Кіріспе
Франческо Винсент Серпико (14 сәуір 1936 жылы туған) – американдық зейнеткер полиция қызметкері және сыбайлас жемқорлықты әшкерелеуші, бұрын Нью-Йорк полиция департаментінде детектив болған. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында ол Бруклин, Бронкс және Манхэттенде азаматтық киімдегі полиция қызметкері болып жұмыс істеді, көлік құралдарын ұрлау және басқа да қылмыстық схемаларды әшкерелеуге тырысты. 1967 жылы ол полицияда кең таралған сыбайлас жемқорлық туралы сенімді мәліметтерді хабарлады, бірақ бұл ешқандай нәтиже бермеді. Кейін Серпико Нью-Йорк қалалық колледжінде ғылым бакалавры дәрежесін алды.
Francesco Vincent Serpico (born April 14, 1936) is an American retired New York Police Department detective, best known for whistleblowing on police corruption. In the late 1960s and early 1970s, he was a plainclothes police officer working in Brooklyn, the Bronx and Manhattan to expose vice racketeering. In 1967, he reported credible evidence of widespread police corruption, to no effect. Serpico later received a Bachelor of Science degree from City College of New York.
Нью-Йорк полициясы
1959 жылы 11 қыркүйекте Серпико Нью-Йорк қалалық полиция департаментіне (NYPD) сынақ мерзіміндегі патрульдік полиция қызметкері болып қабылданды және 1960 жылы 5 наурызда толық құқықты патрульдік полиция қызметкері болды. Ол 81-ші учаскеге бекітілді, содан кейін екі жыл бойы Қылмыстық идентификация бюросында (ҚІБ) жұмыс істеді. Кейін ол ашық түрдегі, жасырын жұмыстарға тағайындалды, осы кезде кең таралған сыбайлас жемқорлықты әшкереледі. Оған көмектескен полиция офицері Дэвид Дюркпен танысқанға дейін. Серпико өзінің полиция тергеушілерімен құпия кездесулері туралы серіктестерінің білетініне сенді. Ақырында, ол 1970 жылғы 25 сәуірде «Нью-Йорк Таймс» газетінің бірінші бетінде NYPD-дегі кең таралған жемқорлық туралы мақала жариялауға септігін қосты, бұл мәселеге ұлттық назар аударды.
Атыс және қоғамдық мүдде
Серпико 1971 жылғы 3 ақпанда Бруклиндегі Уильямсбургтегі 778 Дриггс даңғылында есірткі ұстауға тырысқан кезде атылды. Бруклиннің солтүстік полиция бөлімшесінің төрт офицері есірткі сатуға дайындалып жатқандары туралы ақпарат алды. Екі полицей, Гари Ротеман мен Артур Чезаре, сыртта күтіп тұрды, ал үшіншісі, Пол Хэлли, пәтер үйінің алдында тұрды. Серпико өрт сөндіру баспалдағымен жоғары көтеріліп, баспалдақ есігінен кірді, төмен түсіп, құпия сөзді тыңдады, содан кейін екі күдіктіні ізімен сыртқа шықты. Полиция жас күдіктілерді ұстап, бірінің бойынан екі пакет героин табылған. Хэлли күдіктілермен бірге қалды, ал Ротеман испан тілін білетін Серпикоға есікті ашу үшін есірткі сатушыларды алдап сатып алуды тапсырды. Полиция үшінші қабатқа көтерілді. Серпико есікті қағып, қолын револьверінде ұстады. Есік бірнеше сантиметрге ашылды, денесін өткізуге жеткілікті болды. Серпико көмек шақырды, бірақ әріптестері оған жауап бермеді. Ол еденге құлап, қан көп шығып, жан тәлім етті. Полиция қызметкерлері полиция штабына "10 13" диспетчерлік хабарлама жіберуден бас тартты, бұл офицердің атылғанын білдіретін код еді. Келесі пәтерде тұратын қарт адам жедел жәрдем шақырып, бір адамның атылғанын хабарлады және Серпиконың жанында болды. Серпиконың атылуына байланысты жағдай тез арада сұрақтар тудырды. Есірткіге қарсы операция кезінде қаруланған Серпико күдіктіден қысқа ғана уақытқа көзін бұрғанда атылды, сол кезде оны оқиға орнына ертіп келген екі офицердің пәтерге кірмей тұрғанын байқады, бұл Серпиконы өлтіру үшін әріптестері пәтерге алып келген болуы мүмкін деген күдік тудырды. Ресми тергеу жүргізілген жоқ. 1971 жылғы 3 мамырда New York Metro журналында оның туралы "Адал полицейдің портреті" атты мақала жарияланды, ол NYPD лейтенантының тәтті сөздерге құмар ойыншылардан пара алғаны туралы ведомстволық сотта куәлік беруге бір апта бұрын жарық көрді.
