Кіріспе

Саяси ғылымдағы бағыт. Бихевиоризм (немесе мінезшілдік) – 1930 жылдары АҚШ-та пайда болған саяси ғылымдағы бағыт. Ол саяси мінез-құлықты түсіндіру және болжау үшін объективті, сандық тәсілді пайдалану арқылы бұрынғы бағыттардан күрт өзгешеді. Ол табиғат ғылымдары үлгісінде құрылған мінез-құлық ғылымдарының дамуымен байланысты. Бихевиоризм саяси мінез-құлықты жақпарушылық, бейтарап тұрғысынан түсіндіре алатынын алға тартады. Бихевиористер заң шығару, атқару және сот органдары сияқты институттардың ерекшеліктерін емес, жеке тұлғалардың мінез-құлқы, іс-қимылдары мен әрекеттерін, сондай-ақ түрлі әлеуметтік ортадағы топтардың мінез-құлқын зерттеуге ұмтылады және осы мінез-құлықты саяси жүйемен байланысты түсіндіреді.

Шығу тегі

1942 жылдан 1970 жылдарға дейін мінез-құлықтану қолдауға ие болды. Бұл терминді алғаш рет 1956 жылы жарық көрген «АҚШ-тағы саяси ғылым» атты кітабында Двайт Уолдо қолданған болуы мүмкін. Алайда, бұл терминді танымал еткен Дэвид Истон болды. Мінез-құлықтану саяси ғылымға қатысты дәстүрлі және жаңадан пайда болған тәсілдердің арасындағы талқылау алаты болды. Мінез-құлықтанудың бастаулары көбінесе Чикаго университетінің профессоры Чарльз Мерриамның жұмысына байланысты, ол 1920-1930 жылдары жеке адамдар мен топтардың саяси мінез-құлқына назар аударудың, олардың заңдар мен ресми ережелерді қалай сақтауын қарастырудан гөрі маңызды екенін атап көрсетті.

Саяси көзқарас ретінде

"Мінезшіл революциясынан" бұрын саяси ғылымның ғылым екендігі күмәндалған. Сынаушылар саясатты зерттеуді негізінен сапалық және нормативтік деп қарастырып, оны ғылым деп санау үшін қажетті ғылыми әдіс жоқ екенін айтқан. Мінезшілдер өз зерттеулерін әлеуметтік ғылым ретінде растау үшін қатаң әдістеме мен эмпирикалық зерттеулерді пайдаланды. Мінезшілдік тәсіл инновациялық болды, себебі ол зерттеу мақсатының көзқарасын өзгертті. Ол тексерілген фактілерге негізделген зерттеулерге бағытталды. 1954-1963 жылдары Габриэль Альмонд SSRC-де комитет құрып, мінез-құлықты салыстырмалы саясатқа енгізді. 1960 және 1970 жылдары кең танымал болған кезде, мінезшілдік "дәстүршілдік" деп аталатын реалистік және либералдық тәсілдерді, сондай-ақ фактілерге негізделмеген саяси мінез-құлықты зерттеулерді сынға алды. Саяси мінез-құлықты түсіну үшін мінезшілдік келесі әдістерді қолданады: іріктеу, сұхбаттасу, бағалау және шкалалау, сондай-ақ статистикалық талдау. Мінезшілдік адамдардың қалай болу керек емес, топтық позицияларда қалай әрекет ететінін зерттейді. Мысалы, АҚШ Конгресін зерттеу Конгресс мүшелерінің өз лауазымдарында қалай әрекет ететінін қарастыруы мүмкін. Басты мәселе – Конгресс қалай "әрекет аренасына" айналады және оны қоршаған ресми және бейресми билік салалары.

