Кіріспе

Корей-американдық суретші Джим Ли (; 1964 жылдың 11 тамызында туған) – корей-американдық комикс суретшісі, жазушы, редактор және баспагер. Қазіргі уақытта DC Comics баспасының президенті, баспашысы және бас шығармашылық директоры. Еңбектері үшін Ли Харви сыйлығын, Инкпот сыйлығын және үш «Сиқыршы жанкүйер» сыйлығын алған. 1987 жылы Marvel Comics суретшісі ретінде мансабын бастап, «Alpha Flight» және «The Punisher War Journal» сияқты комикстерді суреттеді, ал кейін «The Uncanny X-Men» комиксінде танымал болды. Осы комиксте Ли жазушы Крис Клермонтпен бірге жұмыс істеді, олар бірлесіп Гамбит кейіпкерін жасады. Бұл 1991 жылы Ли мен Клермонттың бастапқы шығармашылық тобы болған спин-офф сериясына әкелді. Ли Клермонтпен бірлесіп суреттеген және жазған «X-Men» #1 комиксінің тұңғыш саны Гиннестің әлемдік рекордтар кітабына сәйкес, барлық уақыттағы ең көп сатылған комикс болып табылады. Лидің стилі кейін «X-Men: The Animated Series» анимациялық сериалының дизайнында қолданылды. 1992 жылы Ли және басқа бірнеше суретшілер өздерінің баспа компаниясын – Image Comics құрды, олар авторлық құқыққа тиесілі комикстерді шығарды. Ли өзінің WildStorm Productions студиясы арқылы «WildC.A.T.s» және «Gen13» сияқты комикстерді шығарды. Баспагерлік қызмет иллюстрацияға жұмсайтын уақытын азайтатынын түсінген Ли 1998 жылы WildStorm-ды DC Comics-ке сатты, онда ол 2010 жылға дейін оны DC Comics таңбасы ретінде басқарды. Сонымен қатар, DC Comics-тің негізгі әлемдеріндегі «Batman: Hush» және «Superman: For Tomorrow» сияқты бір жылдық сюжеттік желілер мен «Superman Unchained» және «Justice League» жаңа 52 комикстері сияқты табысты комикстерді суреттеді. 2010 жылдың 18 ақпанында Ли Дэн ДиДиомен бірге Пол Левицтің орнына DC Comics-тің қосымша баспашысы болып тағайындалды. 2020 жылдың ақпан айында ДиДио компаниядан кеткеннен кейін Ли DC Comics-тің жалғыз баспашысы болды. 2018 жылдың маусым айынан бастап ол Джефф Джонстың орнын басып, DC Comics бас шығармашылық директоры (CCO) лауазымын иеленді. Комикстерді суреттеуден басқа, ол DC Comics өнімдерінің дизайны мен шығармашылық директоры ретінде де жұмыс істеді, мысалы, әрекеттік фигуралар, бейне ойындар, брендтік автомобильдер және рюкзактар. Комикс индустриясынан тыс, Ли альбом обложкаларын жасады және 2014 жылғы Хэллоуинге арналған General Mills компаниясының монстрлар тақырыбындағы дәнді дақылдарының бірін жасады.

