Кіріспе

Азаматтық құқық қорғау органдарының өкілеттігін теріс пайдалану

Полициядағы сыбайлас жемқорлық – құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің өзінің саяси міндеттемелерін бұзып, жеке пайда көру үшін өкілеттіктерін теріс пайдалануы. Мұндай сыбайлас жемқорлыққа бір немесе бірнеше қызметкер қатысуы мүмкін. Полиция ішіндегі сыбайлас жемқорлық халықтың сеніміне, ведомстволық саясаттың тұтастығына, адам құқықтарына және ауыр заң бұзушылықтарға алып келеді. Полициядағы сыбайлас жемқорлық түрлі формада болуы мүмкін, мысалы: пара алу, ұрлық, жыныстық шабуыл, және кемсітушілік.

Сыбайлас жемқорлық әрекеттері

Полиция қызметкерлерінің өздерінің мәртебесі мен өкілеттігін құқық қорғау органының қызметкері ретінде жеке пайда табуға бірнеше мүмкіндіктері бар. 1970 жылдардың басында Нью-Йорк қаласы полиция департаментіндегі жемқорлықты терген Кнапп комиссиясы жемқорлықпен күресетін офицерлерді екі түрге бөлді: «ет жеушілер», олар «жеке пайда табу үшін полициялық өкілеттерін агрессивті түрде теріс пайдаланады», және «шөп жеушілер», олар «полиция жұмысының нәтижесінде түскен төлемдерді ғана қабылдайды». Академиктер полициядағы жемқорлықтың түрлерінің бірнеше жіктемелерін ұсынды. Дегенмен, полиция қызметкерлері жасаған кең таралған жемқорлық әрекеттерін былай жіктеуге болады:
Өкілеттіктің жемқорлығы: Полиция қызметкерлері полиция қызметкері болғандықтан тегін сусын, тамақ және басқа да сыйлықтар алғанда, олар қасақана немесе қасақана емес, жемқорлық имиджін қалыптастырады. Қорықпау/пара алу: қылмыстық құқық бұзушылық үшін төлем талап ету немесе алу, қылмысты немесе болашақта болуы мүмкін қылмысты елемеу. Параның түрлері: заңсыз қызметті қорғау, айыппұлдарды түзету, куәліктерді өзгертү, дәлелдерді жою және қылмыстық ақпаратты сату. Пара алу – жемқорлықтың ең көп таралған түрлерінің бірі. Ұрлық және қарақшылық: офицердің немесе департаменттің күдіктіден, құрбаннан немесе қаза тапқаннан мүлік ұрлауы. Мысалдар: есірткіге қарсы операция кезінде жеке пайдалану үшін есірткі алу, қылмыс орнынан қаза тапқан адамның жеке заттарын алу. Ұрлық департамент ішінде де болуы мүмкін. Офицер жеке пайдалану үшін департаменттің сақтау бөлмесінен немесе мүлік бөлмесінен мүлікті ұрлай алады. Қысым көрсету: Полиция офицері қылмыс пен қылмыскер туралы білгенімен, оны тұтқындамағаны үшін пара алса (Roebuck & Barker, 1973). «Жөндеу»: пара алу немесе жеке қызығушылық үшін дәлелдерді жасыру немесе сот отырысына қатыспау арқылы қылмыстық қудалауды әлсірету. Жалған куәлік беру: сотта немесе департаменттік тергеуде өзін немесе басқа офицерлерді қорғау үшін жалған мәлімдеме жасау. Ішкі сыйлықтар: құқық қорғау ұйымдарының артықшылықтары мен талаптары, мысалы, кезеңдер мен демалыстар, сатып алу және сату. Қосымша жұмыс уақытындағы алаяқтық: жұмыста болмаған кезде үлкен сомадағы қосымша жұмыс уақытын алу. «Жалған айып тағу»: дәлелдерді жасау немесе қосу, әсіресе есірткі істерінде. Айыппұлдарды түзету: полиция офицерлері басқа полиция офицерлерінің достары мен туыстарына көмек ретінде жол қозғалысы ережелерін бұзу туралы айыппұлдарды жою.

Мінез-құлық

Сыбайлас жемқорлық мінез-құлық полиция қызметкерінің мінез-құлқындағы өзгерістерге байланысты болуы мүмкін, бұл өзгерістер бөлімнің "субмәдениеті" арқылы жүзеге асырылады. Субмәдениет – бір мәдениеттің ішінде ортақ көзқарастар мен сенімдерді бөлісетін адамдар тобы. Полиция бөліміндегі қызметкерлер бірдей нормаларды ұстанады, ал мінез-құлықтың жаңа дамуы психологиялық, әлеуметтанулық және антропологиялық парадигмалар арқылы түсіндірілуі мүмкін. Психологиялық парадигма: Психологиялық парадигмаға сәйкес, мінез-құлық адамның өмірдің ерте кезеңдерінде қалыптасады және құрылымдалады. Полиция қызметіне бейімді адамдар көбінесе "авторитарлыққа" ұмтылады. Авторитарлық тұлға консервативті, агрессивті, күдікшіл және қатал мінез-құлықпен сипатталады. Сыбайлас жемқорлық лауазымдық өкілеттікті пайдаланып заңсыз жолмен алынған пайда немесе материалдық игіліктерді қамтиды. Психологиялық сыбайлас жемқорлық бөлімнің мәдениетінің бір бөлігі болуы мүмкін, немесе жеке адамға тән болуы да мүмкін. Әлеуметтанулық парадигма: Әлеуметтанулық парадигма полиция академиясына қатысу, қызметтегі үздіксіз оқу және тәжірибелік жұмысқа назар аударады, олардың барлығы кәсіби сипатты қалыптастырады. Полиция қызметкерлері басқа әріптестерімен ортақ тәжірибеден қалай мінез-құлық тану керектігін, жауапкершілікпен қарым-қатынас жасауды, моральдық принциптерді және не ойлау керектігін үйренеді. Мысалы, жаңадан келген қызметкерге әріптесі жолаушы орындығында отырған адамды мас күйде көлік жүргізгені үшін ұстауға бұйрық беруі мүмкін. Бұл әрекет соттағы жағдайдың бағалануына байланысты қызметкер үшін жағымсыз немесе жағымды нәтижелерге әкелуі мүмкін. Антропологиялық парадигма: Адамның әлеуметтік сипаты, қызметкер кәсіби мәдениеттің бір бөлігі болғанда өзгереді. "Мәдениет" термині көбінесе үлкен әлеуметтік топтар арасындағы айырмашылықтарды сипаттау үшін қолданылады, мұнда олар бірегей сенімдер, мораль, әдет-ғұрыптар және басқа да ерекшеліктерді бөліседі, бұл оларды басқа топтардан ерекшелейді. Бұл жағдай қызметкерлерді жеке мүдделері үшін сыбайлас жемқорлық шешімдер қабылдауға итермелеуі мүмкін.

Ауру таралуы

Полицияның жемқорлықпен айналысуы туралы нақты ақпарат табу қиын, себебі жемқорлық әрекеттер көбінесе жасырын жасалады және полиция ұйымдарының жемқорлық туралы ақпаратты жариялауға қызығушылығы шамалы. Полиция қызметкерлері мен зерттеушілер кейбір елдерде полицияны қатыстыратын кең ауқымды жемқорлықтың ғана емес, тіпті институционалдық деңгейге жететінін айтады. Лос-Анджелес полициясындағы жемқорлыққа қатысты бір зерттеу (әсіресе, Рэмпарт жанжалына ерекше назар аудара отырып) американдық полиция қызметінде полиция жемқорлығының кейбір түрлері ерекшелік емес, норма болып табылуы мүмкін деген тұжырым жасады. Ұлыбританияда 2002 жылы ең ірі полиция күші – Метрополитен полициясы бойынша жүргізілген ішкі тергеу (Operation Tiberius) осы күштің соншалықты жемқор екенін көрсетті, "ұйымдасқан қылмыскерлер жемқор офицерлерге пара беру арқылы "еркін" Шотландия Ярды басып ала алды" және Ұлыбританияның ең ірі полиция күші сол кезде "эндемикалық жемқорлыққа" тап болды. Жемқорлық бар жерде, полиция арасындағы "көк кодекс" үнсіздігінің кең таралғандығы жемқорлықтың жарыққа шығуына кедерілдіреді. Мұндай жағдайларда офицерлер көбінесе жемқорлық туралы хабарламайды немесе әріптестерінің қылмыстық әрекеттерін жасыру үшін сыртқы тергеушілерге жалған куәлік береді. Нью-Йорк полициясындағы кең таралған жемқорлыққа қарамастан, Фрэнк Серпиконың басқа полиция қызметкерлерінің ашық қарсылығына қарамастан, жемқорлық туралы айқын сөйлегені үнсіздік кодексінің қаншалықты күшті екенін көрсетеді. 1994 жылы Австралияда тәуелсіз саясаткер Джон Хаттон 46 дауысқа 45 қарсы нәтижемен Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының үкіметін Жемқорлыққа қарсы тәуелсіз комиссияның және жоғары полиция шенеуніктерінің кеңесін ескермей, Полиция жемқорлығына қатысты теңдесі жоқ комиссия құруға мәжбүр етті. Алайда, Қытай, Пәкістан, Малайзия, Ресей, Украина, Бразилия немесе Мексика сияқты көптеген елдерде полиция жемқорлығы елдері алдында тұрған ең ірі әлеуметтік проблемалардың бірі болып қала береді.

Қытай

Қытайдың құрлық бөлігінде жемқор полицейлер мен қылмыстық топтардың басшылары арасындағы байланыс үлкен мәселе тудырып, полицияның және үкіметтік партияның сенімділігіне нұқсан келтіреді.