Терминнің мағынасы

Дэвид Истон 1950 жылдары мінезтануды (behavioralism) мінезшілдіктен (behaviorism) ажыратуды алғаш рет жүзеге асырды (мінезшілдік көбінесе психологиямен байланысты термин). 1940 жылдардың басында мінезшілдік өзі мінез ғылымы деп аталып, кейіннен мінезшілдік деп қалыптасты. Дегенмен, Истон екі саланың арасын ажыратуға тырысты: Мінезтанушылық, өздерін мінезтанушылар санайтындар үшін нақты анықталған қозғалыс емес еді. Оны оларға қарсы шығушылар анықтап берді, өйткені олар жаңа бағыттардың ішіндегі оларға ұнамайтын жайттарды сипаттап жатты. Сондықтан кейбіреулер мінезтанушылықты адам мінез-құлқына табиғаттану ғылымдарының әдістерін қолдану әрекеті деп түсіндірді. Басқалары оны шамадан тыс сандық өлшемге баса назар салу деп санады. Тағы басқалары жекелендірілген редукционизм деп атады. Іштен қарағанда, осы саланың өкілдері мінезтанушылықтың мәні неде дегенде әртүрлі пікірде болды. [ ] Біздің көпшілігіміз келісімге келмедік. Осыны ескере отырып, мінезтанушылық бір анықтамаға мойын бұрмады. Дуайт Уолдо мінезтанушылықтың өзінің түсініксіз екенін айтты, оны "құрылымсыз" және "нақты емес" деп сипаттады. Истон келісіп, "әркім өзінің басымдығын қояды, соның арқасында өзінің мінезтанушысы болады" деді және мінезтанушылықты толық анықтауға жасалған әрекеттер нәтижесіз болады. Бастапқыда мінезтанушылық ғылыми емес, саяси тұжырымдама болды. Сонымен қатар, мінезтанушылық зерттеу дәстүрі емес, саяси қозғалыс болғандықтан, мінезтанушылық туралы түсініктер мінезтанушылардың қалауына бағынды. Үлгілер – Үлгілерді жалпылау және түсіндіру. Растауға ұмтылыс – Өзінің жалпыламаларын растау мүмкіндігі. Әдістер – Әдістерге қатысты тәжірибелік көзқарас. Сандық көрсету – Мүмкін болған жағдайда немесе мағыналы болған жағдайда нәтижелерді сандық түрде беру. Құндылықтар – Этикалық бағалау мен эмпирикалық түсіндірулерді ажырату. Жүйелендіру – Зерттеуде теорияның маңыздылығын ескеру. Таза ғылым – Қолданбалы ғылымнан гөрі таза ғылымға басымдық беру. Интеграция – Әлеуметтік ғылымдар мен құндылықтарды біріктіру. Кейіннен мінезтанушылық көзқарас саяси (әсіресе халықаралық қатынастар) теориясындағы постпозитивизмнің пайда болуымен сынға ұшырады.

Объективтілік және құндылық бейтараптылығы

Дэвид Истонның пікірінше, мінез-құлықтану "талдамалық, мазмұндық емес, жалпылама, жекелеген емес және түсіндірмелік, этикалық емес" болуға ұмтылды. Осы арқылы бұл теория саяси мінез-құлықты "этикалық бағалауларды қолданбай" бағалауға тырысады. Роджер Билер мұны "фактілер мен құндылықтарды ажыратуға талап етуі" деп сипаттайды.

Сын

Бұл тәсіл, құндылықтардың бейтараптығына қатысты консерваторлар мен радикалдар тарапынан сынға ұшырады. Консерваторлар құндылықтар мен фактілер арасындағы шешімді саяси философияның болу мүмкіндігін жоққа шығарудың тәсілі деп есептейді. Кристиан Бей мінез-құлықтануды жалған саяси ғылым деп санады және ол "шынайы" саяси зерттеуді білдірмейді деп ойлады. Бей саясатты нормативтік және моральдық тұрғыдан қарастырудан бұрын, эмпирикалық қарастыруға басымдық беруге қарсы болды. Сонымен қатар, радикал сыншылар фактіні құндылықтан бөлу саясатты эмпирикалық тұрғыдан зерттеуді мүмкін емес етеді деп санайды.