Ағылшын бильярды – карамболь мен пулдың қосылған нұсқасы. Екі допты (ақ және сары) қалпымен ойнайды, ұпай жинау мақсатында. Тарихы, ережелері туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кезекпен ойналатын спорт, каром және қалта бильярдының ерекшеліктерін үйлестіреді.
Cue sport combining the disciples of carom and pocket billiards
Ағылшын бильярды, Ұлыбританияда және көптеген бұрынғы британдық колонияларда жай ғана бильярд деп аталады, каром бильярды мен пулдың ерекшеліктерін біріктіретін кезекпен ойналатын спорт. Екі (бір ақ және бір сары) және бір қызыл доп қолданылады. Әр ойыншы немесе команда әртүрлі допты пайдаланады. Бұл бильярд үстелінде, снукерге арналған үстелдің өлшемдерімен бірдей, доптарды соғып және қапқа салу арқылы ұпай жинауға болады.
English billiards, called simply billiards in the United Kingdom and in many former British colonies, is a cue sport that combines the aspects of carom billiards and pool. Two (one white and one yellow) and a red are used. Each player or team uses a different cue ball. It is played on a billiards table with the same dimensions as one used for snooker and points are scored for and pocketing the balls.
Тарих
Ағылшын бильярды Англияда пайда болды және бастапқыда жеңіс және жеңіліс кармболы ойыны деп аталды, ол үш алдыңғы ойынның атауларын – жеңіс ойыны, жеңіліс ойыны және оны құрайтын карм бильярдтың ерте түрін біріктірді. Жеңіс ойыны екі ақ шармен ойналды және 12 ұпайдан тұратын жарыс болды. Бастапқыда, ойыншы үстелдің бір жағынан допты соғып, оны қарсы жаққа жақын, бірақ тіреуге тимей тоқтатуға қол жеткізсе, бірінші болып ұпай жинау құқығына ие болды. Бұл қазіргі заманғы «брейк» (немесе «ашылу») әдетінің бастауы. Қарсыластың допын қалтаға түсірген ойыншы екі ұпай алады, бұл қазіргі бильярдта да қолданылады. Егер ойыншы қарсыластың допын соқпаса, ол қарсыласына бір ұпай қосады; егер өз допы қарсыластың допына соққаннан кейін қалтаға түсіп кетсе, атушы екі ұпай жоғалтады; ал егер кий допы қарсыластың допына тіпті тимей қалтаға түсіп кетсе, ойыншы үш ұпай жоғалтады. Бұл ережелер 1983 жылға дейін ағылшын бильярдында сақталды, содан кейін барлық бұзушылықтар үшін екі ұпай стандарттық ереже ретінде қабылданды. Ал жеңіліс ойынында ойыншы қарсыласының допына тигізіп, кий допын қалтаға түсіру арқылы ғана екі ұпай ала алатын. «Масэ» және «крозе» терминдері осы екі негізгі соққы түрінің ресми ережелерінде әлі де кездеседі, бірақ «брейк» және «ашылу» британдық ағылшын тілінде олардың жиі қолданылатын атауларына айналды. Соңғы элемент – «каром» (немесе «соққы») соққысы, ол карм бильярдынан келді, бұл ойын Батыс Еуропаның көптеген елдерінде, әсіресе Францияда, сондай-ақ Азия мен Оңтүстік Американың көптеген аймақтарында танымал болды. 1700 жылдарда карм ойынына екі ақ допқа қосымша қызыл доп қосылып, қалталар алынып тасталды. Бұл доп ағылшын ойынына қабылданды, ол қалталарын сақтап қалды. Бір жарнамада былай делінген: «Жақсы француз бильярд үстелі, тозуға төзімді, толық өлшемді, француз немесе ағылшын ойынына қолайлы барлық құралдармен». Ағылшын бильярды 1913 жылға дейін Америка Құрама Штаттарында дерлік белгілі болған жоқ, сол кезде Мельбурн Инман АҚШ-қа сапар шегіп, Уилли Хоппенің қарсысында ойнады. 1915 жылға қарай ойын жеткілікті деңгейде танымал болды, бұл кезеңдегі американдық бильярд залдарының иелері өз мекемелерінде ағылшын стиліндегі үстелдердің санын арттыруға мәжбүр болды. Ойын британдық колонияларда да кең таралды; ең ұзақ мерзімге чемпион атанған адам – австралиялық Уолтер Линдрум, ол 1933 жылдан бастап 1950 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін әлемнің кәсіби бильярд чемпионатында жеңіске жетті. Ойын Ұлыбританияда әлі де танымал, бірақ снукер оны басып озды.
