Павел Недвед: Чехияның футбол жұлдызы

Кіріспе

Чехия футболшысы (1972 жылы туған)

Павел Недвед (; 30 тамыз 1972 жылы туған) – чехиялық бұрынғы кәсіби футболшы, жартылай қорғаушы. Ол өзінің буынындағы ең үздік жартылай қорғаушылардың бірі және Чехиядан шыққан ең табысты футболшылардың бірі саналады. Ол итальяндық «Лацио» клубымен, соның ішінде соңғы Кубок иегерлерінің кубогымен және «Ювентус» клубымен 2003 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының финалына дейін жетті. Недвед 1996 жылғы Еуропа чемпионатының финалына шыққан Чехия құрамасының маңызды ойыншысы болды, сол кезде ол халықаралық назарды өзіне тартты. Ол сондай-ақ 2004 жылғы УЕФА Еуро чемпионатында ұлттық құраманың капитаны болды, онда жартылай финалда болашақ чемпион Грекияға есе жіберіп, турнирдің символдық құрамына енді. Бұған қоса, Недвед Чехословакияның тарауынан кейін алғаш рет 2006 жылғы ФИФА Әлем чемпионатына қатысуға командасына көмектесті. Өз өнерімен, сондай-ақ матчтардағы жылдам және қарқынды ойынымен итальян жанкүйерлері оны «Furia Ceca» («Чехиялық ашу») деп, ал ағылшын тілді БАҚ «Чехиялық зеңбірек» деп атады. Чехияда оның лақап аты – Медя («Кішкентай аю»), бұл оның тегі мен чех тіліндегі «медведь» деген сөздің ұқсастығынан туындаған. 2003 жылы «Еуропаның үздік футболшысы» аталымын жеңіп алған Недвед Чехословакияның тарауынан кейін бұл құрметке ие болған екінші чех футболшысы болды. Мансабында Недвед көптеген жекелеген сыйлықтарды алды, оның ішінде 2004 жылғы «Алтын аяқ» сыйлығының иегері, төрт рет Чехияның жыл футболшысы және алты рет «Алтын доп» жеңімпазы атанды. Ол Пеле тарапынан ФИФА 100 тізіміне де енді, ал 2003, 2004 және 2005 жылдары УЕФА жыл командасының құрамына кірді. 2008-09 маусымынан кейін 19 жылдық кәсіби мансабын аяқтады. Недвед клубтық деңгейде 501 лига матчында ойнады (110 гол соқты), ал Чехия құрамасы сапында 91 матчта алаңға шықты (18 гол авторы).

Skoda Plzen және Dukla Prague несиелік шартты орындады

1972 жылы 30 тамызда Чеб қаласында туған және жақын маңдағы Скальнада өскен Недвед футбол карьерасын туған Чехословакиясында бастады. Футболға ерте жасынан ғашык болған ол 1977 жылы бес жасында туған қаласының "Татран Скальна" клубында ойнай бастады. Недвед 1985 жылы "Руда Хвезда Чебке" ауысып, бір маусым ойнағаннан кейін "Шкода Пльзеньде" бес жыл ойнады. "Дукла Прагадағы" алғашқы жылында ол армия басқаратын, төменгі лигадағы "VTJ Tábor (футбол)" клубында ойнады. 1991 жылы 28 қазанда Недвед "Дукла Прага" сапындағы алғашқы ойынын өткізді. Егер Недвед шетелдік клубқа ауысса, "Пльзень" трансфер ақысының 30 пайызын алатын болды.

Спарта Прага

Спартадағы мансабының басында Недвед алты матчта үш рет алаңнан қуылды. Спарта сапында Недвед Чехословакия бірінші лигасының бір, Гамбринус лигасының екі титулын және Чехия кубогын жеңіп алды. Недвед "Спарта Прагадан" Италияның "Лацио" клубына ауысты. "Спарта" Недведті алдымен Словакияның "1. FC Košice" клубына (клубының иесі "Спартамен" бір болған) 1,5 миллион CZK трансфер ақысына сатты, ал "Кошице" дереу Недведті "Лациоға" сатты. "Пльзеньнің" наразылығынан кейін Чехия футбол федерациясы "Спартаны" "Пльзеньге" 35 миллион CZK өтемақы төлеуге міндеттеді.