Бельгия

Бельгияда полиция және бизнес мәселелеріндегі жемқорлық деңгейі төмен деп есептеледі. 2012 жылғы полициядағы жемқорлыққа қатысты рейтингте Бельгия 176 елдің ішінде 16-орынды иеленді. 2013 жылғы арнайы Евробарометр көрсеткендей, Бельгия халқының 67 пайызы жалпы жемқорлықтың, полицияға қатысты емес, кең таралғанын сезінеді, бұл көрсеткіш Еуроодақтың орташа көрсеткіші 76 пайызбен салыстырылғанда төмен. 2014 жылғы «Жаһандық жемқорлық барометрі» сауалнамасына қатысушылар полициядағы жемқорлықты 1-ден 5-ке дейінгі шкала бойынша (5 – ең жоғары деңгейде жемқорлық) 3,2 баллға бағалады. Сауалнамаға қатысушылардың 11 пайызы полициядағы жемқорлықтың 2011 жылдан бері артқанын, ал 51 пайызы азайғанын айтты. Сауалнамаға қатысушылардың 61 пайызы полициядағы жемқорлыққа қарсы үкіметтің жауабы тиімсіз деп санайды. Полициядағы жемқорлықпен айналысатын екі тәуелсіз ұйым бар: Полиция бас инспекциясы (АИГ) және П комитеті. Сонымен қатар, АИГ және П комитетімен бірлесіп жұмыс істей отырып, жергілікті полиция күштеріндегі шағын оқиғалар мен полиция қызметкерлерінің қасақана жасаған іс-әрекеттерін қарастыратын 196 ішкі бақылау бөлімі бар. 2011 жылы АИГ жүргізген 1045 тергеудің 6-сы тікелей жемқорлыққа қатысты болды, ал кәсіби сенімді бұзу (44) немесе алаяқтық (26) деректері көп болса, полиция билігін теріс пайдалану деректері (3) аз болды. Әділдікті сақтау мақсатында АИГ полициядан толығымен бөлек серверлерді пайдаланады, бірақ тергеу жұмыстары үшін бірнеше деректер базасын қолданады және П комитетімен өзара іс-қимыл жасайды. П комитеті көбінесе ұйымдасқан қылмыс немесе азаптау сияқты маңызды жемқорлық істерін қарастырады. Бельгияда жемқорлықпен, оның ішінде полицияға қатысты істермен кең ауқымда айналысатын басқа да институттар бар: Полицияны қадағалау жөніндегі тұрақты комитет және Жемқорлыққа қарсы күрес орталық басқармасы (OCRC).

Стефан П. ісі

2006 жылы фламанд, яғни голланд тілінде сөйлейтін бельгиялық полиция қызметкері 2004 жылы жоғалып кеткен әйелдің ата-анасынан 160 000 фунт стерлингке баламалы соманы талап етуға тырысқаны үшін алты айға бас бостандығынан айырылды, оларға ақша берсе қызын қайта көру мүмкіндігі артатынын айтқан. Ол кінәсін мойындады, бірақ жазасын өтегеннен кейін жұмыстан шығарылуына шағымданып, апелляция берді, себебі оны француз тілінде сөйлейтін офицер босатқан еді. Бельгияда әр тілде сөйлейтін азаматтардың "құқықтарын" қорғайтын заңдар бар, соның ішінде тәртіптік жазаға тартылған полиция қызметкерінің өз тілінде сұраққа тартылу құқығы да бар. Бұрынғы офицер 2012 жылы өтемақы талабымен айналысып, жұмысқа қайта орналасуды сұрады.

Болгария

2011 жылғы "Евробарометр" зерттеуінің мәліметтері бойынша, Болгария мемлекеттік қызметкерлерге берілген паралар бойынша Еуропалық Одақта (ЕО) төртінші орында тұр. Бұл көрсеткіштің басты себебі – полиция қызметкерлеріне берілген паралар. Сол зерттеуге сәйкес, Болгария полициядағы кең таралған сыбайлас жемқорлық бойынша ЕО мүше мемлекеттері арасында бірінші орында. Болгарияда коммунистік билікті сақтаудың көп бөлігін Ішкі істер министрлігі (ІІМ) жүзеге асырған, бірақ 1989 жылдан кейін оның құрамы күрт өзгерді. 1990-1993 жылдар аралығында ІІМ штатының шамамен төрттен бірі, яғни 12 000-нан 19 000-ға дейін полиция қызметкерлері жұмыстан босатылды, олардың 60-90% орта және жоғары дәрежедегі офицерлерді құрады. Бұған қоса, 1990 жылдардағы саяси шиеленістер ұлттық және аймақтық детективтердің жұмыстан босатылуына және орта буын офицерлерінің жаппай қысқаруына әкелді. Сонымен қатар, Болгария Кеңес Коммунистік режимінен демократияға өту кезеңін басынан өткізіп, қылмыстың және қылмыстық оқиғалардың күрт өсуіне (кейбір қылмыстар бойынша он есеге дейін) және ауыр экономикалық төмендеуге, сондай-ақ көптеген қылмыстық топтардың пайда болуына себеп болды. ІІМ-дегі осы радикалды өзгерістер мен Болгарияның саяси жағдайындағы күрт өзгерістер 1996-97 жылдардағы қаржы және экономикалық дағдарысқа дейін жетті, оның кесірінде полициядағы сыбайлас жемқорлық барлық деңгейде өсті.

Пара алу

2011 жылы Eurobarometer зерттеуінде респонденттерден полицияға пара беруге қысым көрсетілді ме, жоқ па деп сұрағанда, респонденттердің 7%-ы осыған тап болғанын мәлімдеді. Зерттеу нәтижесінде, жыл сайын 450 мың болгар полициядан пара сұрағаны анықталды, бұл көрсеткіш 2009 және 2011 жылдар аралығында едәуір өзгерген жоқ. Сол зерттеуге сәйкес, болгарлардың 70%-ы полицияда пара алу кең таралғанына сенеді. Осы ұсталғандар полицияға пара беру оқиғаларына әсер етпеді. Transparency International ұйымының 2013 жылғы Әлемдік сыбайлас жемқорлық барометрінде респонденттердің 17%-ы полицияға пара бергенін айтты. 2008 жылы Болгария жаңа барлау және қарсы барлау агенттігін – Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі мемлекеттік агенттікті (SANS) құрды. Ол тікелей Премьер-министрге бағынышты және ІІМ құрамына кірмейді, бұл агенттікке ІІМ ішіндегі, әсіресе жоғары лауазымды шенеуніктер мен басшылық арасындағы сыбайлас жемқорлықты тергеуге белгілі бір тәуелсіздік береді. Дегенмен, SANS тек ақпарат жинаумен айналысады және полиция өкілеттіктеріне ие емес. 2008 жылы Ішкі істер министрлігінің Ішкі қауіпсіздік департаменті (ISD) де құрылды, бұл 1990 жылдан бері ел бойынша бірнеше офицері бар және жасырын әдістерді полиция өкілеттіктерімен үйлестіре алатын алғашқы қызмет. Бұл Мемлекеттік қауіпсіздік таратылғаннан кейін ІІМ-нің бір бөлімшесінде полициядағы сыбайлас жемқорлықты әшкерелеу үшін бақылау техникасын, соның ішінде жасырын агенттер желісін пайдалану мүмкіндігі алғаш рет туды. Сонымен қатар, тәуекелдерді талдау негізінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралар белсенді түрде қабылданады, шағымдар түспей ІІМ қызметкерлеріне қатысты дәлелдер ізделіп, жиналады – бұл SANS немесе Инспекцияның мүмкіндігіне кірмейді.

Қазақстан

2002 жылы Хорватияда көше полициясының сыбайлас жемқорлығының кең таралған түрі пара алу болды. Халықаралық құрбандықтарды зерттеу бойынша жүргізілген сауалнамаға сәйкес, 100 респонденттің 15-і өткен жылы пара бергенін мәлімдеді, оның 44%-ы полиция қызметкерлеріне төленген. Бұл көрсеткіш Шығыс Еуропаның көптеген елдерінен жоғары болды, сауалнамаға қатысушылар Хорватия полициясының басқа Шығыс Еуропа елдеріне қарағанда пара алу үшін жиірек таңдалатынын айтты. Бұл нәтижелер полициядағы жемқорлық, әсіресе полиция қызметкерінің пара алуы, Хорватия полициясында басқа Шығыс Еуропа елдеріне қарағанда кең таралғанын көрсетеді. 2013 жылы ведомство полицияға қатысты халықтан 145 шағымды қарады, ал 2012 жылы бұл көрсеткіш 132 шағымды құрады. Полиция арасындағы жемқорлық әрекеттері әдетте билік позициясын пайдаланып, белгілі бір шешімдерге ықпал ету ретінде қарастырылады, мысалы, туыстық қатынастар, пара беру және алу, қызметкердің ағымдағы жұмысымен немесе тергеумен тікелей байланысы жоқ ақпаратқа қол жеткізу, сондай-ақ ұйымдасқан қылмыстың төмен деңгейлері де жиі кездеседі. Еуропалық комиссияның 2009 жылғы «Евробарометр» есебінде кипрліктердің басым көпшілігі (94%) полиция мен мемлекеттік басқару саласында сыбайлас жемқорлықтың кең таралғанына сенеді, бұл ұлттық, аймақтық және жергілікті деңгейлерде байқалады. Дегенмен, бұл айырмашылыққа соңғы оқиғаларға немесе саяси ахуалға байланысты респонденттердің пікірлерінің үнемі өзгеруі әсер етуі мүмкін. Кипрдің географиялық орналасуына байланысты, сыбайлас жемқорлық бірнеше желілерге таралуы мүмкін, өйткені саясаткерлер, құқық қорғау органдары, сот қызметкерлері және бизнесмендер сияқты жоғары лауазымды жергілікті тұлғалар бір әлеуметтік ортада тығыз байланыста болады, ал бұл қарым-қатынастар материктегі ірі елдерде кеңірек таралған болуы мүмкін. Аталған мәселелер бойынша 158-162 баптар мемлекеттік қызметкердің өкілеттіктерін теріс пайдаланудан бастап, жанама пара алуға дейінгі сыбайлас жемқорлықтың түрлерін егжей-тегжейлі сипаттайды. Осыдан бері сыбайлас жемқорлықтың деңгейі тұрақты түрде өсуде. 2001 жылы 163 адам сыбайлас жемқорлық қылмыстары бойынша сотталды, оның 142-сі пара алумен байланысты. Ірі экономикалық сыбайлас жемқорлық арқылы алынған табыстар көз тартарлықтай. Олар сәнді виллалар, бюджеттен асып кеткен мемлекеттік құрылыс жобалары және жергілікті әкімшілік кеңселерде көрінеді. Бұл «көрікті жерлер» Прага қаласы бойынша экскурсияларға себепкер болады. Саяхатшылар салық төлеушілердің қаржысымен салынған құрылымдарды аралап көреді. Ақша азаматтық қызметкерлер мен жемқор бизнесмендердің қалтасына түседі. Сонымен қатар, «Ішкі істер министрлігінің инспекциялық департаменті» (IDMI) – полиция қызметкерлері жасаған құқық бұзушылықтармен айналысатын полиция бөлімшесі де осыған ұқсас жағдайды көрсетеді. Бұл бөлімше мемлекеттік қызметкерлердің жеке пайдасы үшін билігін теріс пайдалануына байланысты күнделікті жемқорлықпен күреседі. Чехияда өрт сөндіру бригадасы 14 ауданда орналасса, полиция күштері тек 8 ауданда ғана жұмыс істейді, бұл аймақтық деңгейде жоғарылау мүмкіндігін шектейді. Чехиядағы полициядағы сыбайлас жемқорлық мәселесі әлі де күрделі болып табылады, алайда мемлекеттік және жергілікті органдар оны белсенді түрде жоюға тырысуда.

