Ганс Хасс: Су асты зерттеуші және фильм жасаушы ғалым

Кіріспе

Австриялық биолог, кинорежиссер және су астына сүңгудің пионері, биолог және суға түсуші Ханс Хасс (23 қаңтар 1919 – 16 маусым 2013) – австриялық биолог және су астына сүңгудің пионері. Ол ең алдымен коралл рифтерін, шағалаларды, осьминогтерді және акулаларды танымал еткен алғашқы ғалымдардың бірі ретінде белгілі болды. Ол су астында түсірілген деректі фильмдер жасауды бастады және респиратордың (қайта демдегіштің) бір түрін жасауға жетекшілік етті. Ол сонымен қатар энергон теориясымен де танымал.

Алғашқы жылдар

Хасс Венада дүниеге келді; оның әкесі адвокат болған және Хасс бастапқыда құқық саласын оқыды. Алайда, 1938 жылы Ривьерада демалыс кезінде Хасс американдық суға түсуші Гай Гилпатрикпен маңызды кездесу жасады.

Кариб теңізіндегі Бонаир аралындағы алғашқы суға түсу операторларының бірі Дон Стюарт, Каллум Робертстің кітабында Хассты Атлантикалық Голиат балығын жергілікті түрден жоюға жалғыз өзі себепкер болды деп айыптайды, бірақ автор сол параграфтың соңында бұл талапты нақты жоққа шығарады.

Соғыс кезеңдері

Хасс 1939 жылы су асты суреттерінен тұратын алғашқы кітабын – "Diving to Adventure" атты туындысын жариялады, сондай-ақ, кейбіреулер оны алғашқы су асты камераларының бірін жасаған деп санайды. 1940 жылы Хасс "Pirsch unter Wasser" ("Су астында аңшылық") деген атаумен өзінің алғашқы су асты фильмін аяқтады. Бұл фильм Universum Film AG компаниясымен шығарылып, бастапқыда 16 минуттық болды және негізгі фильм көрсетілімінен бұрын кинотеатрларда көрсетілді. Бірақ, кейіннен Дубровникке жақын Адриатика теңізінде қосымша түсірілімдер жасалып, фильм ұзартылды. 1941 жылы Хасс Венадан Берлинге көшіп, онда "Expedition für biologische Meereskunde" ("Биологиялық океанография экспедициясы") атты салық жеңілдігі бар қоғамды құрды. Хасс екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германия армиясында қызмет етуден босатылды, себебі оның аяқтарындағы Рено ауруынан қан айналымы нашар болды. Ол жүздеген лекцияларынан түскен табысқа ие болып, 1942 жылы "Seeteufel" атты желкенді кемені сатып алды. Алайда, жоспарланған экспедиция үшін кемені пайдалана алмады, өйткені кеме Штеттин портында тұрды және соғыс кезінде оны Жерорта теңізіне жеткізу мүмкін болмады. Сондықтан Хасс Пирейден кеме жалдап, 1942 жылы бірнеше ай бойы Эгей және Крит теңіздерін аралады. Соғысқа дейін бұл кеме Вена университетіне тиесілі болған. Осы экспедиция барысында ол су астында суретке түсіріп, фотолар жасады. Хасс 1939 жылы Вернер Хелвигтің "Die Raubfischer in Hellas" ("Грекиядағы қарақшы балықшылар") атты кітабын оқыған еді. Хасс бұл топты Скиатос аймағында тауып, олардың динамитпен балық аулауын су астында түсіріп алды. 1943 жылдың көктемі мен жазында Хасс бірнеше ай бойы Неаполь және Капридегі Stazione Zoologica-да Бриозоаларды (судағы омыртқасыз жануарлар) зерттеді және зоология ғылымдарының докторы болу үшін диссертациясын дайындады. 1944 жылдың ақпанында ол ғылым докторы атағын алды. Соғыс аяқталғанға дейін Хасс Берлинге жақын Бабелсбергтегі Universum Film AG киностудиясында тұрып, Эгей теңізіндегі экспедиция туралы фильмін монтаждап аяқтады. 84 минуттық "Menschen unter Haien" ("Акулалар арасындағы адамдар") атты су асты фильмі 1947 жылы жарық көрді. Фильмде теңіз жануарлары – мысықбалық, медуза, губка, теңіз анемондары және шағалалар бейнеленген. Фильмнің ең қызықты тұстары – динамитпен балық аулау және дайверлердің акулалармен өзара әрекеттесуі. Шығыс Африка және Оңтүстік Азияға жасаған экспедициялардан кейін, 1959 жылы оның алғашқы телесериалы жарық көрді, ал 1961 жылы судан тыс тіршілік иелері туралы алғашқы бағдарламасы эфирге ұшты. Одан кейін 1963-1966 жылдары мінез-құлықты зерттеу және "энергон теориясы" жүргізілді. Мінез-құлықты зерттеулерінің нәтижесінде Хасс өзінің энергон гипотезасын жасады, ол оның кейінгі жылдардағы жұмысының басты бағыты болды. Бұл гипотеза бойынша, барлық тіршілік формаларының мінез-құлқы – адам, жануар және өсімдіктердің – ортақ тектен шыққан. Ол 1971 жылы түсірген "Das Geheimnis der Cheviot Bay" ("Шевиот шығанағының құпиясы") атты деректі фильмі үшін бұл гипотезаны пайдаланды. ABC телеарнасының "A. M." ақпараттық бағдарламасына берген сұхбатында Хасс, аймақтың өткір және тік жартастармен толы су асты жағдайын байқағаннан кейін, Холттың осы жартастардың біріне түсіп, теңіздің күші мен өткір жартастардың әсерінен денесі ауыр түрде зардап шеккеніне сенімді екенін айтты. Хасс француз ғалымы Жак Кустомен бәсекелестікке түскенін мойындады; "New York Times" газетінде жарияланған некрологта Хасс тарихшы Тим Экоттқа "Кусто үшін тек Кусто бар. Ол ешқашан басқаларды мойындаған емес және суға түсу немесе су асты суретке түсіруде бірінші емес деген ойды түзеткен жоқ" деген сөздерін айтқан. 2002 жылы Тарихи суға секірушілер қоғамы Ханс Хасс сыйлығын құрды, ол су асты ғылымы, технологиясы немесе өнер мен әдебиет саласында халықаралық деңгейде жетістіктерге қол жеткізген тұлғаларға табыс етіледі.