Лацио

Недвед Лацио сапындағы дебютін 1996 жылғы 7 қыркүйекте Болоньяға қарсы өткізіп, 1:0 есебімен жеңіліске ұшырады. 1996 жылғы 20 қазанда Кальяриға қарсы клуб үшін алғашқы лигалық голын соғып, 1996-97 маусымын жеті голмен аяқтады. Клуб 1997 жылдың қарашасынан 1998 жылдың сәуіріне дейін 24 матч бойы жеңіліссіз өтті, бұл серия Ювентусқа қарсы өткен лига матчымен аяқталды, онда Недвед алаңнан қуылды. Сол маусымда Лацио 1997-98 жылғы Италия кубогын жеңіп алды және 1997-98 жылғы УЕФА кубогының финалына өтті. Недвед пен Лацио 1998-99 маусымын Supercoppa Italiana жеңісімен бастады, онда Недвед гол соғып, клуб Ювентусты 2:1 есебімен ұтты. Ол Лационың соңғы Кубок иелері кубогына жолдауында маңызды рөл атқарды, алғашқы турда Лозаннаға қарсы және Лационың Паниониосқа қарсы 7:0 есебімен жеңіске жеткен ширек финалдың екі ойынында да гол соқты. 1999 жылғы УЕФА Кубок иелері кубогының финалында Недвед Майоркаға қарсы шешуші гол соғып, Лационың 2:1 есебімен жеңіске кенелуіне көмектесті. Бұл турнирдің соңғы голы болды, кейін ол тоқтатылды. Недвед 1999 жылы Италия чемпионатындағы ең көп жалақы алатын он футболшының біріне кірді. Маусымның басында 1999 жылғы УЕФА Суперкубогында Манчестер Юнайтедке қарсы ойнады, онда Лацио бір голмен жеңіске жетті. Клуб Серия А титулын және Италия кубогын жеңіп алды, 2000 жылы Недведтің көмегімен ішкі екі жүлделі турнирді аяқтады. 2000 жылы Лациомен екінші рет Италия Суперкубогын жеңіп алды. Недвед Лацио сапында УЕФА Чемпиондар лигасының ойындарында өнер көрсетті, екінші топтық кезеңде Реал Мадридке қарсы 2:2 есебімен тең түсті, бірақ итальяндық команда жарыстан шығарылды. Лационың Чемпиондар лигасының соңғы матчында Лидс Юнайтедтің бас жаттықтырышы Дэвид О'Лири Недведті Алан Мейбериге жасаған қиын қадам үшін сынады (бірақ төреші бұл бұзушылық деп танымады), нәтижесінде УЕФА оны еуропалық жарыстардан үш матчқа шеттету туралы шешім қабылдады. Недвед 2001 жылдың сәуірінде Лациомен жаңа төрт жылдық келісімшартқа қол қойғанмен, жазда клуб оны және Хуан Себастьян Веронды сатуға тырысты, бұл жанкүйерлердің клуб төрағасы Серджио Крагноттиге қарсы наразылық тудырды. Ақырында, ойыншылар Ювентус пен Манчестер Юнайтедке сатылды.

Nedvěd made his league debut for Lazio on 7 September 1996 in a 1–0 away defeat against Bologna. He scored his first league goal for the club against Cagliari on 20 October 1996, finishing the 1996–97 season with seven goals. The club had a 24 match unbeaten streak from November 1997 to April 1998, ending with a league match against Juventus in which Nedvěd was sent off. That season, Lazio won the 1997–98 Coppa Italia and reached the final of the 1997–98 UEFA Cup. Nedvěd and Lazio began the 1998–99 season with a victory in the Supercoppa Italiana, Nedvěd scoring as the club defeated Juventus 2–1. He played a role in Lazio's road to the last ever Cup Winners' Cup, scoring against Lausanne in the first round and in both legs of Lazio's 7–0 aggregate quarter final victory over Panionios. In the 1999 UEFA Cup Winners' Cup final, Nedvěd scored the decisive goal against Mallorca for Lazio's 2–1 win. This proved to be the last goal of the tournament, which was later discontinued. Nedvěd was one of the ten highest paid footballers in the Italian league in 1999. He played in the 1999 UEFA Super Cup against Manchester United at the beginning of the season, where Lazio won the match by a single goal. The club went on to win the Serie A title and Coppa Italia, completing a domestic double in 2000 with Nedvěd's help. In 2000, he won the Supercoppa Italiana with Lazio for a second time. Nedvěd played UEFA Champions League football with Lazio, scoring against Real Madrid in a 2–2 draw in the second group stage before the Italian side was eliminated. In Lazio's final Champions League match of the season, Nedvěd was criticised by Leeds United manager David O'Leary for a challenge on Alan Maybury (although the referee did not call a foul), and he received a three match suspension from European competitions from UEFA. Despite Nedvěd's signing a new four year contract with Lazio in April 2001, the club tried to sell him and teammate Juan Sebastián Verón that summer, triggering fan protests against club chairman Sergio Cragnotti. The players were ultimately sold to Juventus and Manchester United respectively.