Дания

Полицияның жемқорлығына қатысты халық пікірі туралы сұралғанда, 2 баға берілді (1 – ең аз жемқорлық, 5 – ең көп), бұл білім беруден басқа, тағы да 2 бағаланған кез келген басқа сектордағы жемқорлық деңгейінен төмен болды. Дания полициясы жемқорлықпен байланысты емес, жақсы беделге ие және халықтың Дания полициясына сенімі жоғары. Дания полициясында жемқорлық сирек кездеседі, бірақ кез келген полиция жемқорлығын тергеу және жазалау үшін тиімді процедуралар бар. Данияның тәуелсіз полиция шағымдар жөніндегі органы полицияға қатысты кез келген шағымды (жемқорлық немесе басқа да мәселелер) қарау үшін құрылды. Ашықтықты қамтамасыз ету үшін кеңеске екі жалпы қоғам өкілі, сондай-ақ төраға – Жоғары сот судьясы, адвокат және құқықтану профессоры кіреді. Құжатта шағымды тегін қалай беруге болатыны түсіндіріледі, оны тиісті оқиға болғаннан кейін алты ай ішінде жазбаша түрде, онлайн, жеке кездесу арқылы немесе телефон арқылы беруге болады. Бірқатар жалпы тәртіпсіздіктерді тергеуде қиындықтар туындады, себебі іске қатысқан қызметкерлерді анықтауда мәселелер болды.

Эстония

Эстонияның жемқорлыққа қатысты тәжірибесі, әсіресе полициядағы жемқорлық, Еуропалық Одақтың орташа көрсеткіштерімен салыстырғанда төмен деңгейде. Эстонияда жемқорлыққа қарсы арнайы агенттік немесе орган болмаса да, Қауіпсіздік полициясы мен Полиция басқармасы полициядағы жемқорлықтың кез келген дерегін тергеу және реттеуге жауапты. 1993 жылы құрылған Қауіпсіздік полициясы Ішкі істер министрлігінің құрамындағы тәуелсіз орган болып табылады. Олардың негізгі мақсаттары – ақпарат жинау, терроризмге қарсы күрес және жемқорлыққа қарсы шаралар жүзеге асыру. Бұл басқарма төрт аймақтық бөлімшені қамтиды, олар негізінен «жоғары лауазымды шенеуніктерге» қатысты жемқорлықпен күреседі. Олардың көп бөлігі жоғары білім алған және «жемқорлықты тергеуде мамандықталған оқытудан» өткен. Олардың басты міндеті – мемлекеттік қызметкерлер жасаған жемқорлық қылмыстарын тергеу. Осы басқарманың жетістіктері, әзірге, шекара және кеден қызметіндегі ірі қаржылық қылмыстар мен жемқорлықтың жолы кесілді. Эстония полициясына қатысты айтсақ, барлық полиция қызметкерлері жемқорлыққа қарсы бастапқы оқытудан өтеді, бірақ олардың біліктілігін арттыру бойынша жылдық талаптары жоқ. Жалпы полиция Полиция басқармасымен басқарылады, оның құрамында ішкі бақылау бөлімі бар, ол тәртіпсіздіктер мен жемқорлықты тергеуге жауапты. Полиция басқармасы жемқорлықтың ұсақ-түйек жағдайларын, сондай-ақ азаматтық шенеуніктерге қатысты істерді тергеуді жүзеге асырады. Бұл жемқорлыққа қарсы стратегиялар мен басқармалар Әділет министрлігі іске қосқан бірнеше жемқорлыққа қарсы стратегиялардың аясында жұмыс істейді. Осы стратегиялардың ең соңғысы – «2013–2020 жылдарға арналған жемқорлыққа қарсы стратегия». Ұзақ мерзімді жемқорлыққа қарсы стратегиялар арқылы Эстония үкіметі елді адамдардың құқықтарын бұзуға немесе ұлттық немесе халықаралық қауіпсіздікке қауіп төндіретін кез келген жемқорлықтан тазарта мақсатында.

Финляндия

Финляндия тұрақты түрде әлемдегі ең аз сыбайлас жемқорлық елдердің бірі болып табылады. 2012 жылы Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі финдерді әлемдегі ең аз сыбайлас жемқорлық ел деп бағалады (Дания және Жаңа Зеландиямен бірдей). 2013 жылы олар үшінші орынға түсіп, келесі жылы да сол деңгейде қалды, осы уақыт ішінде кестеде бір ғана ұпай жоғалтты. Бұл жағдай пара алуға бейімділікті азайтады және экономикалық ашкөздікті тежейді. Сонымен қатар, әр алты финнің бірі полицияның шетелдік азаматтарға қатысты ақпаратты дұрыс пайдаланбау немесе ұсталғандарға қатысты этикалық емес әрекеттер жасауы мүмкін деп ойлайды. Бұл көрсеткіш 2007 жылғы Полиция барометрі сауалнамасымен салыстырғанда ұқсас, бірақ 2014 жылғы сауалнамада финдердің 42%-ы осылай ойлайтыны анықталды. Арнио ісі 2013 жылдың қыркүйегінде жарияланды, ал 2015 жылдың маусымында Хельсинкидегі есірткілерге қарсы күрес бөлімінің бұрынғы басшысы 2009 жылдан 2010 жылға дейін лауазымын теріс пайдаланғаны және жеке компаниядан пара алғаны үшін 20 айға бас бостандығынан айырылды.

Франция

Франция Еуропа Кеңесінің мүшесі болып табылады, оның сыбайлас жемқорлыққа қарсы көптеген заңдық негіздері бар, соның ішінде GRECO (Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мемлекеттер тобы), ол Еуропа Кеңесінің барлық қол қойған елдеріне қолданылады. GRECO Еуропа Кеңесінің мүше мемлекеттерінің құқықтары мен міндеттерін тең дәрежеде бақылау арқылы жұмыс істейді. Полиция мемлекеттік қызметкерлердің әрекеттері туралы ұсынымдар мен жемқорлыққа қарсы қылмыстық құқық конвенциясына бағынады. Сонымен қатар, Франция 1789 жылдың тамызында бекітілген Адам және азамат құқықтары туралы жарияламасына ие, онда азаматтардың құқықтары, соның ішінде мемлекеттік қызметкерлерге қатысты әділ қарауға арналған мінез-құлық ережелері баяндалған. 1993 жылы Францияда сыбайлас жемқорлықтың алдын алу және экономикалық өмір мен мемлекеттік рәсімдердің ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында Сыбайлас жемқорлықты алдын алу орталық қызметі құрылды. Францияда полициядағы сыбайлас жемқорлықты бақылап, тергейтін бірнеше орган бар. Ұлттық жандармерияның Бас инспекциясы (Inspection Générale de la Gendarmerie Nationale) жандармерия жүргізетін тексерулердің дәйектілігін, тәуелсіздігін және бейтараптығын қамтамасыз етеді. Полицияның Бас инспекциясы полиция қызметіне бақылау жасайды және реттейді, ал Ұлттық қауіпсіздік этикасы комиссиясы (CNDS) Франциядағы қауіпсіздік күштері сақтауға тиіс этикалық және моральдық кодекстерді бақылайды. Полиция қызметкерлерінің өздерінің туған жерлерінде қызмет етуіне тыйым салу және полициядан кеткеннен кейін үш жыл бойы жеке тергеу жұмысында жұмыс істеуіне тыйым салу сияқты бейтараптықты қамтамасыз ету үшін басқа да шаралар қолданылады. Францияда полициядағы сыбайлас жемқорлық туралы шектеулі зерттеулер мен есептер бар, себебі бұл мәселе ресми мекемелер тарапынан көбінесе назардан тыс қалады және ешбір мекеме оның таралу деңгейі туралы толыққанды түсінікке ие емес. Бұл бұқаралық ақпарат құралдары мен басқа да әлеуметтік ғылым салаларының назары жетіспеуінен болуы мүмкін. Францияда полициядағы сыбайлас жемқорлық ұйымдасқан қылмыс саласында сирек кездесетін құбылыс деген жалпы пікір қалыптасқан. Франциядағы институционалдық сыбайлас жемқорлықтың бір себебі – полицияның иерархиялық жүйесі. Бұл жоғары лауазымдардағы және мамандандырылған бөлімшелердің шешім қабылдаудағы еркіндігінің артуымен және сыбайлас жемқорлыққа ұшырау қаупінің жоғары болуымен байланысты. Ұйымдасқан қылмыс кең таралған аймақтарда, мысалы, Марсельде полициядағы сыбайлас жемқорлық деңгейі жоғары болып келеді.

Марсель қаласы

2012 жылы Марсельдің солтүстігінде жұмыс істейтін, элиталық қылмысқа қарсы бригада (BAC) ретінде танымал он екі француз полиция қызметкері, ішкі шағым түскеннен кейін, сыбайлас жемқорлыққа күдікпен ұсталды. Бұл аймақ жоғары есірткі қызметімен белгілі. Ұлттық қауіпсіздіктің орталық дирекциясының басшысы Паскаль Ладалл назарына жеткізілгеніне қарамастан, Марсельдің жаңа полиция бастығы тағайындалғанға дейін толыққанды сот тергеуі басталған жоқ. Отрядтан 30 офицер күдікпен ұсталды, олар есірткі, ақша, темекі және зергерлік бұйымдарды алып, қылмыскерлерді босатқан деген айып тағылды. Бірнеше айлық тергеу және бақылаудан кейін ұсталған есірткі, ақша және құнды заттар олардың бекетінің уақытша шатырынан табылды. Тергеу әлі де жалғасуда.

