Кіріспе
АҚШ-тың жеке штаттарының заңдары, олар жеке егеменділік иелері. АҚШ-та штаттық заң – әрбір жеке АҚШ штатының заңдарын білдіреді. Елу штат өздерінің штаттық конституциялары, штаттық үкіметтері және штаттық соттары бар жеке егемендіктер болып табылады. Барлық штаттарда штаттық заңдарды қабылдайтын заң шығарушы, заңдық өкілеттікке сәйкес штаттық ережелерді жариялайтын атқарушы және штаттық заңдар мен ережелерді, сондай-ақ жергілікті жарлықтарды қолданатын, түсіндіретін және кейде жоққа шығаратын сот тармағы бар. Штаттар федералды Конституция, федералды заңдар немесе федералды Сенат ратификациялаған халықаралық шарттармен алдын ала шешілмеген кез келген мәселе бойынша заң шығаруға толық құқылы. Әдетте, штаттық жоғарғы соттар штаттық институттар мен штаттық заңдарды түпкілікті түсіндіреді, егер олардың түсіндірмесі федералдық мәселені тудырмаса, онда шешімге шағымдануға болады – АҚШ Жоғарғы сотына куәлік беру туралы өтініш арқылы. Штаттық заңдар тәуелсіздік алғаннан бергі ғасырлар бойы күрт өзгеріп, АҚШ-ты бір құқықтық жүйе ретінде қарастыру мүмкін болмайды (дәстүрлі түрде штаттық бақылаудағы заң түрлерінің көпшілігіне қатысты), оның орнына 50 жеке заң жүйесі бар: зиянды әрекеттерге қатысты құқық, отбасылық құқық, мүлік құқығы, шарттар құқығы, қылмыстық құқық және т.б. Көптеген істер штаттық соттарда қаралады және штаттық заңдарға сәйкес талаптар мен қорғаныстарды қамтиды. 2018 жылғы есепте Ұлттық мемлекеттік соттар статистикалық жобасы 2018 жылы штаттық соттарға 83,8 миллион жаңа іс түскенін анықтады, оның ішінде 44,4 миллион жол қозғалысы бойынша, 17,0 миллион қылмыстық іс, 16,4 миллион азаматтық іс, 4,7 миллион отбасылық және 1,2 миллион кәмелетке толмағандар ісі болды. 2018 жылы апелляциялық соттар 234 000 жаңа іс қабылдады.
In the United States, state law refers to the law of each separate U. S. state. The fifty states are separate sovereigns, with their own state constitutions, state governments, and state courts. All states have a legislative branch which enacts state statutes, an executive branch that promulgates state regulations pursuant to statutory authorization, and a judicial branch that applies, interprets, and occasionally overturns both state statutes and regulations, as well as local ordinances. States retain plenary power to make laws covering anything not preempted by the federal Constitution, federal statutes, or international treaties ratified by the federal Senate. Normally, state supreme courts are the final interpreters of state institutions and state law, unless their interpretation itself presents a federal issue, in which case a decision may be appealed to the U. S. Supreme Court by way of a petition for writ of certiorari. State laws have dramatically diverged in the centuries since independence, to the extent that the United States cannot be regarded as one legal system (as to the majority of types of law traditionally under state control), but instead as 50 separate systems of tort law, family law, property law, contract law, criminal law, and so on. Most cases are litigated in state courts and involve claims and defenses under state laws. In a 2018 report, the National Center for State Courts' Court Statistics Project found that state trial courts received 83.8 million newly filed cases in 2018, which consisted of 44.4 million traffic cases, 17.0 million criminal cases, 16.4 million civil cases, 4.7 million domestic relations cases, and 1.2 million juvenile cases. In 2018, state appellate courts received 234,000 new cases.