Ювентус

Лациода бес маусым өткізгеннен кейін Недвед 2001 жылдың шілдесінде 75 миллиард лираға (38,7 миллион евро) «Ювентусқа» ауысудан бұрын бірнеше клубпен (соның ішінде «Манчестер Юнайтед» пен «Челси») байланысты болды. «Ювентуста» ол сол жазда «Реал Мадридке» ауысқан Зинедин Зиданның орнын басты. Недвед 2001–02 және 2002–03 жылдары «Ювентустың» Скудетто жеңімпаздары қатарында болды. 2003 жылы клубтың чемпионат маусымында маңызды рөл атқарғанымен, ол да дау-дамайға ұшырады. Недвед Италия футболшылары қауымдастығынан Еуропалық Одақ (ЕО) мүшесі емес ойыншыларға қатысты шектеулерге наразылық білдіріп шықты; оның туған Чехия 2004 жылға дейін ЕО мүшесі болмады. Ол «Ювентусты» 2003 жылы УЕФА Чемпиондар лигасының финалына «Миланға» қарсы алып баруда маңызды рөл атқарса да, ол «Реал Мадридтің» жартылай қорғаушысы Стив Макманаманға қарсы жасаған қателігі үшін жартылай финалдағы есептен кейін сары карточкалар жинақталғандықтан финалда ойнамады. 2003 жылдың желтоқсан айында Недведті «World Soccer» журналы «Жылдың үздік футболшысы» деп атады. Сол айда ол «Еуропалық футболшының үздік ойыншысы» атағын жеңіп алды, бұл жүлде 1962 жылы Йозеф Масопусттан кейін чех футболшысы үшін екінші рет болды. Недвед өз елінде де танылды, 2004 жылы Чехия спорт журналистерінің берген «Алтын доп» сыйлығын жеті жылда бесінші рет жеңіп алды. 2004–05 маусымы жартылай қорғаушы үшін қиын болды, ол екі ай бойы тізе және бас жарақаттарынан жарысқа қатыса алмады және 2005 жылдың сәуірінде зейнетке шығуды қарастырды. Көптеген жұлдыздар (Фабио Каннаваро және Лилиан Турам сияқты) клубты тастап кетті, ал қалған ойыншылардың болашағы белгісіз болды. 2006 жылғы әлем чемпионатынан кейін Недвед отбасы мен клубқа деген адалдығын атап, «Ювентусқа» Серия А-ға қайта оралуға көмектесуге деген ниетін қайталап, клубтан кету туралы қауесеттерді жоққа шығарды. және зейнеткерлікке шығу туралы ниетін қайталады. Алайда, ол маусым соңына дейін клубта қалды және 2006–07 жылғы Серия Б-да 11 лигалық гол соқты. 2008 жылдың сәуірінде Недвед «Палермоға» қарсы матчта Роберто Гуанамен соқтығысып, миына соққы алғандықтан бір түн ауруханада жатты. Недвед «Ювентустың» 2008–09 маусымдағы бірінші лигалық голын «Фиорентинамен» 1–1 есебімен теңдестіріп, қазан айында «Болонияға» қарсы матчта 2–1 есебімен жеңіске жетті. Ол отбасымен көбірек уақыт өткізу үшін зейнетке шығуды жоспарлаған. 2009 жылдың 10 наурызында Чемпиондар лигасының 16-орындық кезеңіне қатысты «Челсиге» қарсы матчтың 12 минутында жарақаттанғандықтан ауыстырылды. Зейнетке шығуға жақын болғандықтан және клубтың жалпы есеп бойынша 3–2 есебімен жеңілгеніне байланысты, бұл «Ювентус» үшін оның соңғы Еуропалық матчы болды. Недвед маусым соңында зейнеткерлікке шықты, бұрынғы командасы «Лациоға» қарсы соңғы матчта капитан болып, Винченцо Якинтаның голын 2–0 есебімен жеңіс үшін жасады. 2024 жылдың сәуір айына қарай Недвед «Ювентус» сапында итальяндық емес ойыншылар арасында ең көп ойын өткізген (327) футболшы болып табылады.