Франсуа Стубер

Франсуа Стубер Францияның Страсбург қаласындағы полиция капитаны және есірткілермен күрес бөлімінің орынбасары болды. Стубердің міндеттерінің бірі операциялар барысында тәркіленген есірткіні жою еді; алайда 2003 және 2007 жылдар аралығында офицер марихуана, героин және кокаин сияқты есірткі заттарын белгілі бір есірткі желісіне сатқан. Бұған қоса, Стубер түрлі басқа желілерден де есірткі импорттаған. Бұрынғы капитанның жергілікті сот қызметкері Лоренс Хамонмен тығыз қарым-қатынасы болды, олар сот ақпаратын өз есірткі желісінің мүшелері тергеуге алынбауы үшін пайдаланған. Бұл тәсіл сондай-ақ, Inspection Générale de la Police Nationale ұйымының ақпаратты теріс пайдалануды анықтауға бағытталған іздеу механизмдерін оралымсыз ету үшін де қолданылды. Стубер Лоренспен жақын жұмыс істеді, оның үйін тәркіленген есірткіні сақтауға, ал банк шоттарын ақшаны жылыстауға пайдаланды. Стубер 10 жылға бас бостандығынан айырылды.

Германия

Германияның федералды полициясы BKA (Bundeskriminalamt), Германияның сыртқы барлау қызметі/тыңшылық агенттігі BND (Bundesnachrichtendienst) және сондай-ақ Германияның ішкі барлау қызметі/тыңшылық агенттігі BfVS (Bundesamt für Verfassungsschutz) – барлығы нацистер Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрды. 2020 жылы Германияның Эссен қаласында, Солтүстік Рейн-Вестфалияда, 30 нәсілшіл нацистік полиция қызметкерлерінің үйлеріне бірнеше Германия штаттарынан шақырылған әріптестері шабуыл жасады. Нацистер суреттермен бөлісті, мысалы, свастика, газ камерасындағы босқындар суреті және рейхс туы. Германияның қылмыстық кодексінде сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстарды қамтитын заңнама бар, бұл Германияда осы қылмыстарға қарсы күреске берілген маңыздылықты көрсетеді. Жалпы алғанда, сыбайлас жемқорлық жеке қылмыс ретінде қарастырылады, бірақ әкімшілік құқық бұзушылық туралы заң бойынша корпорация атынан жасалған әрекеттер үшін де сотталуы мүмкін. Мемлекеттік қызметшілермен, судьялармен және басқа да мемлекеттік әкімшілік қызметтерді атқаратын немесе тағайындалған адамдармен қатар, полиция қызметкерлері жемқорлыққа байланысты қылмыстар үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Атап айтқанда, 331-бапқа сәйкес, өз міндетін атқару үшін өзіне немесе үшінші тұлғаға артықшылық талап ететін, уәде алған немесе қабылдаған мемлекеттік қызметкер қылмыстық жауапкершілікке тартылады. Артықшылық – жеке тұлғаның қаржылық, құқықтық немесе жеке жағдайын жақсартатын, бірақ заң бойынша алуға құқығы жоқ кез келген пайданы қамтиды. Бұл директива мемлекеттік органдардағы жемқорлықтың алдын алу және онымен күресу үшін ішкі аудит жүргізуді, жемқорлық мәселелері бойынша байланыс адамын тағайындауды, қызметкерлерді алмастыруды және көп деңгейлі бақылау қағидасын ұсынады. Ішкі деңгейден тыс, Германия Біріккен Ұлттар Ұйымы, Дүниежүзілік банк, Сегіздік тобы (G8) және Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) арқылы халықаралық жемқорлыққа қарсы стандарттарды құруға және оларға сәйкес келуге белсенді қатысады. Неміс респонденттерінің (16%) Еуропалық Одақ шеңберінде полиция және кеден қызметкерлері арасында жемқорлықтың, пара беру мен алудың және жеке пайда үшін билікті теріс пайдаланудың кең таралғаны туралы ойлау ықтималдығы ең төмен болды. Жалпы алғанда, неміс респонденттерінің 92%-ы күнделікті өмірінде жемқорлыққа тап болмайды дейді, бұл Еуропалық Одақтың 70%-дық орташа көрсеткішінен жоғары. Респонденттердің жартысынан астамы (59%) Германияда жемқорлық кең таралғанын айтса да, бұл көрсеткіш Еуропалық Одақтың 76%-ынан төмен. Неміс қоғамында жемқорлық кең таралғанын мойындаған респонденттердің көптігіне қарамастан, жемқорлыққа нақты тап болғандардың саны аз. Transparency International сауалнамалары көрсеткендей, Грекия Еуропалық Одақ елдері арасында жемқорлық деңгейі бойынша жоғары орында тұр. 2013-2016 жылдар аралығында Грекияның борыштық дағдарысының ең ауыр кезеңінде Transparency International есептері көрсеткендей, гректер Еуропалық Одақ елдері арасында Болгариядан кейін екінші орында тұрды. (Бұл кезеңге дейін және кейін елдің Еуропа елдері арасындағы жағдайы жақсырақ болды). Грекияда полиция қызметкерлеріне пара беру кең таралған. Азаматтар айыппұлдан құтылу үшін немесе жүргізуші куәлігін алу үшін полицияға ақшалай сыйлық беруі мүмкін. Грекия азаматтарының 96%-ы мұны қабылдауға болатындықтан, ал 93%-ы мемлекеттік қызметтерді алудың ең оңай жолы деп санайды. Адам саудасы соңғы уақытта полиция пара алумен байланысты маңызды мәселеге айналды. Мемлекет пана іздеушілер үшін тартымды орын болғандықтан, оның көптеген кішкентай аралдары мен шекараларын күзету қиын. Грекия полициясы заңсыз көшіп келгендерге жалған құжаттар мен ұшақ билеттерін беруі жиі кездеседі. 2015 жылдың маусым айында Санторини полиция бөлімінде адам саудасымен айналысатын топ табылды. Авиакомпания қызметкерлері жалған құжаттармен Еуропа елдеріне баратын жолаушылар туралы алаңдаушылық танытып, жергілікті полицияға хабарласты. Алайда полиция тек қана қарапайым тексерулер жүргізіп, мигранттарға ұшаққа отыруға рұқсат берді. Ұлттық стратегиялық ая шеңберінде "мемлекеттік басқарудағы ашықтық пен жемқорлыққа қарсы күрес" семинарын қаржыландыру үшін 340 000 евро бөлінді. Бағдарлама Грекия полиция офицерлері академиясының түлектеріне ұсынылады. Алайда гректердің тек 14%-ы үкіметтің жемқорлыққа қарсы күресу әрекеттері тиімді деп санайды. Бұл елдің қаржылық қиындықтарымен байланысты болуы мүмкін. 2012 жылы Грекияның жемқорлыққа қарсы күрес тобы жинаған деректер көрсеткендей, елдегі жемқорлық өсті, 1060 дерекке қатысты тергеу жүргізілді – бұл 2011 жылмен салыстырғанда 33%-ға артық. Сонымен қатар, осы істердің 710-ы (немесе 66,9%) полиция қызметкерлеріне қатысты. Үкіметтік операциялар ашық емес. Бұл жемқорлыққа әкеледі, ол қоғамның көптеген саласында көрінеді, соның ішінде саясаткерлер, судьялар және полиция күштері. Полиция күштеріндегі жемқорлық қылмыстық тергеушілерге әсер етеді, олар басқаларға қарағанда жемқорлыққа көбірек бейім. Олардың жалақысы төмен, сондықтан жақсы қаржылық мүмкіндігі бар қылмыскерлер оларды жемқорлыққа итермелейді. Венгрияда полициядағы жемқорлыққа қатысты төменгі деңгейдегі жемқорлық ең үлкен проблема емес. Ұлттық полицияның ұйымдасқан қылмыс бөліміндегі жоғары лауазымды офицерлер, мүмкін, қылмыстық әлеммен байланысы бар, маңызды операцияларды бастау немесе тоқтату құқығына ие. Сондай-ақ, Венгрияда жемқорлықты хабарлауға қатысты, халықтың 70%-ы билікке сенбеуі және салдарынан қорқуы себепті жемқорлық фактілерін хабарламайтыны анықталды. Transparency International үкімет азаматтарды жемқорлықты хабарлаудан ынталандырмайды, себебі құпия ақпарат берушілерге көмектесу үшін тиісті шаралар қабылданбаған. 2007 жылғы Халықаралық есірткі саудасын бақылау стратегиялық есебіне сәйкес, Венгрияның шекаралық бақылау және есірткі полициясы жемқорлыққа қарсы күресуде белгілі бір жетістіктерге қол жеткізген. Есепте шекара полициясының білімі жемқорлық мәселесіне оң әсер ететіні көрсетілген. Италия полиция жүйесінде төрт түрлі бағыт бар: Carabinieri, Мемлекеттік полиция, Жергілікті полиция және Guardia di Finanza. Бағыттар арасындағы жауапкершіліктің бөлінуіне байланысты барлық бағыттарды бір орталықтандырылған және тәуелсіз органмен бақылау өте қиын. Guardia di Finanza Италияда және одан тыс жердегі барлық қаржылық операцияларды реттеуге жауапты. Сондықтан, осы ұлттық полиция бөлімі ақшамен үнемі байланыста болғандықтан, ең көп назар қажет етеді.