Ерте өмір

Джим Ли 1964 жылдың 11 тамызында Оңтүстік Кореяның Сеул қаласында дүниеге келді. 2023 жылдың желтоқсанындағы сұхбатында ол сол елдегі өмірінің жылы естеліктерін бөлісіп, жас кезінде үйіне келіп сабақ берген суретшімен май пастельдерін қолданып сурет салуды бастағанын, сондай-ақ Макс Флейшердің 1940 жылдардағы «Супермен» мультсериалын ұнатқанын айтты. Дегенмен, Сеулде өткен өмірінен ең жарқын естелік – 4 немесе 5 жасында көшеден өткелі келе шағын жүк көлігінің соқтығысынан жарақат алғаны, кейін әкесінің (дәрігер) қасында ауруханада есін жиғаны. Ли бұл оқиға ата-анасының оған деген қамқорлығын күшейткенін, ал балалық шағын «Комикстер. Травма. Өнер. Осылар менің балалық шағымның мәні болды» деген сөздермен сипаттайды. Корея соғысынан кейін Лидің ата-анасы отбасы үшін жақсырақ және қауіпсіз өмірді іздеп, Ли бастауыш мектепте оқып жүргенде АҚШ-қа көшіп келді. Олар Огайо штатындағы Уоррен қаласында тұрды, онда Ли «қалыпты орта таптық балалық шақ» өмір сүрді. Лидің сыныптастары оның соңғы сыныптағы жылнамасында жеке комикс компаниясын құратынын болжады. Бұл, негізінен, Лидің ата-анасының қатаң талаптарының әсерінен туындады, олар Лидің айтуынша, «менің нағыз табысқа жетуімді қалағандықтан» өте агрессивті болды, кореялық үйлердегі қауіпсіздікке деген көзқарас пен сәтсіздікке қатысты қорқыныш сезімі осыған себеп болды. Лидің «Жазалаушы: Соғыс журналы» жұмысына Фрэнк Миллер, Дэвид Росс, Кевин Ноулан және Уилс Портасио сияқты суретшілер, сондай-ақ жапон мангасы шабыттандырды. Осы басылымда Ли ұзақ жылдар бойы X-Men жазушысы Крис Клермонтпен бірлесіп Гамбит кейіпкерін жасады. Лидің суреттері жанкүйерлердің арасында тез танымал болды, бұл оған франшизаның шығармашылық бақылауын күшейтуге мүмкіндік берді. 1991 жылы Ли X-Men сериясының екінші тобын – жай ғана X-Men vol. 2 іске қосуға көмектесті, ол суретші және Клермонтпен бірлескен автор ретінде қатысты. X-Men vol. 2 #1 бүгінгі күнге дейін барлық уақыттағы ең көп сатылған комикс болып табылады, сатылған 8,1 миллионнан астам данасы және шамамен 7 миллион доллары бар, 2010 жылғы Сан-Диего комикс конвенциясында Гиннестің рекордтар кітабының ресми жарияланыммен расталды. Сату көрсеткіштерінің бір бөлігі бес түрлі мұқабамен басылымды шығару арқылы қамтамасыз етілді, олардың төртеуі кітаптан кейіпкерлердің суреттерін көрсетті, оларды бірге қойғанда біртұтас сурет пайда болды, ал бесіншісі – осы біріктірілген суреттің кеңейтілген мұқабасы, оны жанкүйерлер мен коллекционерлердің барлық мұқабаларын жинау үшін дүкендер көптеп сатып алды. Ли серия үшін жаңа кейіпкерлердің формаларын жасады, соның ішінде Циклоп, Жан Грей, Рог, Бетси Брэддок және Шторм киген формалар. Ол сондай-ақ Омега Ред атты жауды жасады. Лидің X-Men суреттеу стилі кейіннен «X-Men: The Animated Series» телесериалының дизайны үшін пайдаланылды. Стен Ли «The Comic Book Greats» деректі фильмдер сериясында Лимен сұхбаттасты.

