Кіріспе
Киізбен жабылған қалтасыз үстелдерде ойналатын бильярд ойындары.
Каром бильярды, сондай-ақ француз бильярды және кейде кармбол бильярды деп аталатын бұл ойын, көбінесе киізбен жабылған бильярд үстелдерінде ойналатын бильярд спортының бір түрі. Ойынның ең қарапайым түрі – қарсыластың шарларын және өз шарларын бір соққымен соқтығыстырып, ұпай жинау болып табылады. Каром бильярдтың қашан және қайда пайда болғаны нақты белгісіз, бірақ оның 18 ғасырғы Францияға қатысты екені айтылады. Каром бильярдтың көптеген түрлері бар. Олардың ішінде бүгінде және тарихта кең таралғандары (даму мерзімі бойынша хронологиялық ретпен): тік рельс, бір кедергі, балклин, үш кедергі және көркем бильярд. Кейде оны "жұлдыз жемісі" деп те атайды. Бірақ бұл, сірә, халықтық этимология ғана, себебі бұл жеміс бильярд шарларына ешқандай ұқсамайды және мұндай шығу тегін растайтын тікелей дәлел жоқ. Қазіргі француз тілінде "карамболаж" сөзі "бір-бірімен тікелей соқтығысу" деген мағынаны білдіреді және қазіргі уақытта көбінесе бильярдтағы соққыларға немесе бірнеше көлік апатына қатысты қолданылады.
Кестені
Кармон бильярдында қолданылатын бильярд үстелі қалтасыз болып келеді және әдетте... Кармон бильярдына арналған матаның көп бөлігі – жасыл түске боялған және 100% жүннен жасалған, қалың түктері жоқ байка матасы. Бұл шарлардың үстел бетімен аз қарсылықпен жылға дамуына мүмкіндік беретін өте жылдам бет жасайды. Кармон бильярд үстелінің шифер төсегі көбінесе бөлме температурасынан шамамен 5 °C (9 °F) жоғарырақ қыздырылады, бұл матадағы ылғалдылықты азайтуға көмектеседі, шарлардың тұрақты түрде домалауына және секіруіне жағдай жасайды, сонымен қатар үстелдің жылдамдығын арттырады. Халықаралық турнир ережелеріне сәйкес, ең жақсы домалауды қамтамасыз ету үшін электрмен жылытылатын үстел қажет, бірақ температуралар нақты көрсетілмейді. Бұл талап үш допты бильярд және көркем бильярд сияқты ойындар үшін ерекше маңызды, тіпті карам ойындары танымал елдердегі жергілікті бильярд залдарында да мұндай мүмкіндік жиі кездеседі. Виктория патшайымы (1819–1901) цинк түтіктерді пайдаланып қыздырылатын бильярд үстеліне ие болған, бірақ сол кездегі мақсат көбінесе сол кезде қолданылған азу доптарының деформациясын болдырмау еді. Электрмен жылытуды алғаш рет 1927 жылдың желтоқсанында Уэлкер Кокран мен Джейкоб Шефердің арасында өткен 18.2 баллдық турнирде қолданған.
Most cloth made for carom billiard tables is a type of baize that is typically dyed green and is made from 100% worsted wool with no nap, which provides a very fast surface allowing the balls to travel with little resistance across the table
The slate bed of a carom billiard table is often heated to about 5 °C (9 °F) above room temperature, which helps to keep moisture out of the cloth to aid the balls rolling and rebounding in a consistent manner, and generally makes a table play faster. An electrically heated table is required under international tournament rules 'in order to ensure the best possible rolling', although temperatures are not specified. It is an especially important requirement for the games of three cushion billiards and artistic billiards, and even local billiard halls often have this feature in countries where carom games are popular. Queen Victoria (1819–1901) had a billiard table that was heated using zinc tubes, although the aim at that time was chiefly to keep the then used ivory balls from warping. The first use of electric heating was for an 18.2 balkline tournament held in December 1927 between Welker Cochran and Jacob Schaefer Jr.
Топтар
Көптеген кармон бильярд ойындарында үш стандартты шар жиынтығына ақ түстік кий, сары түстік екінші кий және қызыл түстік үшінші нысана шар кіреді. Бұл шарлар өздерінің пул немесе снукердегі әріптестерінен айтарлықтай үлкен және ауыр, диаметрі және салмағы аралығы – , ал әдеттегі салмағы . Бильярд шарлары ойын тарихы бойында көптеген түрлі материалдардан жасалған, соның ішінде саздан, ағаштан, пил сүйегінен, пластиктен (соның ішінде целлулоид, бакелит және кристаллдан жасалған ерте формулалар, сондай-ақ қазіргі заманғы фенол шайыры, полиэстер және акрил), тіпті болаттан. 1627 жылдан бастап 20 ғасырдың ортасына дейін ең көп қолданылатын материал – пил сүйегі болды. Пил сүйегіне балама іздеуді қоршаған орта немесе жануарлар әл-ауқаты туралы алаңдаушылықтар емес, ең алдымен экономикалық факторлар және пил аулаушылардың қауіпсіздігі мәселелері жеңілдетті. Бұл ізденіске түрткі болған нәрсе – Нью-Йорктегі бильярд үстелдерін өндіруші Brunswick Balke Collender компаниясының жаңа материалды әзірлеу үшін 10 000 доллар сыйлық ұсынуы болды. Алғашқы табысты балама 1868 жылы Джон Уэсли Хайатт ойлап тапқан целлулоид болды. Алайда, целлулоид қолдануға жарамды болғанымен, ол тұрақсыз және өте жанғыш болып шықты, оның өндірісі кезінде жарылыс жағдайлары тіркелді.