Қазақстан

Қазақстан Жемқорлықты Қабылдау Индексі бойынша көптеген елдерден төмен тұр. Полициядағы жемқорлыққа қатысты ресми статистика 2014 жылы 203, 2017 жылы 307 және 2019 жылы 165 құрайды. Бұл науқан сияқты өзгеретін үрдістер Қазақстандағы полицияның пара алу масштабын ескерсек, бәрібір өте шала. Халықаралық Қылмыс Құрбандарының Сауалнамасы (ICVS) мәліметінше, бір жыл ішінде (2017 жылдың маусымынан 2018 жылдың мамырына дейін) қазақстандықтардың 5,2% ресми пара сұраудың құрбаны болды, ал осы жағдайлардың шамамен жартысында пара сұраған полиция қызметкері болды. Қазақстанның ересек халқының санын ғана ескерсек, ICVS полициядағы пара алу көрсеткіштері Қазақстанда жыл сайын шамамен 400 000 полиция пара алу оқиғасы орын алатынын көрсетеді. Бұл есептеулер, пара сұралған жағдайларды ғана қамтиды және азаматтардың өздері ұсынған параны есепке алмайды, сондықтан өте консервативті болуы мүмкін.

Латвия

Латвиядағы полициядағы сыбайлас жемқорлық басқа ЕО мемлекеттеріне қарағанда кең таралған. Transparency International ұйымының мәліметінше, Латвияның Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі ондық шкала бойынша 4,9 баллды құрайды, бұл сыбайлас жемқорлықтың жоғары деңгейін көрсетеді. Әсіресе алаңдатарлығы сот жүйесі мен полицияның сыбайлас жемқорлыққа қатысты қоғамдық пікір бойынша жоғары баға алғаны (бестен), олар тиісінше 3,2 және 3,3 балл алды. Атап айтқанда, жол полициясының адалдығы мен тұтастығына қатысты рейтингі ең төменгі деңгейде болып табылады және ол кез келген басқа мемлекеттік мекемеге қарағанда сыбайлас жемқорлыққа бейім деп есептеледі. Бұл, мысалы, жол тоқтату кезінде пара талап етудің жиі кездесетін практикасынан туындайды. Мұндай жағдайларда адамның пара төлеуден басқа амалы қалмайды (соның арқасында айыппұлдан немесе одан да қатаң жазадан құтылуға болады). Сыбайлас жемқорлықтың себептері толыққанды түсініксіз. Мемлекеттік қызметкерлер төмен жалақыны көрсетіп, ол пара алудың көптеген жағдайларын түсіндіруі мүмкін дейді. Латвия 1995 жылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясатты әзірлеуді бастады, ол 2002 жылы Сыбайлас жемқорлықты алдын алу және күрес бюросының (KNAB – Korupcijas novēršanas un apkarošanas birojs) құрылуымен аяқталды. KNAB – сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес саласындағы көп мақсатты орган, оның функцияларына сыбайлас жемқорлық қылмыстарын тергеу, мемлекеттік қызметкерлердің қызметін бақылау, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық тәуекелдері туралы білім беру және оқыту кіреді. Литва қоғамында сыбайлас жемқорлық кең таралған мәселе болып саналады, ол жеке және мемлекеттік секторлардағы өзара әрекеттесу кезінде орын алады. Литвада 1995-1998 жылдар аралығында сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстар үшін сотталғандардың үштен екісі полиция қызметкерлері болды. Ішкі істер министрлігінің Полиция департаменті Литваның ұлттық полиция органы болып табылады. Қылмыстық полиция бюросы және Қоғамдық полиция бюросы қосымша, бөлек агенттіктер болып табылады. Қылмыстық полиция бюросының құрамында Ұйымдасқан қылмысты тергеу қызметі сияқты түрлі бөлімдер бар. Қоғамдық полиция бюросының да көптеген бөлімдері бар, соның ішінде, бірақ олармен шектелмейді, Алдын алу қызметі және Жол қозғалысын бақылау қызметі. Жол қозғалысын бақылау қызметі Литвадағы қылмыстық сот жүйесі органдарының ішіндегі ең сыбайлас жемқорлыққа бейім орган болып саналады. BBC пікірінше, Литвадағы полициядағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес елдің 2004 жылғы мамырда Еуропалық Одаққа қосылуымен байланысты болды. Литваның ЕО-ға өтініш беруі және кіруі көптеген сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды енгізуге әкелді. Литваның сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқықтық базасы, сондай-ақ тәуелсіз сыбайлас жемқорлыққа қарсы құқық қорғау органы болып саналатын Арнайы тергеу қызметі арқылы осы талаптар орындалады. Арнайы тергеу қызметі (АТҚ) – 1997 жылы құрылған Литваның сыбайлас жемқорлыққа қарсы тәуелсіз ұлттық органы. 2008 жылы АТҚ Литвадағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес шараларының ең тиімдісі деп бағаланды (кімнің пікірінше?). Бұрын АТҚ Ішкі істер министрлігінің бағынысында болған, бірақ 2000 жылы ол тәуелсіз агенттікке айналды. АТҚ-ның міндеттері сыбайлас жемқорлықты жою мен алдын алудан бастап Литваның сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясын әзірлеуге дейін жетеді. Кез келген азамат сыбайлас жемқорлық туралы күдік туған жағдайда АТҚ-ға хабарлай алады. 1998 жылы құрылған Ішкі тергеу қызметі (ІТҚ) – құқықтық бақылауды жүзеге асыратын және қажет болған жағдайда тәртіптік жазаларды қолданумен айналысатын ішкі полиция бөлімі. ІТҚ жеке офицерлердің әрекеттерін тергеуге құқылы. ІТҚ Бас комиссардың орынбасарына бағынышты және полициядағы сыбайлас жемқорлықты тергеуге қабілетті. Литвадағы полиция күштеріндегі сыбайлас жемқорлық деңгейі Еуропалық Одақтың басқа мемлекеттерімен салыстырғанда жоғары деп саналады. Полиция күштері Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің көпшілігінде барлық институттардың ішіндегі ең сенімдісі саналды; алайда Литва бұл жағдайдан үш ерекшеліктің бірі болды (Латвия және Хорватиямен бірге). 2013 жылғы есеп бойынша Люксембург мемлекеттік сектордағы сыбайлас жемқорлық деңгейі бойынша ең жақсы елдердің 11-і болып саналады (177 елдің ішінде). 2013 жылы жарияланған сауалнама нәтижесінде респонденттердің 94% өткен жылы сыбайлас жемқорлыққа куә болмағанын, ал 92% күнделікті өмірде сыбайлас жемқорлықтан зардап шекпегенін көрсетті. Осы есептер мен сауалнамалардың нәтижелері Люксембургте сыбайлас жемқорлық фактілері бар екенін көрсетсе де, Еуропалық Одақтың елді бағалауы осы фактілермен күресу және мемлекеттік қызметкерлердің адал мінез-құлқына ынталандыру механизмдерінің бар екенін көрсетеді. Люксембургте сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегия болмаса да, Еуропалық Одақ сияқты ұйымдардың квази-құқықтық құралдары сот органдары мен мемлекеттік қызметкерлерге қудалау кезінде хабардар етеді. Соңғы жылдары олардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы құрылымы полиция және мемлекеттік органдар сияқты мемлекеттік институттардың тиімді бақылауын күшейтуге бағытталған, бұл секторларда сыбайлас жемқорлыққа қарсы мінез-құлықты болдырмау үшін жасалған. Бұдан әрі, MPF полиция өкілеттіктерін теріс пайдалануды және сыбайлас жемқорлық әрекеттерді тергеу жөніндегі күш-жігерді сақтау міндетін алады. Алайда, Мальта қоғамы үшін MPF ішінде "тыныштық кодексі" болуы жиі кездесетін құбылыс, онда офицер әріптесі жасаған бұзушылыққа "көз жұмады". Әдетте, бұл мінез-құлық салдарының ауырлығына қарамастан, сыбайлас жемқор офицерге қажет болған жағдайда көмек, сенім және қолдау көрсету ықтималдығын арттырады. Мальта азаматтарының үштен бірінен астамы MPF полициядағы сыбайлас жемқорлыққа, әсіресе пара беру және заңды өкілеттіктерді теріс пайдалану актілеріне қатысады деп санайды, бірақ бұл көрсеткіш 2014 жылдан бері айтарлықтай төмендеді. Мемлекеттің сыбайлас жемқорлық деңгейі Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі (CPI) арқылы анықталады. CPI елдерді олардың мемлекеттік сектордегі сыбайлас жемқорлық деңгейі бойынша бағалайды, бұл бағалау Дүниежүзілік банк пен Дүниежүзілік экономикалық форумның пікірлеріне негізделген. Мальтаның CPI 10 балдық шкала бойынша 5,7 балды құрайды, бұл Мальтаның орташа көрсеткіштен 54% жақсы екенін көрсетеді. Мальтадағы барлық қудалауды MPF және Полиция комиссары бастайды. Осылайша, барлық қудалаудың заңдылығын қамтамасыз ету үшін MPF тәртіптік ережелерді сақтауға және Әдеп кодексімен шектелген. Атап айтқанда, 33-баптың 7-тармағындағы Құқық бұзушылықтарға қатысты қылмыстар, MPF мүшесі жасаған "сыбайлас жемқорлық әрекеттер" деп саналатын әрекеттердің толық тізімі келтірілген. PCAC төрағадан және Мальта Президенті тағайындайтын, Премьер-министрдің кеңесі бойынша әрекет ететін екі мүшеден тұрады. Комиссияның қорытындылары туралы есептер Әділет министріне ұсынылады.