After five seasons with Lazio, Nedvěd was speculatively linked to several clubs (including Manchester United and Chelsea) before moving to Juventus in July 2001 for 75 billion lire (€38.7 million by fixed exchange rate). At Juventus, he replaced Zinedine Zidane, who had transferred to Real Madrid that summer. Nedvěd was a regular on Juventus' 2001–02 and 2002–03 Scudetto winning teams. Although he was a substantial part of the club's championship season in 2003, he was also the subject of controversy. Nedvěd quit the Italian Footballers' Association in protest of the union's limit on non European Union (EU) players; his native Czech Republic did not become an EU member until 2004. Although he was instrumental in leading Juventus to the 2003 UEFA Champions League final against Milan, he had to sit out the final due to an accumulation of yellow cards after his semi final booking for a foul on Real Madrid midfielder Steve McManaman. In December 2003, Nedvěd was named World Footballer of the Year by World Soccer magazine. Later that month, he won the European Footballer of the Year award over Thierry Henry and Paolo Maldini, the second Czech to win the award after Josef Masopust in 1962. Nedvěd received further recognition in his home country when he won the 2004 Golden Ball, awarded by Czech sportswriters, for the fifth time in seven years. The 2004–05 season was frustrating for the midfielder, who was sidelined for two months by knee and head injuries and first considered retirement in April 2005. many stars (such as Fabio Cannavaro and Lilian Thuram) left the club and the remaining players' future was uncertain. After the 2006 World Cup, Nedvěd dispelled rumours about his departure by reiterating his desire to help Juventus regain promotion to Serie A, citing his family and his commitment to the club as reasons for his decision. and repeated his threat to retire. However, he remained with the club until the end of the season and scored 11 league goals in the 2006–07 Serie B. In April 2008, Nedvěd was hospitalised overnight for a concussion sustained in a collision with Roberto Guana during a match against Palermo. Nedvěd scored Juventus' first league goal of the 2008–09 season in a 1–1 away draw with Fiorentina, and scored twice against Bologna in a 2–1 away win in October. to spend more time with his family. On 10 March 2009, he was substituted due to injury after 12 minutes of the Champions League round of 16 second leg match against Chelsea. Due to his impending retirement and his club's 3–2 loss on aggregate, it was his last European match for Juventus. Nedvěd retired at the end of the season, captaining the final match against former team Lazio and setting up Vincenzo Iaquinta's goal for a 2–0 victory. As of April 2024, Nedvěd has made the most appearances for the Turin side among non–Italian players (327).

FK Skalná

2017 жылдың 23 қыркүйегінде Недведтің туған ауылы Скалнада орналасқан FK Skalná клубына трансфер болғаны жарияланды. Клуб Карловы Вары аймағындағы 1. B класында ойнайды (Чехия футбол жүйесінің 7-ші деңгейі). Клуб төрағасы: "Павел ұлымен бірге ойнау арманында болды, енді ол орындалады", - деді. Ол сондай-ақ, Недвед Италияда тұратындығы мен "Ювентус" вице-президенті қызметін атқаратындығына байланысты, 2018 жылдың 2 маусымында TJ Baník Královské Poříči B командасына қарсы өткізілетін үй матчындағы ойыны бір реттік болуы мүмкін екенін қосты. Недвед шынымен де бастапқы құрамда болды, бірақ Скална үй матчын 1–4 есебімен ұтылды, Недвед есепке гол соқпады, оның ұлы да гол соқпады.