Billiard balls have been made from many different materials throughout the history of the game, including clay, wood, ivory, plastics (including early formulations of celluloid, Bakelite, and crystalate, and more modern phenolic resin, polyester and acrylic), and even steel. The dominant material from 1627 until the early to mid 20th century was ivory. The quest for an alternative to ivory was primarily driven by economic considerations and concerns for the safety of elephant hunters, rather than environmental or animal welfare issues. The impetus for this search was, in part, the announcement by New York billiard table manufacturer Brunswick Balke Collender offering a $10,000 prize for the development of a substitute material. The initial successful alternative came in the form of celluloid, invented by John Wesley Hyatt in 1868. However, while celluloid was a viable substitute, it proved to be volatile and highly flammable, with instances of explosions occurring during its manufacturing process.
Сөйлемдер
Каром бильярдының кездікшелері басқа кездік спорт түрлерінде қолданылатындардан ерекшеленетін арнайы жақсартуларға ие. Каром кездікшелері әдетте жалпы ұзындығы мен салмағы бойынша қысқарақ және жеңіл болады, қысқа, қалың және жоғары сапалы үлгілерде ағаш қосылысы, сондай-ақ ағаштан ағашқа қосылысы бар. Олардың ұшы өткір конустық пішіндес және диаметрі бассейн кездікшелеріне қарағанда кішірек. Типик каром кездікшелерінің ұзындығы және салмағы – тік рельске арналғандары жеңіл, үш доптамаға арналғандары ауыр, ал ұшының диаметрі шамамен болады. Бұл өлшемдер кездікшенің айтарлықтай қатаң болуына себеп болады, бұл каром бильярдында қолданылатын үлкен және ауыр шарларды басқаруға көмектеседі. Сондай-ақ, ол (кейде "қозғалыс" деп аталатын) құбылысты азайтуға да ықпал етеді, яғни кездік доптың траекториясының кездік таяқтың қозғалыс бағытымен құрылған параллель сызықтан ауытқуын азайтады. Бұл фактор әрбір дөңгелекте пайда болады және оның әсері жылдамдықпен күшейеді. Кейбір каром ойындарында бұрылыс маңызды рөл атқарады, өйткені көптеген соққылар жоғары жылдамдықпен қатар, күшті жақтан бұрылысты қажет етеді; бұл комбинация, керісінше, бассейнде мүмкіндігінше азайтылады.
Тікелей рельс
Тура рельс 18 ғасырда пайда болған деп саналады, бірақ оның нақты пайда болу уақыты белгісіз. Тура рельстің мақсаты қарапайым: ойыншының кью добы екі объект добымен (екінші кью добы және үшінші добы) соққан сайын "саны" деп аталатын бір ұпай беріледі. Жеңіске жету үшін алдын ала келісілген ұпай санына жетеді. Бірақ, оның тура рельстен өзгешелігіне қарамастан, чемпиондық ойын бұрынғы жамбасқа қойылған тыйым шегінде анықталған жамбас кеңістігін кеңейтті, бірақ бұл емдеуді тоқтатуға жеткіліксіз болды. Сонымен қатар, әр балк сызығы темір жолмен қиылысатын жерде тіктөртбұрыштар салынады, олар "якорлық кеңістіктер" деп аталады. Олар объект доптары балк сызығының үстінде орналасқанда ұпай санының шегі болмауын пайдаланған бірнеше емдеу әдістерін тоқтату үшін жасалды. Балклин өзгерген түрлерінде 1883 жылдан 1930 жылдарға дейін каромның басты түрі болды, содан кейін үш доңғалықты бильярд пен пул оны басып озды. Балклин Еуропа мен Алыс Шығыста әлі де танымал.
Көркем бильярд
Көркем бильярдта ойыншылар әртүрлі қиындық деңгейлерінде алдын ала белгіленген 76 соққыны орындау бойынша жарысады. Әрбір соққының мінсіз орындалуы үшін максималды ұпай саны белгіленеді, ең төменгі қиындық деңгейіндегі соққылар үшін кемінде 4 ұпайдан басталып, ең жоғары қиындық деңгейіндегі соққылар үшін 11 ұпайға дейін жетеді. Ойыншыға барлығы 500 ұпай беріледі. Әлемдік титул үшін жарыстар 1986 жылы басталды және азу тісінен жасалған шарларды қолдану талап етілді. Бірақ, бұл талап 1990 жылы алынып тасталды. Жалпы жарыстағы ең жоғары нәтиже – 2006 жылдың 12 наурызында Бельгияның Дюерне қаласында өткен жарыста Уолтер Бакс көрсеткен 427 ұпай. Ол бұрынғы өзінің 425 ұпайлық рекордын жаңартты. Ойын негізінен Батыс Еуропада, әсіресе Францияда, Бельгияда және Нидерландыда танымал. Пентатон: Түзу рельс, балклайн (47.2 және 71.2), бір жақтық және үш жақтық.