Тарих

1990 жылдардың ортасында Познаньдегі полициядағы кең таралған сыбайлас жемқорлық газеттерде жарияланып, орталық билік тарапынан тергеу жүргізілді. Польша полициясының бастығы мен оның орынбасары газеттерде жарияланған мәліметтерге қатысы бар екені анықталғаннан кейін отставкаға кетейік деп ұсынды. Жемқорлыққа қатысты халық пікірін Global Corruption Barometer бақылайды, ал Corruption Perceptions Index халық пікірін зерттеулер мен сарапшылардың бағалаулары негізінде жемқорлық деңгейінің қабылданатын көрсеткіштерін анықтайды. Польшаның жемқорлық деңгейі орташа болғанымен, Дания, Финляндия, Швеция және Норвегия сияқты еуропалық елдерден қалып қояды, олардың барлығы жемқорлық деңгейі ең төменгі 10 елдің қатарында. Дегенмен, соңғы он жылда Польша полициясының сыбайлас жемқорлығы туралы ақпарат аз болды, бұл оның жеткіліксіз хабарланғанын көрсетеді, себебі сыбайлас жемқорлықты анықтау және өлшеу оның жасырын сипатынан қиын. Сонымен қатар, шұғыл хабар берушілерді қорғауға арналған арнайы заңнама қазірдің өзінде жоқ. CBA сыбайлас жемқорлықты анықтауға ынталандыратын оқу курстарын ұсынады, бірақ заңдық қорғаудың болмауынан жазалаудан қорқу бар. Бұған қоса, Польша үкіметінің бұл бөлімі сыбайлас жемқорлықты анықтаудан бастап қылмыстың алдын алуға дейінгі жауапкершілікті қамтиды. Сыбайлас жемқорлықты азайту үшін CBA үкіметтік емес ұйымдардың көмегімен және Еуропалық Одақтың қаржылық қолдауымен алдын алу және білім беру шараларын жүргізеді. CBA өзінің соңғы жобасы – «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы оқыту жүйесін дамыту» арқылы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті жалғастыруда, осы жоба аясында 2013–2015 жылдар аралығында Литва мен Латвияның арнайы құқық қорғау органдарымен тығыз жұмыс істеді. Жобаға сонымен қатар жемқорлыққа қарсы халықаралық оқу конференциялары кіреді, онда Норвегия және Дания сияқты елдер Польшамен озық тәжірибелерімен бөлісе алады. 2012 жылғы бағалауға сәйкес, Transparency International Польшаның нәтижелерінің қанағаттанарлық екенін және жемқорлықтың 1990 жылдардың ортасында коммунизм құлағаннан кейін болғандай мәселе емес екенін атап өтті. Сонымен қатар, Польшаның 2004 жылы Еуропалық Одаққа қосылуы Польшаның саяси және корпоративтік істерінің адалдығын арттыруға үміттерді арттырды. 2002–2005 жылдары Польшадағы қылмыстық кодексте сыбайлас жемқорлыққа жазаны күшейтетін заңдық өзгерістер енгізілгені белгілі. Бұл заңнаманың күшімен полицияда сыбайлас жемқорлықтың аз ғана жағдайлары тіркелсе де, португалдықтардың полициядағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты пікірлері келіспейді және мұндай әкімшілік жүйе іс жүзінде жоқ сияқты. 2007 жылы Мадлен Макканнның жоғалуына байланысты португал полициясының әрекеттері халықаралық сынға ұшырады және олардың ұрлаудан кейінгі жауаптары мен іс-қимылдарымен салыстырылды. Осыған байланысты Португалияның полиция жүйесі халықаралық сынға ұшырады және басқару мен қылмыстық қызметті бақылауда көптеген кемшіліктер анықталды. Бұл жағдайды түсіндіруге болатын себептер әртүрлі, олардың арасында құқықтық және саяси институттарға сенімнің тығыз байланысы бар. 1990 жылдардың ортасында парламенттік процедуралардағы моральдық нормалар туралы пікірлер даулы болды, сайлаушылар партиялардың өз сайлаушыларына жауап бермеуіне байланысты этикалық емес мінез-құлыққа төзімділік танытты. Бұл ашықтықтың жетіспеуі мен сенімсіздік португалдықтардың үкіметке және қазіргі полиция күшіне деген түсінігімен қатар жүреді. 2012 жылғы Transparency International есебінде Португалияның ел ішіндегі жемқорлық деңгейі жоғары елдер тізімінде 33-ші орында тұрғаны көрсетілді. Ұлттық сауалнамаларға сәйкес, полициядағы сыбайлас жемқорлық күнделікті өмірдің бір бөлігі ретінде қарастырылды, португалдықтар үкіметтегі жанжалдар, жазаланбайтын қылмыстар және күнделікті тергеулердегі кедергілер туралы күнделікті хабарлармен бетпе-бет келеді. Азаматтар арасында жүргізілген қосымша сауалнамалардың нәтижесінде, үкіметтің жемқорлыққа қарсы күресінің тиімсіздігіне 75% адам келісіп, полиция қызметкерлеріне орташадан төмен сенім білдірді. БҰҰ және GRECO сияқты ірі ұйымдар қылмыстық кодексті бейімдеу және полиция қызметкерлерінің жауапкершілігін анықтау үшін ұсынымдар берді. Осыған сәйкес, Португалия Парламенті 2015 жылғы 22 сәуірде халықаралық саудадағы сыбайлас жемқорлық, спорттық іс-әрекет және пара беру мәселелеріне қатысты заң қабылдады, сондай-ақ жемқорлыққа байланысты мәселелерде шұғыл хабар берушілерді қорғауға ерекше назар бөлді. Алайда, бұл заңның португалдықтардың күнделікті өміріне қалай енгізілетіні әлі белгісіз.

Румыния

Өткен ғасырда Румыния саяси тұрақсыздыққа ұшырады, оның ішінде диктатуралар, кеңес үкіметі мен монархиялар болды. Бұл конституциялық демократия. Тұрақсыздық көбінесе сыбайлас жемқорлыққа әкеледі, және тарихи тұрғыдан алғанда, үкімет сыбайлас жемқорлығы бар елдер мен полиция сыбайлас жемқорлығы бар елдер арасында айқын байланыс бар. Румыния да осыған ұқсас. Халықаралық ашықтық ұйымының мәліметі бойынша, румыниялықтардың 87%-ы 2007-2010 жылдар аралығында елде жемқорлық деңгейі 2007 жылы Еуропалық Одаққа қосылғаннан кейін өсті деп санайды, ал 83% өз үкіметінің жемқорлыққа қарсы күрестегі күш-жігерін тиімсіз деп санайды. 1-ден 5-ке дейінгі шкала бойынша (1 – мүлдем жемқор емес, 5 – өте жемқор), румындар өздерінің саяси партияларын, парламенті мен заң шығарушы органдарын 4,5 баллмен, ал полиция органдарын 3,9 баллмен бағалады. Бұл Еуропалық Одақ үшін, әсіресе Дания сияқты елдерге қарағанда, саяси партиялар үшін 2,8, парламент пен заң шығарушы орган үшін 2,3 және полиция үшін 2 баллмен салыстырғанда, салыстырмалы түрде жоғары. Тағы бір алаңдататын статистика – 2010 жылы Румыниядағы адамдардың 28%-ы пара бергенін мәлімдеді. Румынияда сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі екі негізгі орган бар: Ұлттық сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес басқармасы (DNA) және Ұлттық адалдық агенттігі (NIA). Біріншісі "жоғары және орта деңгейдегі сыбайлас жемқорлық жағдайларын анықтау, тергеу және айыптау" үшін құрылған, ал екіншісі "мемлекеттік мәртебелер мен лауазымдарды бейтараптық, адалдық және ашықтық жағдайында атқаруды қамтамасыз етуді" мақсат етеді. 2011 жылдан бастап NIA сонымен қатар жемқорлыққа қарсы Еуропалық серіктестер (EPAC) қатарына кірді, олар ұлттық полицияға қатысты жемқорлық мәселелеріне жауап беретін органдардың бірі болып табылады. Алаяқтыққа қарсы күрес ұйымдарының өзі де алаяқтыққа ұшырайды. 2015 жылдың ақпан айында ДНК прокурорлары Сучева алаяқтықпен күрес департаментінің (DLAF) басшысы Ионут Вартичті жеке мүдделері үшін құпия ақпаратты пайдаланғаны үшін ұстады. 2015 жылдың наурыз айында Румынияның ҰҚА директоры Хория Жоржеску сыбайлас жемқорлықпен айыпталып, тұтқындалды. Бұл жаңалық Дариус Вальковтың, қала әкімі болған кезде 1,4 миллион фунт стерлинг пара алғаны үшін айыпталғаннан кейін, Румынияның қаржы министрі қызметінен кеткеніне бірнеше күн өткен соң жарияланды. Екеуі де өздерінің кінәсіз екендерін мәлімдейді, бірақ бұл жағдайлар Румынияның "Еуропалық Одақтағы ең жемқор мемлекеттердің бірі" деген беделін күшейтуде. Дегенмен Румыния Еуропаның паспортсыз Шенген аймағына қабылдануға ұмтылып, жергілікті және саяси қылмысты, сыбайлас жемқорлықты азайтуға күш салуда. Румыния Еуропалық Комиссия тарапынан "сыбайлас жемқорлық мәдениетін" жою үшін үлкен қысымға ұшырауда, әйтпесе Еуропалық Одақтың қаржылық көмегінен айырылу қаупі бар. Ресми деректер бойынша, 2009 жылы ғана алты судья, 22 полиция қызметкері және бес салық инспекторы 100 мен 45 000 евро аралығында пара алғаны үшін айыпты деп танылды. Көптеген азаматтар үкіметті қазіргі полицияның моральдық құлдырауына кінәлайтын болса, жоғары лауазымдардағылар полиция күштерін жемқор бизнесмендер мен саясаткерлерді соттауға мүмкіндік беретін дәлелдерді сотқа ұсынбауға айыптайды. 2015 жылдың ақпан айында Румынияның бұрынғы спорт және жастар министрі Моника Якоб Ридзи лауазымын теріс пайдаланғаны, мемлекеттік қаражатты ысырапқа жұмсағаны, тауарлар мен қызметтерге заңсыз келісімшарт жасағаны және айыптаушы деп саналатын электрондық хаттарды жоюға тырысқаны үшін бес жылға бас бостандығынан айырылды. "Уорлд Пост" газетінің журналисі Адам Кларк Румынияның "өз халқына қарсы полиция күшін зорлықпен қолданатынын" мәлімдеді. Румыния үкіметі мен алаяқтыққа қарсы агенттіктердегі сыбайлас жемқорлықтың деңгейін ескере отырып, бұл таңқаларлық емес. Бұл мәлімдемені Revolution News журналисі Дженифер Бейкер де растады, ол Бухарестте жемқорлыққа қарсы наразылық акциясын басу үшін тәртіпсіздікке қарсы полиция қолданған зорлық-зомбылық туралы хабарлады. Ол наразылық білдірушілердің полицияны ұрыларды қорғайды деп айыптайтынын айтты. Оның сөзіне қарағанда, "Шеврон" (американдық көпұлтты энергетикалық корпорациясы) шифер газын іздеп жүрген ауылдарда тұратын адамдар "тәртіпсіздікке қарсы полиция тарапынан өз үйлерінде ұрып-соғылды" және "кездейсоқ тұтқындалды".