Мемлекетаралық әртүрлілік
Көптеген штаттардың заңдары Англияның жалпы құқығына негізделген; ерекше жағдай – Луизиана штаты, оның азаматтық құқығы негізінен француз және испан заңдарымен реттеледі. Уақыт өте келе, штаттық соттар мен заң шығарушы органдар жалпы құқықты кеңейтіп, күшін жойып немесе өзгертіп келді; нәтижесінде, кез келген штаттың заңдары оның көрші штаттарының заңдарынан әрқашан ерекшеленеді. Осылайша, жоғарыда айтылғандай, АҚШ 50 жеке құқық жүйесінен тұрады – делдалдық құқық, отбасылық құқық, мүлік құқығы, шарттар құқығы, қылмыстық құқық және т.б. Әрине, әртүрлі штаттардың заңдары жиі қайшылыққа келеді, бұл АҚШ-тағы заңдардың қайшылықтарын реттейтін үлкен заң жиынтығының пайда болуына әкеп соқты. 2010 жылдың ортасына қарай, АҚШ-тың федералды және штаттық соттары жыл сайын шамамен 5000 заңдар қайшылықтары жөніндегі істі қарады – бұл кез келген басқа елде немесе тіпті басқа құрлықтағыдан әлдеқайда көп. АҚШ штаттық заңдарының әртүрлілігі алғаш рет 19 ғасырдың соңындағы «Алтын ғасыр» деп аталатын кезеңде елеулі мәселеге айналды, сол кезде телеграф, телефон, пароход және теміржол сияқты жаңа технологиялардың арқасында штаралық сауда дамыды. «Алтын ғасыр» кезеңінде көптеген заңгерлер штаттық заңдардың әртүрлілігі мен көлемі штаралық саудаға кедергі келтіріп, кез келген штаралық мәмілеге (коммерциялық немесе басқа) күрделілік пен ыңғайсыздық енгізетініне наразылық білдірді. Бұл кең таралған наразылық 1878 жылы Америка адвокаттар қауымдастығының құрылуында көрінді; ABA-ның бастапқы мақсаттарының бірі – «Одақтың барлық аймақтарында заңнаманың біркелкілігін» ілгерілету болды. Бұл мәселеге үш негізгі реакция болды, бірақ ешқайсысы толыққанды табысқа жетпеді: кодификация, бірыңғай актілер және қайта жариялаулар.
Кодификациялау
Луизианадан басқа АҚШ штаттары бастапқыда заңның (1) нақты құқықтық мәселеге қатыстылығын және (2) қазіргі күште екенін анықтауға болатындай етіп, жүйеленбеген және жаңадан баяндалмаған жалпы құқық жүйесін мұра еткен. Заңды жүйелеу процесі, кодификация деп аталады, американдық заңгер Дэвид Дадли Филдтің күш-жігері арқылы азаматтық құқықтан алынған. Филд өз кезегінде ағылшын заң философы Джереми Бентамның ертедегі (бірақ толығымен сәтсіз) негізгі жұмысына сүйенген, ол заң кодексін жасау процесі үшін «кодификациялау» етістігін ойлап тапқан. Кодификациялаудың ең алғашқы әрекеті 1648 жылы Массачусетс штатында жарияланды. Кодификацияның артықшылығы – мемлекеттік заң шығарушы орган жаңа заңдарды қолданыстағы кодекске түзетулер ретінде жазуға үйренгеннен кейін, кодекс әдетте қолданыстағы заң туралы демократиялық пікірді көрсетеді (бірақ заңның барлық жағдайы әрқашан судьялардың нақты кодификацияланған заңды қалай түсіндіргенін анықтау үшін сот шешімдерін қарау арқылы анықталуы керек). АҚШ штаттарының көпшілігінде заңның белгілі бір салалары, әсіресе келісімшарт және делдалдық құқық, негізінен сот практикасы түрінде сақталады, тек шектеулі заңнамалық өзгерістер мен толықтыруларға