Зейнетақы және белсенділік
Серпико 1972 жылғы 15 маусымда Нью-Йорк полиция департаментінің ең жоғары наградасы – Құрмет медалін алғаннан кейін бір ай өткен соң зейнетке шықты. Серпиконың сөзінше, оған бұл сыйлық "сигарет бумасы сияқты" үстел үстінде табысталды. 2014 жылы Серпико Нью-Йорк полициясы оған әдетте медальмен бірге берілетін куәлікті әлі де бермегенін мәлімдеді. 2021 жылдың желтоқсанында Нью-Йорк қаласының сайланған мэрі және бұрынғы полиция қызметкері Эрик Адамс "[Серпиконың] батылдығы менің құқық қорғау мансабыма үлкен әсер етті" деді және бұл кемшілік түзетілетініне сендірді. 2022 жылдың 3 ақпанында Серпико куәлікті алды, оны ол жарылған көпіршікті қаптаманың дыбысымен жасалған "21 оқ салютімен" қарсы алды. 1972 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол Швейцарияға денсаулығын қалпына келтіруге барып, он жылға жуық сол жерде және Нидерландыдағы шаруа қожалығында тұрып, саяхаттап, оқыды. Өзінің әжесіне (бір кезде зорлық-зомбылық пен тонаутан зардап шеккен) және ағасына (Италияда құрметті полиция қызметкері) өзінің әділет сезімін қарыздаушы екенін айтты. 1974 жылдың маусымында ол қысқа мерзімге АҚШ-қа оралып, Нью-Йорк штатының Демократиялық партиясының Ниагара шарлауындағы конвенциясында АҚШ Сенатына үміткер Рамси Кларк үшін ұсыныс сөз сөйледі. Кларкқа қолдау көрсетілді, бірақ ол жалпы сайлауда республикалық Джейкоб Джавитске есе жіберді. 1979-1980 жылдары Еуропаға саяхаттаған кезде Серпико Уэльстің Корвен қаласындағы Ориссор колледжінде тұрды. Ол Ориссордың негізін қалаушылардың бірі және директоры болды (бұл орын бұрын Ескі Одақтың Жұмыс үйі ретінде белгілі болған, ал соңғы кезде Корвен усадьбасы деп аталды: оның қолы құжаттарда бар). Ол Корвенде және оның айналасында жақсы танымал болды және қаланың пабтарында жиі көрінетін. Ориссормен келіспеушіліктерден кейін ол 1980 жылы Нью-Йоркке қайтып келгенге дейін бірнеше апта бойы пансионда тұрды. Серпико әлі де полицияның қатыгездігі, азаматтық бостандықтар және полицияның жемқорлығы туралы, мысалы, 1997 жылы Әбнер Луимаға жасалған зорлық-зомбылықты жасыруға тырысу және 1999 жылы Амаду Диаллоның атылуы туралы айтады. Ол "үлкен қауіп төнген жағдайда да шындықты және әділдікті іздейтін адамдарға" қолдау көрсетеді, оларды "шам жағушылар" деп атайды; ол осы терминді "ақпарат беруші" деген дәстүрлі терминнің орнына қолайлы көреді, себебі ол Америка революциялық соғысы кезінде Пол Ревирдің түн ортасындағы сапары сияқты, жұртшылықты қауіптен хабардар етуді білдіреді. 2014 жылдың қазан айында Politico басылымында жарияланған "Полиция әлі де бақылаудан шығып кеткен, мен білемін" деген тақырыптағы сұхбатында Серпико полиция зорлық-зомбылығының қазіргі заманғы мәселелерін талқылайды. 2015 жылы Серпико Нью-Йорк штатының Стьювесант қаласының қалалық кеңесіне үміткер болды, ол тұратын жері, саясатқа алғаш рет қадам басты, бірақ сайланбады. Полиция қызметкерлері арасында оның әрекеттері әлі де дау тудырады, бірақ Джон Джей қылмыстық сот әділдігі колледжінің полиция зерттеулерінің профессоры Юджин О'Доннелл 2011 жылы "ол жыл өткен сайын батыр тұлғаға айналады" деді. 2017 жылдың 19 тамызында Серпико Нью-Йорк полициясының қызметкерлерімен бірге Бруклин көпірінің жанындағы Шығыс өзенінің жағасында Коллин Каперникке қолдау білдірді, оның полиция қатыгездігі мәдениетіне қарсы наразылықтарын жариялады, бұл оқиға Facebook-та тікелей эфирде көрсетілді. Серпико: "Мен осы елде де, әлемде де әділетсіздік пен қысымға қарсы тұруға батылы бар кез келген адамды қолдауға келдім", - деді.
Нью-Йорк полициясына әсері
Серпиконың күш-жігерінің нәтижесінде Нью-Йорк полициясы күрт өзгерді. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында полициядағы жемқорлықтың алдын алу үшін, көбінесе, осы салаға қатысты заңдар қатаң қолданылмады. Осының салдарынан, тікелей ставка қою орындары мен есірткі сатушылар көшедегі дүкендерден ашық түрде жұмыс істеді, ал жезөкшелер ашық түрде жарнама жасап, қаланың әртүрлі "қызыл шам" аймақтарында өз қызметтерін ұсынды.
Жеке өмір
1972 жылы 15 маусымда Серпико Нью-Йорк полициясынан және АҚШ-тан Еуропаға көшіп кетті. 1973 жылы ол Марианна (Нидерланд азаматы) есімді әйелмен бірге тұрды, онымен "рухани некеде" болды; оның екі баласы болды: Марк және Джессика. Ол 1980 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның өлімінен кейін Серпико АҚШ-қа қайтуға шешім қабылдады. Серпиконың ісін Ұлттық әйелдер ұйымының бұрынғы президенті Карен ДеКроу қорғады. Александр 2021 жылы 12 мамырда, күдікті есірткі дозасынан артық алу салдарынан қайтыс болды. 2013 жылдың 27 маусымында ANPS (Италия мемлекеттік полициясының ұлттық қауымдастығы) АҚШ бөлімі оған Италия Ішкі істер министрлігінің демеушілігімен Италия мемлекеттік полициясының ресми сыйлығы – "Михаил Архангел" сыйлығын табыс етті. Франческо Серпико қазір Италия азаматы: сол салтанатты шарада ол ANPS USA президенті, бас инспектор Сиреллидің ұзақ зерттеулері нәтижесінде алғашқы итальяндық паспортын алды, ол *jus sanguinis* арқасында Италия азаматтығын алуға мүмкіндік берді.