Словакия

Transparency International сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ұйымының мәліметінше, Словакия Еуропадағы ең сыбайлас жемқорлыққа толы 17-ші мемлекет, ал әлемде 178 елдің ішінде 59-шы орында тұр. Словакияның саяси және сот жүйесінде сыбайлас жемқорлық кең таралғандығына қатысты ауыр сын айтылып жүр. Атап айтқанда, "Горилла" жанжалы үкіметтің жоғары деңгейдегі сыбайлас жемқорлығын тоқтату мақсатындағы наразылық акцияларына әкеп соқты. Қөрші елдермен салыстырғанда, Словакия полиция күштерінде сыбайлас жемқорлық деңгейі салыстырмалы түрде төмен, олардың міндеті басқа ресми органдардағы сыбайлас жемқорлықтың алдын кесу болып табылады. Полиция құрамында сыбайлас жемқорлыққа қарсы арнайы бөлім, сыбайлас жемқорлыққа қатысты арнайы қылмыстық сот және арнайы прокуратура бөлімшелері бар. Словакиядағы қылмыстық кодекстегі бірқатар заңдар Словакия қоғамының барлық салаларында сыбайлас жемқорлыққа тыйым салуға бағытталған. Сондай-ақ, сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны құру мақсатында Словакия Республикасының қылмыстық құқық бұзушылықтар мен оларды алдын алу стратегиясы (2007-2010 жж.) жасалды. Transparency International ұйымы полицияны Словакиядағы ең әлсіз институттардың бірі деп санайды. Полициядағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты сауалнамалардың нәтижесінде жол полициясы қызметкерлері ең көп сыбайлас жемқорлыққа қатысқандары анықталды. 388 шаңыраудан сұрастырылғандардың 37%-ы кем дегенде бір рет полиция қызметкеріне пара бергенін, ал 19%-ы бірнеше рет бергенін мәлімдеді. 2013 жылғы сыбайлас жемқорлыққа қатысты арнайы Eurobarometer сауалнамасы көрсеткендей, Словения азаматтарының 76%-ы (ЕО-дағы екінші ең жоғары көрсеткіш) соңғы үш жылда сыбайлас жемқорлықтың артқанын сенеді. Бұдан бөлек, қоғамдық пікір полициядағы сыбайлас жемқорлықтың маңызды мәселе екенін көрсетеді, бұл Словения полиция қызметкерлері арасында пара алу және жеке пайда үшін қызметтік өкілеттіктерін теріс пайдалану туралы үлкен алаңдаушылықты қозғайды. Бастапқыда Словения заңнамасы сыбайлас жемқорлықты қылмыстың басқа түрлерінен ерекшеленетін жеке құқық бұзушылық ретінде қарастырмаған. Словенияда полиция ұйымдастыруындағы өзгерістер 1991 жылғы Конституциямен, адам құқықтарына көбірек мән берумен қатар демократиялық жүйеге қарай саяси өзгерістерге байланысты болды. Бұл өзгерістер, сондай-ақ Конституциялық соттың құрылуы полицияның іздестіру және тәркілеу өкілеттіктерін қатаң шектеуге, сонымен қатар қылмыстық іс жүргізуде жеке өмір мен негізгі құқықтарды қорғауға көбірек назар аударуға әкелді. Полиция өкілеттіктеріне сот бақылауы 1998 жылғы Полиция туралы заңда күшейтілді, кейіннен 2013 жылғы Полиция ұйымы мен жұмысы туралы жаңа заңмен нығайтылды. Бұл заңдар полиция сыбайлас жемқорлығының нақты жағдайларын қарастырады. Сонымен қатар, 2013 жылғы заң жеке тұлғаға полиция қызметкерінің әрекеті немесе әрекетсіздігі адам құқықтары мен негізгі бостандықтарды бұзды деп есептесе, оған тікелей шағымдануға мүмкіндік береді. Rehblock v Slovenia (2000) және Matko v Slovenia (2006) істерінен кейін арнайы өкілеттіктері бар лауазымды адамдарды қудалау жөніндегі бөлім құрылды, бұл басқа қызметкерлерді қылмыстық құқық бұзушылық жасады деген күдікпен тергеуге полицияның араласуын жойды. Осы жаңалықтан кейін полиция қызметкерлеріне қатысты тергеулер мен шаралар күшейді. 2011 жылы бөлім 80 тергеу жүргізді, нәтижесінде 19 полиция қызметкері қылмыстық құқық бұзушылық жасады деген күдікпен жұмыстан босатылды. Бұл зерттеу Словения полиция қызметкерлерінің полиция сыбайлас жемқорлығының аз ауыр түрлерін елемейтінін көрсеткенмен, Словения полициясының жұмыс ортасындағы полиция адалдығының деңгейі жоғары екендігіне келісім бар (59,1-75%). Еуропалық Одақтың жалпы контекстінде сыбайлас жемқорлық экономикалық салмақ болып табылады. Әр мүше мемлекеттегі салдарлардан бөлек, сыбайлас жемқорлық инвестиция деңгейін төмендетеді, ішкі нарықтың әділ жұмыс істеуіне кедергі келтіреді және мемлекеттік қаржыға кері әсер етеді. ЕС-тің ЖІӨ-сінің шамамен 1%-ы сыбайлас жемқорлықтан туындаған экономикалық шығындардан тұрады деп есептеледі. Словенияның ЖІӨ-сінің 1,5-тен 2%-ға дейінгі шығындары сыбайлас жемқорлықпен байланысты. Алайда, үкімет тарапынан "бақылау механизмдерінің әлсіздігі" салдарынан осы сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды тиімді іске асырудағы мәселелер әлі де бар. 2011 жылы Сауд Арабиясы көрші Бахрейнге де наразылық білдіргендерді басу үшін құқық қорғау органдарын жіберді.

Испания

Transparency International жүргізген 2013 жылғы Global Corruption Barometer есебінде Испания 175 елдің ішінде 37-орынды иеленді (бірінші орын – ең аз сыбайлас жемқорлық деңгейі). Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі бойынша сыбайлас жемқорлықтың ең жоғары деңгейі саяси сыбайлас жемқорлықтан құралды, ол 4,4%-ды көрсетті. Үшінші орында полиция сыбайлас жемқорлығы тұрды, ол 3,1%-ды құрады. Испания Конституциясына сәйкес, мемлекеттік билік өкілі немесе мемлекеттік қызметкер өз қызметін атқару барысында, өзінің немесе басқа біреудің пайдасына қылмыс құрайтын әрекет немесе әрекетсіздік жасау үшін сыйлық немесе ұсыныс сұраған немесе алған жағдайда 2 жылдан 6 жылға дейін бас бостандығынан айырылуға жазаланады. 1996 жылдан бері, жылдық орташа көрсеткіш бойынша, бұқаралық ақпарат құралдарына 25 полиция сыбайлас жемқорлығына қатысты деректер түсті. Алайда, тәуелсіз журналист Гай Хеджкоудың айтуынша, "сыбайлас жемқорлық испан халқының күнделікті өмірінің бір бөлігі ретінде қабылданады".

Біріккен Араб Әмірліктері

БАӘ полициясы ұстауға алынған адамдарды зорлық-зомбылыққа салуға жол берген, және кейде бұл зорлық-зомбылық өлімге әкеп соқтырған. 2009 жылы Абу-Даби полициясы шейх Иса бин Заид Аль Нахайанның азаптау оқиғасына қатысқан деген күдік бар. Полиция оппозициялықтар мен наразылық білдірушілерге қатысты артық күш қолданды деген айыптаулар да бар.

Ұлыбритания

2011 жылы Transparency International ұйымының баяндамасында сыбайлас жемқорлық кең таралған құбылыс емес, бірақ ол бұрынғыдан әлдеқайда ауыр проблема екені және оның өсіп келе жатқан қатеріне тиісті жауап берілмей отырғаны айтылды. Баяндама сонымен қатар британдық институттардың сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресі көбінесе қанағаттандырмайтын деңгейде болғанын және мәселені толыққанды шеше алмағанын көрсетті. 2015 жылы Ұлыбритания полициясының инспекциясы (HMIC) британдық институттардың полициядағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресу мүмкіндіктері туралы баяндамасында 2011 жылдан бері осы бағытта прогресс жасалғанын, полиция қызметкерлері арасындағы тәртіпсіздіктер мен сыбайлас жемқорлыққа қатысты шағымдар қабылданатынын және жоғары лауазымды офицерлердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы күреске берілгендігін атап өтті. Дегенмен, баяндамада тергеулердің үлкен бөлігінде (шамамен үштен екісі) қосымша шаралар қабылданбағаны да айтылды. HMIC Майк Каннингэм полициядағы сыбайлас жемқорлықтың көптеген жағдайлары негізсіз деп танылғанын, бірақ көптеген істердің толыққанды тергелмегенін мәлімдеді. Сондай-ақ, полиция қызметкерлерінің әріптестерінің бұзушылықтарын хабарлаудың құпиялылығына және механизмдеріне сенімсіздік танытқаны, институттардың полициядағы сыбайлас жемқорлықты тиімді анықтау мен күресу қабілетіне кедергі келтіріп отырғаны көрсетілді. IPCC осы кезеңде 837 шағым алды, олардың көп бөлігі британдық азаматтардан түсті. Бұл шағымдар есірткі саудасы, пара алу, ұрлық немесе алаяқтық, сексуалдық зәбірлеу және ақпаратты жария ету сияқты құқық бұзушылықтарды қамтыды, соның ішінде ақпаратты жария ету және ұрлық немесе алаяқтық ең көп кездесетін құқық бұзушылықтар болып тіркелді. Баяндама оны "өте нашар жабдықталған және бастапқы мақсаттарына жетуде қиындыққа тап болған" деп бағалады. "Полицияның адалдығы күмәнді болғанда, оған шындықты табу үшін қажетті күш пен ресурстар жоқ". 2014 жылы The Independent газеті 2002 жылғы Метрополитен полициясының құпия есебін жариялады, онда қылмыскерлердің сыбайлас офицерлерді жұмысқа алу үшін масондық байланыстарын пайдаланғаны көрсетілген.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ полиция қызметкерлерінің зорлық-зомбылыққа қатысы болған жағдайларда, әсіресе зорлық-зомбылық сипатының салдарынан, үлкен жюрилер көбінесе қудалауды бастамайды. Дегенмен, кейбір АҚШ полицейлеріне кісі өлтіру айыптары қойылған. Сыбайлас жемқорлық және зорлық-зомбылықсыз басқа да қылмыстардың қудалануға түсу ықтималдығы жоғарырақ.