бағынады. Мысалы, көптеген штаттарда келісімшарттың негізгі элементтері сияқты негізгі мәселелер бойынша жауап алуға арналған заң жоқ. Керісінше, сот шешімдерін қарастыру қажет, оның барлық күрделілігі мен қиындықтары бар. Басты ерекшеліктер – Калифорния, Монтана, Солтүстік Дакота және Оңтүстік Дакота штаттары, сондай-ақ Гуам аумағы, олардың барлығы Филдтің ұсынған азаматтық кодексін көбінесе қабылдады, бірақ оның туған штаты Нью-Йорк оны бірнеше рет қабылдамады. Айдахо Филдтің азаматтық кодексінің келісімшарт бөлігін ішінара қабылдады, бірақ делдалдық бөлімдерін алып тастады. Грузия өзінің толық кодификациясын Филдтен тәуелсіз жүргізді, нәтижесінде 1861 жылы Грузияның қазіргі ресми кодексінің ең көне түрі қабылданды. Филд 1889 жылғы мақаласында кешігіп мойындағандай, Грузия кодексі оның азаматтық кодексінен бұрын қабылданған, бірақ ол Грузияның кодификациялау жобасы туралы білмеді, себебі Америка Азаматтық соғысы алдындағы штаттар аралық байланыс үзілген. Кейбір штаттарда кодификация көбінесе жалпы құқық нормаларын қайта баяндау ретінде қарастырылады, өйткені нақты заңның тақырыбы белгілі бір судьяның жалпы құқық қағидасы бойынша қарастырылған. Калифорния кодификацияланған заңдарды түсіндіру және қолдануда шатастығымен танымал: «Калифорния судьялары кең және қатаң түсіндіру арасында шарлап, әр уақытта олардың арасында тоқтап, кейде бір пікірдегі барлық нәрсені жасады». Бұрынғы испан колониясы болған Пуэрто-Рико да АҚШ-тың азаматтық құқық юрисдикциясы болып табылады. Алайда, екі юрисдикцияның да қылмыстық заңы міндетті түрде жалпы құқық әсерімен және федералды Конституцияның үстемдігімен өзгертілді. Сонымен қатар, Пуэрто-Рико да АҚШ-тың сот ісінің күнделікті жұмыс тілі, заңдар, ережелер және сот шешімдері испан тілінде болатын жалғыз юрисдикциясы болып табылады. Барлық штаттар, федералды үкімет және көптеген аумақтар жұмыс тілі ретінде американдық ағылшын тілін қолданады. Кейбір штаттар, мысалы Калифорния, иммигранттар мен натурализацияланған азаматтардың ыңғайлылығы үшін басқа тілдерде (қытай, корей, испан, вьетнам) белгілі бір сот формаларын ұсынады. Бірақ американдық заңдар, ережелер және сот шешімдері әрқашан ағылшын тілінде жасалады, адвокаттар адвокаттық емтиханды ағылшын тілінде тапсыруы және өтуі күтіледі, судьялар ауызша дәлелдемелерді тыңдайды, сот процестерін бақылайды және соттан ағылшын тілінде бұйрық береді, ал басқа тілдерде алынған куәліктер мен құжаттар іс-қағаздарының ресми жазбасына енгізілгенге дейін ағылшын тіліне аударылады. Бұл штаттардағы азаматтық құқық әсерінің тағы бір мысалын Калифорнияның азаматтық кодексінде көруге болады, онда келісімшарт құқығы міндеттемелер құқығының бөлігі ретінде қарастырылады. Батыс штаттарының көпшілігі, соның ішінде Калифорния, Колорадо, Нью-Мексико, Техас және Вайоминг испан азаматтық құқығынан алынған алдын ала иемдену доктринасы деп аталатын су құқықтарын бөлу жүйесін қолданады. Әр штат осы доктринаны өздерінің ішкі жағдайлары мен қажеттіліктеріне сәйкес өзгертті.