Hass published "Diving to Adventure," his first book of underwater photographs, in 1939 and some credit him with developing one of the first underwater cameras. Hass completed his first underwater film called Pirsch unter Wasser (Stalking under Water) in 1940. It was published by the Universum Film AG, originally lasting only 16 minutes and was shown in cinemas before the main film, but would eventually be extended by additional filming done in the Adriatic Sea close to Dubrovnik. Hass moved from Vienna to Berlin in 1941, where he founded the tax privileged society Expedition für biologische Meereskunde (Expedition for biological oceanography). Hass was excused from serving in the German military during the Second World War because of poor circulation in his feet caused by Raynaud's disease. From the proceeds of his hundreds of lectures, Hass was able to buy the sailing ship Seeteufel in 1942. However, he was not able to use the ship for his planned expedition because the ship was in the harbour of Stettin and it was not possible to bring it to the Mediterranean Sea during the war. Therefore, Hass rented a ship in Piraeus and sailed for several months in the Aegean Sea and the Sea of Crete in 1942. Before the war, this ship had been owned by the University of Vienna. During this expedition he filmed and took photos underwater. Hass had read the book Die Raubfischer in Hellas (The Pirate Fishers in Greece) written in 1939 by Werner Helwig. Hass found this group near Skiathos and was able to film their dynamite fishing under water. In spring and summer of 1943, Hass stayed for several months at the Stazione Zoologica in Naples and Capri to study and collect Bryozoa, aquatic invertebrate animals, for his doctoral thesis in zoology. In February 1944, he completed the thesis to become a Doctor of Science. Until the end of the war Hass lived and worked in the film studios of Universum Film AG in Babelsberg near Berlin to cut and finish his film about the expedition in the Aegean Sea. This 84 minute underwater film, Menschen unter Haien (Men among Sharks), was released in 1947. It shows marine life including wrasse, jellyfish, sponges, sea anemones and rays. The highlights of this film include dynamite fishing and interaction of divers with sharks. After expeditions in East Africa and South Asia, his first TV series was developed in 1959, in 1961 for the first time about creatures outside the water. This was followed by behavioural research and the 'energon theory' from 1963 to 1966. From his behavioural research, Hass formed his energon hypothesis, the focus of his work in later years. It posits that the behaviours of all life forms — human, nonhuman animal and plant — have common origins. for his 1971 film documentary Das Geheimnis der Cheviot Bay (The Secret of Cheviot Bay). In an interview with Harry Martin for the ABC's current affairs programme "A. M" Hass said that having observed the underwater conditions of the area with its sharp and jagged rocks, he was convinced that Holt had been trapped in the structure of one of these rocks and his body considerably torn by the nature of the forces of the sea and the sharp rocks. Hass acknowledged a rivalry with the better known French scientist Jacques Cousteau; according to the New York Times obituary, Hass told historian Tim Ecott that "For Cousteau there exists only Cousteau. He never acknowledged others or corrected the impression that he wasn't the first in diving or underwater photography." In 2002 the Historical Diving Society established the Hans Hass Award which is awarded to individuals that display international achievement in underwater science, technology, or arts and literature.