Венесуэла

Венесуэланың сыбайлас жемқорлығы полиция күштеріндегі кең таралған сыбайлас жемқорлықты қамтиды. Криминологтар мен сарапшылар полиция қызметкерлерінің төмен жалақысы мен полициялық бақылаудың жетіспеуі полициядағы жемқорлыққа себеп болғанын айтады. Көптеген құрбандар полицияға қылмыс туралы хабарлаудан қорқады, өйткені көптеген офицерлер қылмыскерлермен байланыста және олар құрбандарға одан да көп зиян келтіруі мүмкін. Human Rights Watch "полиция әрбір бес қылмыстың біреуін жасайды" деп хабарлады және мыңдаған адам жазасыздықпен әрекет ететін полиция офицерлерінің қолынан қаза тапты; олардың тек 3% ғана оларға қарсы істер бойынша айыпталып отыр. Каракстағы полиция күштері соншалықты жемқор болғандықтан таратылды және тіпті 17 000 ұрлыққа көмектескен деген айып тағылды. Үкіметтік емес ұйым Transparency International (TNI) жыл сайын жасайтын Сыбайлас жемқорлықты қабылдау индексі Венесуэланы әлемдегі ең жемқор елдердің қатарына қойды. 2013 жылы TNI жүргізген сауалнама көрсеткендей, сауалнамаға қатысқандардың 68% үкіметтің жемқорлыққа қарсы күресі тиімсіз деп санайды; сауалнамаға қатысқан көпшілік үкіметтің жемқорлыққа қарсы күресі тиімсіз екенін, 2007 жылдан 2010 жылға дейін жемқорлықтың артқанын, сондай-ақ саяси партиялар, сот жүйесі, парламент және полиция жемқорлықтан ең көп зардап шеккен институттар екенін айтты.

Әсерлер

Полициядағы сыбайлас жемқорлық қоғамның саяси, экономикалық және әлеуметтік салаларына әсер етеді. Әлеуметтік жағын анықтау оңай, себебі бір бөлімдегі бір ғана жемқор полицейдің өзі бөлімге деген жалпы сенімсіздік тудыруы мүмкін ("Бүлінген алма" теориясы). Полиция қызметкерлері мен азаматтар арасындағы "біз бен олар" көзқарасы полиция қызметкерлері арасында сақталады, бұл олардың арасындағы жарысты күшейтеді. Полициядағы сыбайлас жемқорлық жұртшылыққа жарияланғанда, заң шығарушылар департаменттерге іштен өзгерістер жасау үшін қысым көрсетеді. 2013 жылы Юта штатының Уэст Вэлли Сити қаласындағы полицияның есірткіге қарсы күрес бөлімі офицерлері арасындағы кең таралған сыбайлас жемқорлық салдарынан таратылды. Олар тәркіленген көліктерден ұсақ-түйек заттар ұрлаған, дәлелдерді жоқ қылған және күдіктілердің көліктеріне ордерсіз бақылау құрылғыларын орнатқан. Бұл іс-әрекет, көптеген басқа да жағдайлар сияқты, тек қана халықтың сенімсіздігін арттырып қана қоймай, заң шығарушылар да бұқараның қысымын сезіне бастайды, олар полицейлерді жұмыстан босату және бүкіл департаментті қайта құру қажеттігін білдіреді.

Азаматтық қатысу

Азаматтар өз құзыретіндегі заң шығарушылар мен әділет органдарынан осы іске қатысқан қызметкерлерге қатысты әділдік орнатуды күтеді. Егер сыбайлас жемқорлық оқиғасы сайлау жылына орай болса, олардың қайта сайлану науқаны сәтсіз аяқталуы мүмкін. Ауғанстан сияқты елдерде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресте бұқаралық ақпарат құралдарының және азаматтардың қатысуы көбінесе байқалмайды. Керісінше, халықаралық шенеуніктер осы ведомстводағы сыбайлас жемқорлықты жоюға араласады.

Жоғарыдан төменге қарай тәртіп

Қатысушы адамдардың санына және жасалған құқық бұзушылықтардың ауырлығына байланысты, мемлекеттік атқарушы орган немесе заң шығарушы орган ведомствоны тексеруге және оның саясатын түзетуге талап етуге міндетті болуы мүмкін. Бұл жеке қызметкерлерді алмастыруды, орта буын басшыларын ауыстыруды немесе ведомство бастығынан отставка талап етуді қамтиды. Тәртіптік шаралар жасалған құқық бұзушылықтың ауырлығына байланысты, бірақ көбінесе ведомство тарапынан тәртіптік шаралар қабылдануына және ведомство туралы жағымсыз ақпараттардың бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануына әкеледі. 1970 жылы Нью-Йорк қаласының Кнап комиссиясы қызметкерлерді және жоғары тұрған басшыларды жауапкершілікке тартып, полициядағы сыбайлас жемқорлыққа қарсы нақты тәртіптік шаралар қолдана бастады. Сыбайлас жемқорлық кеңінен таралған Қытай және Ресей сияқты елдерде мемлекеттік органдар сыбайлас жемқорлық фактілерін тергеуге және тәртіптік жаза қолдануға тікелей қатысады, мысалы, Чунциндегі қылмыстық топтарға қатысты сот процесінде полиция бастығы Вэнь Цян пара алу, зорлау және басқа да қылмыстар жасағаны үшін ұсталды және сотқа берілді.

Қоғамда полицияға деген жалпы сенімсіздік

Саяси мәселелерді шешу оңай болғанымен, полициядағы сыбайлас жемқорлықтың қоғамға тигізетін әсерін жеңу әлдеқайда қиын. Азаматтар, әсіресе сыбайлас жемқорлықтың құрбаны болғандарды немесе таныстарын білетіндер, полиция қызметкерлерін дұшпан күш ретінде қабылдайды. Полиция қызметкерлері де азаматтарды сол сияқты қарастырады. Қылмысқа және есірткіге қарсы күрес бұл екі мәселені одан да ушықтырды. "Біз бен олар" деген ой-пікір, әсіресе қала ішіндегі аз ұлт өкілдері арасында кең таралған, онда стереотиптер мен нәсілдік айырма жасау қалыпты жағдайға айналған.

Сиырдың шіріген алма теориясы

Бұл теория бойынша, бір жаман полицей бүкіл бөлімнің жұмысын бүлдіреді. Бір ғана қызметкер басшылықты бөлімнің толық немесе жекелеген бөлімдерін тексеруге итермелеп қана қоймай, бір сыбайлас полицей немесе «шіріген алма» бүкіл бөлімнің беделін түсіріп, халық алдындағы сенімін жоғалтады. Адамдар осы бір жаман полицейге қарап, кейде дұрыс деп ойлайды (әсіресе осы жағдайда, басқа бірнеше полицейлер де ұқсас құқық бұзушылықтар жасағаны анықталды), бүкіл бөлім сыбайлас және одан да нашар қылмыстар жасап жатыр деп санайды.

Тиімділіктің төмендеуі

Полициядағы сыбайлас жемқорлық тек қана халықтың сенімін жоғалтып қоймай, жалпы қылмыстық әділет жүйесін де әлсіретеді. Сот судьялары мен прокурорлары сот ісінде куәлік беруге келген полицейлерге, әсіресе сыбайлас жемқорлыққа байланысты тәртіптік шараларға іс-әрекеттері болған полицейлерге кері пікір қалыптастыруы мүмкін. Сыбайлас жемқорлық анықталған бөлімдерде жұмыс істейтін полицейлердің сенімділігі күрт төмендейді, тіпті егер олар сотта берген куәліктері оқиғаны дәл баяндаса да, прокурор немесе судья сыбайлас жемқорлыққа ұқсайтын бөліммен байланысты болғандықтан осы фактілерді назарға алмауға шешім қабылдауы мүмкін. Флорида штатындағы Уолдо полиция бөлімі сыбайлас жемқорлық айыптауларына байланысты толығымен таратылды, яғни округтік құқық қорғау органдары қаланың орындамаған жұмысын өз мойнына алуға тиіс болды.

Қызметкерлерді даярлау

Егер сыбайлас жемқорлық әрекеті аса ауыр болмаса немесе департамент офицерді қызметтен босатудың қажеті жоқ деп шешсе, сыбайлас жемқорлыққа қатысқандарға түзету оқуынан өту тағайындалуы мүмкін. Бұл оқу департамент ішінде немесе сыртында өткізілуі мүмкін және көптеген департаменттердің бұрыннан тартысқан бюджетіне қосымша салмақ салатын жағдайға әкеледі. Мұндай түзету оқуының құны, қызметтен алынғандардың орнына жаңа офицерлерді даярлауға кететін шығынмен салыстырғанда мардымсыз, себебі жаңа қызметкерлерге бастапқы академиялық оқудан өтудің қажеті болады, сондай-ақ офицер мансабында жоғарылауға қарай қажет болатын қосымша оқулар да қарастырылуы керек.

Тергеулер

Тергеу мен сот процесінің шығындары жоғары болуы мүмкін. Бұл тергеушілер өз бөлімдерінің құрамында болуы немесе басқа топтардан шақырылуы мүмкін (мысалы, қалалық департаментті округтік шерифтер тергеуі), сондай-ақ жеке компаниялар да болуы мүмкін. Департамент өзінің және іске қатысқан қызметкерлерінің қорғауын қамтамасыз ету үшін адвокаттарды жалдауға да қаржы жұмсауы керек.

Танымал мәдениетте

Бұқаралық ақпарат құралдарында полицияның жемқорлығы туралы көптеген хабарлар кездеседі.