін, 16 қарашада, Хатфилд Пффин ұшты және ақырында ең жоғары ұшуға қол жеткізді, бірақ оны бұру қиын болды. "Юпитер" 1972 жылдың маусымында ұшты. "Нихон Stork B" 1976 жылы белгілі бір нәтижелерге қол жеткізді. 1970 жылдардың басында Пол МакКреди және Питер Б. С. Лиссаман, екеуі де AeroVironment Inc. компаниясынан, бұл мәселеге жаңаша қарап, Gossamer Condor деп аталатын ерекше ұшақты жасады. Ол идеяларын парапланнан алды, қанат аумағын ұлғайтып, сымдардың кедергісін азайтуға тырысты. Gossamer Condor үлкен қанатымен, астында пилот отыратын гондоласымен және алдыңғы фюзеляждың созылған бөлігінде орналасқан басқару бетімен салынған. Оның көп бөлігі жеңіл пластиктен жасалған, ал қанаттары алюминийден құралған.

Пайдалану тарихы

Госсемер Кондор уақыт өте келе үш ерекше нұсқаға эволюциялады. Бірінші нұсқа, МакКредидің айтуынша, Пасадена нұсқасы деп аталды, ол ұшақтың концепциялық моделі болатын және тек бір рет Пасаденадағы Роуз Боул паркингінде ұшты. "Госсемер Кондор" деген атпен белгілі болған алғашқы ұшақ – Mojave нұсқасы, онда пилот кабинасы және басқа да қосымша мүмкіндіктер болмады, ол 1976 жылдың 26 желтоқсанында МакКредидің ұлдары Mojave әуежайында ұшқан. Рекордтық нұсқа, Shafter нұсқасы деп аталды, пилот кабинасы және қос қабатты аэродинамикалық қанаттар сияқты жақсартуларды қамтыды, бұл ұшаққа ұзақ қашықтыққа ұшуға және маневр жасауға мүмкіндік берді. Әуесқой велошпортшы және дельтапланшы Брайан Аллен басқарған ұшақ 1977 жылдың 23 тамызында Калифорния штатының Шафтер қаласындағы Минтер алаңында Корольдік әуе кемелер қоғамы белгілеген сегіздік трассаны аяқтау арқылы бірінші Кремер жүлдесін жеңіп алды. Ол адам күшімен ұшып көтерілуге қабілетті болды. 1977 жылдың 22 қыркүйегінде бас құрылыс инженері Верн Олдершоудың әйелі Мод Олдершоу өз күшімен адаммен басқарылатын ұшақты ұшқан алғашқы әйел атанды. Ұшақ Смитсоновтың Ұлттық әуе және ғарыш мұражайында сақталады. Бұл жетістік Пол МакКреди мен AeroVironment компаниясын тәжірибелік ұшақтармен жұмысты жалғастыруға итермеледі: Англия арнасын кесіп өткен "Госсемер Альбатрос", сондай-ақ Англия арнасын кесіп өткен күн энергиясымен жұмыс істейтін "Solar Challenger", және NASA-ның Pathfinder/Helios сериясы – пилотсыз күн энергиясымен жұмыс істейтін ұшақтар.