Image Comics және WildStorm Marvel-ге қайта оралды

Өзінің жұмысына көбірек бақылау жасай алу идеясымен қызыққан Ли 1992 жылы Marvel-ден бөлініп, Image Comics құруға кіріскен басқа алты суретшінің шақыруын қабылдады, бұл комикс олардың авторлық құқығындағы туындыларын жариялайтын болады. Сондай-ақ ол "Fantastic Four" комиксінің #1–6 нөмірлерін жоспарлап, суреттеді. Жобаның ортасында Лидің студиясы Лиффельдтің екі комиксін өз қолына алып, барлық төрт серияны аяқтады. Лидің сөзіне сүйенсек, Marvel "Heroes Reborn" желісін шексіз жалғастыруды ұсынды, бірақ Ли кем дегенде біреуін өзі салса ғана мүмкін деген шарт қойды, ол бұған келіспеді. Оның орнына ол Marvel Universe-дің үш танымал комиксін: "Қорғаушылар", "Доктор Стрэндж" және "Ник Фьюри" комикстерін қайта жаңарту және қайта іске қосу ұсынысын қабылдады. Бұл үш комикс 1997 жылдың желтоқсан айында жарық көруге жоспарланған, бірақ ешқашан шықпады. Ли WildStorm-ға қайтып оралды, онда "The Authority" және "Planetary" сериалдарын, сондай-ақ Алан Мурдың "America's Best Comics" баспасын жариялады. Ли өзі "Илаһи құқық: Макс Фарадейдің оқиғалары" атты 12 бөлімді комикс сериясын жазып, суреттеді, онда интернетке тәуелді жас жігіт кездейсоқ түрде ғаламның құпияларын жүктеп алып, керемет қиял әлеміне ие болады.

DC Comics-ке ауысу

АҚШ комикс индустриясында сатудың төмендеуіне және оның баспагерлік қызметі мен отбасылық жағдайлары суретшілік жұмысына кедергі келтіреді деген ойға байланысты, Ли 1998 жылдың соңында Image Comics-тен кетіп, WildStorm-ді DC Comics-ке сатты, бұл оған қайтадан өнерге назар аударуға мүмкіндік берді. 2003 жылы ол жазушы Джеф Лоубпен бірлесіп, Batman комиксінің 12 саны жөнінде жұмыс істеді. "Hush" сатылым бойынша сәтті болды. Сол жылы Ubisoft "Batman: Rise of Sin Tzu" атты ойынды шығарды, оның басты кейіпкерін Ли жасады, бұл ойынға қызығушылықты арттырды. 2004 жылы Ли жазушы Брайан Аззарелломен бірге Superman комиксі үшін "For Tomorrow" атты 12 санынан тұратын әңгімені суреттеді. 2005 жылы Ли Франк Миллермен "All Star Batman & Robin, the Boy Wonder" жобасы бойынша жұмыс істеді, бұл серия кешігулерге тап болды, соның ішінде төртінші және бесінші сандары арасында бір жылдық үзіліс болды. Ли кешігулерге өзі жауапкершілік алып, DC Universe Online ойынына қатысқандықтан туындағанын түсіндірді, Миллердің сценарийі бұрыннан дайын болған еді. "All Star" Миллердің диалогтары, комикстің қарқыны және кейіпкерлердің бейнеленуіне байланысты дау тудырды, сыншылар пікірі әртүрлі болды, бірақ Лидің суреттері жоғары бағаланды. Аталған сериядан барлығы 10 сан шықты. 2015 жылдың қыркүйегінде Ли Миллермен бірге жобаны бастапқы ниеттелген аяқтаумен аяқтау мүмкіндігін білдірді, бірақ бұл серия аяқталған жоқ. 2010 жылдың ақпан айында Ли мен Дэн ДиДио DC Entertainment президенті Дайан Нельсонның тағайындауымен DC Comics-тің бірлескен баспагерлері болды. Лидің сөзіне сәйкес, бұл комикстердің шығармашылық жағынан жаңа бағыт емес, керісінше, DC комиксінің барлық жобаларына шығармашылық қатысуын арттырып, сурет салуға мүмкіндік берді. DC 2010 жылдың қыркүйегінде WildStorm баспасын жабу туралы хабарлады.