Халықаралық мансап

Недвед 1988 жылы Чехословакия жастар құрамаларында ойнай бастады, бастапқыда 15 жасқа дейінгілер құрамында өнер көрсетіп, кейін 16, 17 және 18 жасқа дейінгі құрамаларға өтті. Оның алғашқы ірі турнирі 1996 жылғы Еуропа чемпионаты болды, онда ол өзінің алғашқы халықаралық голын соқты және командасының финалға өтуіне көмектесті. Ол сондай-ақ 1997 жылғы ФИФА Конфедерациялар кубогында үшінші орын алған Чехия құрамасының құрамында болды, үшінші орын үшін өткен матчта Уругвайды жеңді. Недвед турнирде екі гол соқты, екеуі де Чехияның топтық кезеңнің соңғы матчында Біріккен Араб Эмираттарын 6:1 есебімен жеңген кезде соғылды, бұл оларға жартылай финалға өтуге мүмкіндік берді, онда болашақ чемпион Бразилиядан жеңілді.

1996 жылғы еуро

Чехияның алғашқы матчында Германияға қарсы күш көрсетуі күтілмеген еді; Недвед екі гол мүмкіндігін пайдалана алмады және Германия 2:0 есебімен жеңіске жеткенде сары карточка алған он ойыншының бірі болды. Дегенмен, ол қорғаныс бойынша да көмектесті, Кристиан Зигеден келген қақпаға бағытталған допты гол сызығынан қағып алды. Италия бірінші таймда теңестіргенімен, олардың қатарында бір ойыншы кем қалды, ал Чехия тайм бітуге біршама уақыт қалғанда тағы бір гол соғып, 2:1 есебімен жеңіске жетті. Недведтің дисквалификациясынан кейін, ол Португалияға қарсы Чехияның ширек финалдық матчын өткізіп алды. Чехия оның қатысусыз жеңіске жетіп, жартылай финалға өтті. Франциямен өткен жартылай финалда Недвед ойынның ең үздік ойыншысы деп танылды, Чехия пенальти сериясы арқылы финалға өтті, онда ол ұлттық құрамасының екінші пенальтісін соқты. Ол және Чехия құрамасы финалда Германияға 2:1 есебімен ұтылып, Германия алтын гол соқты.

2000 жылғы евро

Еуро-2000 турнирінен бұрын Недвед бікзаңдау жарақатынан қалыпты жаттығуға қатыса алмады. Чехия құрамасының алғашқы матчында (Нидерландыға қарсы) ол және халықаралық командаласы Ян Коллер қақпа тірегіне тиіп, гол соға алмады, ал нидерландтықтар даулы пенальти арқылы 1:0 есебімен жеңіске жетті. Екінші матчта, Францияға қарсы, ол бұзылып, нәтижесінде чехиялықтар пенальти алды, оны Карел Поборский голға айналдырып, есепті 1:1 деңгейледі. Екі рет қақпаға соққы бергеніне қарамастан, Недвед француз қақпашысы Фабиен Бартезді жеңе алмады және Франция матчты 2:1 есебімен жеңді.

2004 жылғы Еуро

Недвед 2004 жылғы Еуропа чемпионатының топтық кезеңінде Нидерландыға қарсы матчта шешуші рөл атқарды. 19 минуттан кейін екі голдан қалып қойғандарына қарамастан, ол «матчтың үздік ойыншысы» атанып, чехтар 3:2 есебімен жеңіске жетті. Чехтар нокаут кезеңіне қатысу құқығын алғандықтан, Германияға қарсы топтық матчта тоғыз ойыншы (Недведтің ішінде) демалысқа жіберілді. Ол Данияға қарсы ширек финалда сары карточка алды, бұл карточка шағымдану нәтижесінде күшінде қалды. Осының салдарынан, Недвед Грекияға қарсы жартылай финалда тағы бір сары карточка алса, финалда ойнау мүмкіндігінен айырылады.

