Кіріспе

Американдық саясаттанушы Роберт Дэвид Путнам (9 қаңтар 1941 жылы туған) – салыстырмалы саясаттану саласында маманданған американдық саясаттанушы. Ол Гарвард университетінің Джон Ф. Кеннеди атындағы мемлекеттік басқару мектебінің Питер және Изабель Малкин атындағы қоғамдық саясат профессоры. Путнам халықаралық келісімдердің сәтті жүзеге асуы үшін олардың ел ішінде де пайдалы болуы керек деген екі деңгейлі ойын теориясын жасады. Оның ең белгілі еңбегі – «Боулинг жалғыз», онда АҚШ 1960 жылдардан бері азаматтық, әлеуметтік, қоғамдық және саяси өмірде (әлеуметтік капитал) беспрецеденттік құлдырауды басынан өткеріп, оның салдары өте ауыр екенін көрсетеді. 2015 жылдың наурыз айында ол «Біздің балалар: Американ арманы дағдарыста» атты кітабын жариялады, онда АҚШ-тағы тең мүмкіндіктердің жоқтығы мәселелері талданды. Ашық оқу жоспары жобасы бойынша, Путнам саяси ғылым курстарының колледж оқу бағдарламаларында ең көп сілтеме жасалған төртінші автор болып табылады.

Өмір және мансап

Роберт Дэвид Путнам 1941 жылдың 9 қаңтарында Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында дүниеге келді және Огайо штатының Порт-Клинтон қаласында өсті, онда жасөспін шағында бәсекелестік боулинг лигасына қатысты. Путнам 1963 жылы Свартмор колледжін бітірді, онда ол Phi Sigma Kappa бауырластығының мүшесі болды. Ол Оксфордтың Баллиол колледжінде оқу үшін Фулбрайт стипендиясын жеңіп алды, содан кейін Йель университетінде магистр және доктор дәрежелерін алды, соңғысы 1970 жылы. 1979 жылы Гарвард факультетіне қосылғанға дейін ол Мичиган университетінде сабақ берді, онда ол Кеннеди мектебінің деканы сияқты әртүрлі лауазымдарды атқарды және қазіргі уақытта Малькин қоғамдық саясат профессоры болып жұмыс істейді. Путнам дінге берілген методист болып өсті. 1963 жылы Путнам Розмариге, арнайы білім беру мұғалімі және француз мүйізді аспапты (француз кернейі) ойнаушыға үйленді.

Демократияның жұмыс істеуі

Оның әлеуметтік капитал саласындағы алғашқы еңбегі 1993 жылы жарық көрген "Демократияны іске асыру: қазіргі Италиядағы азаматтық дәстүрлер" болды. Бұл Италиядағы аймақтық үкіметтерді салыстыра зерттеген еңбек, ол демократияның сәттілігі көбінесе әлеуметтік капитал құрайтын көлденең байланыстарға байланысты деген тұжырымымен ғылыми қауымның назарын аударды. Путнам Солтүстік Италияның қауымдық бірлестіктері, гильдиялары, клубтары мен хор ұйымдарының тарихы азаматтық белсенділіктің артуына және экономикалық өркендеуге ықпал еткенін жазады. Ал Оңтүстік Италияның аграрлық қоғамы, әлеуметтік капиталдың жеткіліксіздігіне байланысты экономикалық және демократиялық тұрғыдан кем дамыған. Путнамның "азаматтық қатысудың желілері мен нормалары" деп анықтаған әлеуметтік капитал, қоғам мүшелеріне бір-біріне сенуге мүмкіндік береді.

Әлеуметтік капитал

Путнам қоғамдағы теріс үрдістердің арасындағы байланысты теориялық тұрғыдан қарастырады. Ол әлеуметтік капитал деп аталатын біріктіруші факторды ұсынады; бұл термин әлеуметтік теоретик Алексис де Токвильдің Америкада демократияның гүлденуіне мүмкіндік берген, қоғамның жақындығына байланысты күш ретінде (нақты дәлелдер келтірілмеген) бастапқыда қолданылған ("азаматтық белсенділіктің кең ауқымды үрдістері"). Путнам 1960 жылдан бері әлеуметтік капиталдың төмендеуін байқап отыр. Әлеуметтік капиталдың азаюы бақытсыздық пен саяси бейжайлықтың артуына себеп болады. Әлеуметтік капиталдың төмендеуі, яғни қоғамдағы шеттелу сезімі, мынадай қосымша салдарлармен байланысты: жергілікті билікке, жергілікті басшыларға және жергілікті ақпарат құралдарына сенімнің төмендеуі; саяси тиімділіктің төмендеуі – яғни, өзінің әсеріне сенімділіктің азаюы; сайлауға тіркелу жиілігінің төмендеуі, бірақ саясатқа қызығушылық пен білімнің артуы, сондай-ақ наразылық акциялары мен әлеуметтік реформаларға қатысудың жоғарылауы; саяси жақтаудың күшеюі, бірақ оның қанағаттанарлық нәтижелерге әкелетініне үмітсіздік; басқалардың бірлесіп қиын мәселелерді шешуге ынтымақтасатынына сенімнің төмендеуі (мысалы, су немесе энергия тапшылығын азайту үшін ерікті түрде үнемдеу); қоғамдық жобаларға қатысуға бейімділіктің төмендеуі; қайырымдылыққа немесе ерікті еңбекке ұмтылудың азаюы; жақын достар мен сенімді серіктердің азаюы; бақыттың төмендеуі және өмір сапасының нашарлауы; теледидар көруге жұмсалатын уақыттың ұзаруы және "теледидар – мен үшін ең маңызды ойын-сауық түрі" деген пікірге келісудің артуы.