2010 жылдар

2011 жылдың қыркүйегінде DC Comics “Жаңа 52” деп аталатын бастаманы іске қосты, онда баспагер өзінің барлық супергерой тақырыптарын тоқтатып, 52 жаңа серияны №1 санымен қайта іске қосты, сол кездегі ағымдағы сабақтастықтың көп бөлігін жойды. Ли және DC Comics-тің бас креативті директоры Джефф Джонс қайта іске қосудың архитекторлары болды, ол жаңа “Әділет лигасы” сериясымен басталды, оны Джонс пен Ли жазды және суреттеді. Серияның алғашқы сюжеттік аркасы – “Әділет лигасының” жаңа шығу тарихы, ол DC-нің негізгі супербатырларының командаға оралуын көрсетті. Лидің №12 санының мұқабасындағы Супермен мен Керемет әйелдің құмарлықпен құшақтасуын бейнелеуі БАҚ назарын аударды, Ли бұл бейнелеу Гюстав Климттің “Құшақтасу” картинасынан және Альфред Эйзенштадттың 1945 жылғы “Таймс-сквердегі Жеңіс күні” суретінен шабыттанды дейді. 2012 жылдың шілдесінде Сан-Диего комикс-конвенциясының аясында Ли мен Дэн ДиДио Syfy реалити-шоуының “Heroic Proportions” эпизодының өндірісіне қатысты, онда арнайы эффекттер макияжы жасаушылар әр эпизодтың тақырыбына сәйкес ең жақсы макияжды жасау үшін бәсекелеседі. Ли мен ДиДио қатысушыларға жаңа супергерой жасау туралы эпизодтың міндетін ұсынды, ал алты DC Comics суретшісі олардың идеяларын дамытуға көмектесті. Жеңімпаздың кейіпкері Энтони Косардың “Infernal Core” кейіпкері 2013 жылдың наурыз айында жарық көрген “Әділет лигасының қараңғы жағы” №16 (2013 жылдың 30 қаңтарында жарияланды) журналында пайда болды. Эпизодтың премьерасы 2013 жылдың 22 қаңтарында төртінші маусымның екінші эпизоды ретінде өтті. 2012 жылдың қазан айында DC Entertainment және Kia Motors America Африка мүйісіндегі аштықпен күресуге арналған “Біз батыр бола аламыз” науқанына көмек көрсету үшін серіктестікке кірісті. Науқанға Лидің дизайнымен жасалған Әділет лигасынан шабыттанған сегіз көлік құралының жасалуы кірді. Әр көлік Әділет лигасының мүшесімен тақырыптық тұрғыдан байланысты, ал біріншісі – Бэтмен тақырыбындағы Kia Optima болды. Лидің өнерінен шабыттанған Супермен тақырыбындағы нұсқасы 2013 жылдың ақпан айында жарық көрді. 2013 жылы Ли DC файтинг видео ойыны “Injustice: Gods Among Us” үшін “Mortal Kombat” кейіпкері Скорпионның жаңа нұсқасын жасады. 2013 жылдың 4 мамырында DC “Superman Unchained” сериясының алдын ала шолуын жариялады, ол 2013 жылдың 12 маусымында жарық көрді және екі күннен кейін көрсетілген “Атқыш” фильмімен сәйкес келуі тиіс болды. 2013 жылы Ли комикс қауымдастығының Бірінші поправка құқығын қорғау үшін 1986 жылы құрылған коммерциялық емес ұйымы Комикс кітаптарын құқықтық қорғау қорының жаңадан құрылған кеңесші кеңесінің мүшесі ретінде жарияланды. 2014 жылы General Mills Хэллоуин мерекесіне орай өзінің монстрлар тақырыбындағы дәнді дақылдарының жаңа дизайнын жасау үшін DC Comics-тің көмегін сұрады. 