2006 жылғы әлем чемпионаты

Орта қорғаушы Карел Брюкнер жаттықтырушысы мен командаластарының ықпалымен 2006 жылғы әлем чемпионатына қатысу үшін Норвегияға қарсы плей-офф ойындарына қатысуға халықаралық футболдан зейнеттен қайтуға көндірілді. Чехословакия тарағаннан кейін Чехия құрамасы алғаш рет финалдық турнирге іліккені осы еді. Недведтің маусымда алған тізе жарақаты әлем чемпионатына қатысуына кедергі келгенімен, ол ойнауға үлкерді. 2006 жылғы әлем чемпионатының бірінші ойынында чехиялықтар АҚШ құрамасын 3:0 есебімен жеңіп алды, бірақ бірнеше маңызды ойыншылар жарақат алды. Одан кейін Гана мен Италияға қарсы өткен екі топтық ойында жеңіліске ұшырап, өз тобында үшінші орынды иеленді. Ганаға қарсы екінші таймның басында Недвед соққан гол офсайд деп танылды. Ол 2008 жылғы Еуропа чемпионатына дейін өз шешімін кері қайтармады, командаластары мен Брюкнердің өтініштеріне қарамастан. Ұлттық құрама сапында өткізген 91 ойында 18 гол соқты.

Ойын стилі

Толық, жабырқаушы және тұрақты екі аяқты ойыншы Недвед көбінесе сол жақты, шабуылдық қанат жартылай қорғаушы ретінде ойнады, себебі ол сол аяғымен нақты пастарды бере білді, сондай-ақ оң аяғымен ішке қарай кесіп, соққы беруге қабілетті болды. Дегенмен, ол шабуылдық және қорғаныс жұмысының қарқыны, сонымен қатар әмбебаптығы, физикалық күші және допты тартып алу қабілетінің арқасында жартылай алаңның кез келген позициясында ойнай алатын. Ол кейде орталық жартылай қорғаушы ретінде де пайдаланылды. Ең алдымен, ол қашықтықтан берген күшті соққылары мен волейболдарымен, сондай-ақ төзімділігімен танымал болды. Ол сонымен қатар стандарттық және пенальти соққыларын орындауда да дәлдік танытты. Ағылшын тіліндегі БАҚ-та оны "Чехиялық зеңбірек" деп атады. Оның бұрынғы "Лацио" клубының бас жаттықтырушысы Свен Геран Эриксон оны "әдеттен тыс жартылай қорғаушы, толыққанды" деп сипаттады.

Ойын-сауық мансабынан кейін

Недвед 2010 жылы Прага жартылай марафонында (оны алғашқы рет осы қашықтықта өткізген жарысы) 1:49:44 уақытында аяқтады. 2012 жылы Прага марафонында 42 километрлік қашықтықты 3:50:02 уақытында жүгірді. Недвед ақпан айында 2012 жылғы FAI Халықаралық футбол сыйлықтарында «Халықаралық тұлға» деп танылды. 2013 жылдың қаңтар айында «Ювентус» командасының «Сампдорияға» қарсы ойынында төреші Паоло Валериді сөзбен шабуылдағаны үшін үш аптаға Серия А матчтарына қатысуына тыйым салынды.

Директорлық

2010 жылдың 12 қазанында Exor (Аньелли отбасының инвестициялық компаниясы) Недведті «Ювентус» директорлар кеңесіне мүшелікке ұсынды; ол 2018–19 маусымынан бастап директор болып қала береді. 2015 жылдың 23 қазанында Недвед директорлар кеңесі төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2022 жылдың 28 қарашасында Недведті қоса, «Ювентус» директорлар кеңесінің барлық мүшелері бір дауға байланысты қызметтерінен кетті. 2023 жылдың 20 қаңтарында Недвед Plusvalenza ісіне қатысты капиталдық табысқа байланысты бұзушылықтар үшін итальян футболындағы лауазымдарды атқарудан сегіз айға тоқтатылды.

Жеке өмір

Вацлав пен Аннаның ұлы Недвед 1992 жылдан бері әйелі Иванамен бірге өмір сүріп келеді. Олардың екі баласы бар, олардың есімдері – ата-аналарының құрметіне Ивана мен Павел. Недведтің 2010 жылғы автобиографиясы итальян тілінде «La mia vita normale. Di corsa tra rivoluzione, Europa e Pallone d'oro» деген атпен жарық көрді. Ол чех тіліне «Můj obyčejný život» деп аударылып, 2011 жылы Чехияда жарияланды.