Қоғамдық топтардағы сан алуандық пен сенім

Соңғы жылдары Путнам қауымдастықтар арасындағы сенім мен олардың этникалық әртүрлілігі арасындағы байланысты жан-жақты зерттеді. Оның 40 жағдай мен АҚШ-тағы 30 000 адамға негізделген қорытындысы, басқа да факторлар бірдей болғанда, қысқа мерзімде қоғамдағы этникалық әртүрліліктің артуы этникалық топтар арасындағы және ішіндегі сенімнің төмендеуімен байланысты екенін көрсетті. Путнам барлық нәсіл, жыныс, әлеуметтік-экономикалық жағдай және жастағы адамдардың әртүрлілік артуымен бірге жергілікті қауымдастықпен байланыстың азаюына, "қорғанышқа шегінуге" бейім екенін айтты. Оның зерттеулері америкалық деректермен шектелгенімен, бұл контакт гипотезасына (әр түрлі этникалық топтардың өзара әрекеттесуі сенімсіздікті азайтады деген пікір) және конфликт теориясына (әртүрлілікпен бірге этникалық топтар арасындағы сенімсіздік артады, ал топ ішіндегі сенімсіздік азаюы керек деген пікір) қайшы келеді. Путнам табыс теңсіздігі мен қылмыс деңгейін ескергенімен, конфликт теориясы этникалық топтар арасындағы сенімнің төмендеуіне осы екі фактордың себеп болуы керек дейтін болса да, әртүрлілік әлі де қауымдастық сенімнің төмендеуімен байланысты екенін анықтады. Бұдан әрі, ол қауымдастық сенімнің төмендеуі әлеуметтік капиталдың төмендеуімен ұқсас салдарларға алып келетінін тапты. Дегенмен, Путнам "ұзақ мерзімде көші-қон мен әртүрлілік мәдени, экономикалық, қаржылық және даму тұрғысынан маңызды пайдалар әкелуі мүмкін" деді және толық мақаласын 2007 жылы жариялады. Путнамның алғашқы зерттеулері мен мақаласын жариялау арасындағы кешігу сынға түсті. 2006 жылы "Financial Times" газетінде Путнамның "әртүрліліктің теріс әсерлерін толықтыру үшін ұсыныстар әзірлегенге" дейін мақаланың жариялануын кейінге қалдырғаны туралы мәлімдеме жасалды ("Financial Times" газетінен Джон Ллойдтың цитатасы). 2007 жылы "City Journal" журналында жазған Джон Лео бұл жарияланудың кешігуі ғалым үшін этикалық бола ма деп күмәнданды, "Ғалымдар өздерінің нәтижелеріне қарсы шаралар ұсынғанша теріс деректерді жасырмауы керек" деп атап өтті. Алайда, Путнам 2001 жылы деректерді жариялаған және осы фактіні жариялаған еді. Путнам қоғамдағы әртүрлілікке қарсы болғаны туралы айыптауларды жоққа шығарды және оның мақаласы университеттерге нәсілдік негізде қабылдауға қарсы аргументтерді жасау үшін "бұрмаланғанын" мәлімдеді. Ол өзінің "кең ауқымды зерттеулері мен тәжірибесі қоғамдағы әртүрліліктің, соның ішінде нәсілдік және этникалық әртүрліліктің маңызды пайдасын растайтынын" жеткізді.

Мүшелік пен стипендиялар

Ол 1963 жылдан бері Phi Beta Kappa, 1986 жылдан бері Халықаралық стратегиялық зерттеулер институты, 2005 жылдан бері Америка философиялық қоғамы және 2001 жылдан бері Ұлттық ғылым академиясының мүшесі. Ол 1980 жылдан бері Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі, 2001 жылдан бері Британ академиясының корреспондент мүшесі, 1989–2006 жылдары Ұлттық мемлекеттік басқару академиясының, ал 1974–1975 және 1988–1989 жылдары мінез-құлық ғылымдарының озық зерттеулер орталығының мүшесі болды. Басқа стипендиялардың ішінде: 1988–1989 жылдарғы Гуггенхайм стипендиясы; 1977 және 1979 жылдарғы Вудро Вильсонның Халықаралық зерттеушілер орталығы; 1964–1965 және 1977 жылдарғы Фулбрайт стипендиясы; 1966–1968 жылдарғы SSRC ACLS; 1970 жылғы Форд қоры; 1979 жылғы Неміс Маршалл қоры; 1982 жылғы SSRC Фулбрайт; 1988–1989 жылдарғы SSRC Сыртқы саясат зерттеулері және Америка саяси және әлеуметтік ғылымдар академиясының Гарольд Лассвелл стипендиясы бар. Роберт Путнам 1977–1978 жылдары Сыртқы қатынастар кеңесінің мүшесі болды және 1981 жылдан бері оның мүшесі. Ол 1990–1998 жылдары Үшжақты комиссияның мүшесі болды. Ол 2001–2002 жылдары Америка саяси ғылымдар қауымдастығының президенті, ал 1997–1998 жылдары вице-президенті болды. 2013 жылы Президент Барак Обама оған «Америкадағы қоғамдастық туралы түсінігімізді тереңдеткені үшін» Ұлттық гуманитарлық медаль табыс етті. 2015 жылы ол үздік сапасымен және ғылыми құндылығымен ерекшеленетін ғылыми қызметі үшін Болонья университеті мен ISA ғылым медалімен марапатталды.