6 тамызда ашылған дизайндар Лидің Бу Берри дизайнынан, Терри Додсонның Граф Шокула дизайнынан және Дейв Джонсонның Франкен Берри дизайнынан тұрады. Мультфильм кейіпкерін жасау міндетін сипаттап, Ли: “Жай кейіпкерлерді салу күрделірек немесе көптеген бейнелеуге ие нәрселерді салуға қарағанда көбірек жұмыс пен қиындық тудырады. Әр сызық маңызды, көз бен құлақ арасындағы қашықтық өте маңызды” деді. 2015 жылдың ақпан айында DC Грант Моррисонның “The Multiversity” жобасының жетінші саны “The Multiversity: Mastermen” шығарды, оны Ли суреттеді. Сол жылы Ли сол жылы Сан-Диего комикс-конвенциясында көрсетілетін компанияның BlueLine Edition сериясының бөлігі ретінде Бэтменнің әрекеттік фигурасының дизайнын ұсынды. Лидің Супермен фигурасы 2016 жылы пайда болды. 2015 жылдың қарашасында Ли Брайан Ацарелло мен Маттео Касали және суретші Джузеппе Камунколимен бірлесіп жасаған “Batman: Europa” мини-сериалының тұңғыш шығарылымы болды. Лидің Италияда өмір сүрген кезінен шабыттанған кітапты DC 2004 жылы жариялады және Лидің суреттелген суреттерін Камунколидің макеттерімен көрсетуге ниеттенді, бірақ бірнеше кешіктірулерден кейін ол дәстүрлі суретпен жарияланды. 2016 жылы Ли Харли Куинн мен Өзін-өзі өлтіруші отрядтың сәуірдегі әзіл-қалжыңдық арнайы шығарылымының негізгі суретшісі болды, бұл кітаптағы суретшілік міндетін Шон Гэллоуэймен бөлісті. Сол тамызда DC DC Rebirth қайта іске қосылуының бөлігі ретінде Ли мен жазушы Роб Уильямстың жаңа “Өзін-өзі өлтіруші отряд” сериясының сегіз санының біріншісін шығарды. 2017 жылдың шілдесінде Marvel Лидің танымалдығын пайдаланып, 1992 жылғы X Men сауда карталары үшін Лидің суреттерін қайта басып шығарған мұқабалары бар 29 кітабын шығаруды шешті. 2018 жылдың наурыз айында Ли мен жазушы Джеймс Тайнион IV DC-нің New Age of Heroes желісінің бөлігі ретінде “The Immortal Men” сериясын іске қосты. Сол маусымда DC Entertainment-тің бас директоры Диана Нельсонның кеткенінен және Джефф Джонстың DC Comics-тің бас креативті директоры (CCO) лауазымынан бас тартқаннан кейін Ли DC-нің CCO-сы болып тағайындалды, ол бұл лауазымды Дэн ДиДиомен бірге баспагер ретінде жұмыс істеумен қатар атқаратын болды. 2019 жылдың мамыр және маусым айларында Ли, жазушы Том Кинг және CW телесериалының актрисалары Нафесса Уильямс, Кэндис Пэттон және Даниэль Панабакер Кувейттегі бес әскери базаны аралап, жергілікті әскери қызметкерлерге барып, DC-нің Бэтменнің 80 жылдығын тойлауының аясында сол елдегі шамамен 12 000 американдық әскери қызметкеріне қызмет етті. 2019 жылдың 5 маусымында Ли және сәнді аксессуарлар бренді HEX комикс суретшілері мен коллекционерлері үшін арнайы жасалған екі Бэтмен бренді рюкзак үшін Kickstarter краудфандингтік кампаниясын іске қосты. Біріншісі, HEX x Jim Lee Artist Backpack, сурет салу құралдарын және портфолиоларды тасымалдауға арналған ерекше мүмкіндіктермен жабдықталған, мысалы, 11" x 17" өлшемді арнайы портфолио қалталары, бояулар мен сыздықтар үшін су өткізбейтін қалталар және қылқаламдар мен қаламдарға арналған ұйымдастырушылар. Екіншісі, HEX x Jim Lee Collectors Backpack, комикс коллекцияларын тасымалдауға арналған мүмкіндіктермен жабдықталған, мысалы, комикстер үшін жұмсақ астарланған қалталар, постерге арналған ұстағыш, Overstreet Price Guide қалтасы және ұрлыққа қарсы молния құлпы. Екі рюкзакқа да Лидің Бэтмен суретімен әшекейленген, ал коллекционерлік нұсқасында Бэтэранг молния тартқыштары бар.

2020 жылдар

2020 жылдың ақпан айының соңында, бас редактор Дэн ДиДионың кеткенінен кейін Ли DC Comics-тің жалғыз баспагері болды. Келесі айда, әлемдік COVID-19 пандемиясы кезінде Ли 60 күндік күнделікті эскиздер сериясын бастады, әр эскизден түскен түсімді пандемия салдарынан жабылып қалған кездейсоқ комикс дүкендерінің біріне аукцион арқылы сатты. DC және BINC Foundation серіктестігімен жүзеге асырылған бұл жобаның соңғы эскизі 2021 жылдың шілде айында аяқталды. Джейсон Тоддты бейнелейтін сурет eBay арқылы 25 100 долларға сатылды, ал жалпы науқан комикс дүкендеріне 800 000 доллардан астам қаржы жинады. 2021 жылдың 25 қарашасында Ли бірнеше азиялық және Тынық мұхиты аралдарының танымал тұлғаларымен бірге, оның ішінде актер Симу Лю, теннисші Наоми Осака және «Top Chef» бағдарламасының жүргізушісі Падма Лакшмимен бірге «Алғыс айту күні» телебағдарламасында пайда болды. Бағдарлама осы қауымдастықтарды мерекелеу мақсатында жарияланды және серияның алғашқы азиялық-американдық қуыршағы – жеті жасар корей қызы Джи Ён таныстырылды. Арнайы бағдарлама HBO Max, PBSKids, Facebook, Instagram және YouTube платформаларында «Sesame Workshop» ұйымының «Бірге келу» жобасы аясында көрсетілді, бұл жоба балаларды нәсіл, мәдениет және нәсілдік әділдік туралы білім беруге бағытталған. Бағдарламада Ли Джи Ённың басқа қуыршақтармен әрекеттесуін бейнелеген суреті көрсетілді.

Техника және материалдар

Ли өзінің қарындаш жұмысында F қорғасынды пайдаланады. "Жазалаушы соғыс журналына" өзінің қарындаштарын сылап жатқанда Ли алғаш рет қарақұйрық қаламұшын қолдана бастады, немесе қара түсті аймақтарды толтыру үшін щетканы пайдаланып, содан кейін щетканы бояу қалдығы азайғаннан кейін құрғақ щетка эффектін жасау үшін қолданады. Ақ бояу үшін ол Pentel түзету сұйықтығы бар қаламды қолданады. 2024 жылдың наурызында Agence France Presse агенттігіне берген сұхбатында Лиден жасанды интеллект (AI) тудырған өнер комикс индустриясына қауіпті құрай ма деп сұралды. Ол: "Біз оның өмір сүретін әлемде қалай өмір сүрудің жолын табуымыз керек, онда оның мазмұны алынған бастапқы материал дұрыс бағаланып, авторлық құқығы сақталған және сыйақы төленген болуы тиіс. Бірақ егер ол қабылданса да, егер біреу маған жұмыс жасау үшін жасанды интеллект құралын пайдалану үшін ақша төлесе де, мен оны істемеймін. Мен өнерді тек ақша табу үшін жасамаймын. Мен қағаз бен қарындашпен отыруды ұнатамын. Мен осылай бір түрлі эйфорияға кетемін, сағаттар өтеді, ал мен 15 минуттай сезінемін, содан кейін менде керемет қанағат сезімі пайда болады, себебі мен бұл сапарға шықтым және бір нәрсе жараттым. Просто нәрсені теріп, екі минуттан кейін нәтиже алу? Мен осы бизнеске кіргенімнің мәнінен өзімді айырып аламын."