English billiards originated in England, and was originally called the winning and losing carambole game, folding in the names of three predecessor games, the winning game, the losing game, and an early form of carom billiards that combined to form it. The winning game was played with two white balls, and was a 12 contest. To start, the player who could strike a ball at one end of the table and get the ball to come to rest nearest the opposite cushion without lying against it earned the right to shoot for points first. This is the origin of the modern custom of "" (or ""). A player who pocketed the opponent's ball scored two points, as is still the case in modern billiards. A player missing the opponent's ball, considered a , added one point to the opponent's total; the shooter conceded two points if their own ball went into a pocket after striking the opponent's ball; and the player conceded three points if the cue ball was pocketed without even hitting the opponent's ball. These rules continued to exist in English billiards until 1983, when a standard of two points for all fouls was introduced. By contrast, in the losing game a player could only score two points by pocketing the cue ball through a off the opponent's ball. "" and "" are terms still mentioned in the official rules for these two fundamental shot types, although "" and "" have become the usual terms for them in British English. The final element was the (or ) shot, which came from carom billiards, a game popular in various countries of western Continental Europe, especially France, and in many parts of Asia and South America. In the 1700s, the carom game added a red to the two white cue balls, and dispensed with the pockets. This ball was adopted into the English game, which retained the pockets, One period advertisement read: "A very good French Billiard Table, little the worse for wearing, full size, with all the materials fit for French or English play". English Billiards was virtually unknown in the United States until 1913, when Melbourn Inman visited the US and played the game against Willie Hoppe. By 1915 the game had become rather popular, prompting American billiard hall proprietors of the period to increase the number of English style tables in their establishments. It also became favored in British colonies; the game's longest running champion was an Australian, Walter Lindrum, who held the World Professional Billiards Championship from 1933 until his retirement in 1950. The game remains popular in the UK, although it has been eclipsed by snooker.
Спорт түрінде
Бильярдтың алғашқы басқарушы органы – Бильярд қауымдастығы 1885 жылы Ұлыбританияда құрылды, бұл кезеңде британдық спорт әлемінде көптеген спорттық ұйымдар пайда болды. 20-ғасырдың ортасына қарай, негізгі санкциялау органы Бильярд қауымдастығы және Бақылау кеңесі (кейін Бильярд және снукерді бақылау кеңесі) болды, ол 1919 жылы Бильярд қауымдастығы мен Бильярдты бақылау клубының (1908 жылы құрылған) бірігуі нәтижесінде құрылды. 19-ғасырда және 1950 жылдардың ортасына дейін чемпионат атақтарын алмастырудың әдеттегі тәсілі – сынға шақыру матчы болатын. Чемпионат титулын иеленушіге үшінші тарап ұстап тұрған ақшамен бірге сын жіберілетін. 1870 жылы алғашқы ұйымдастырылған кәсіби турнир өткенге дейін барлық ағылшын бильярдының чемпиондары сын арқылы анықталды. Алғашқы чемпион – Джонатан Кентфилд, ол 1820 жылдан 1849 жылға дейін титулды сақтап, Джон Робертс ағаның шақыруын қабылдамағаннан кейін жеңіліске ұшырады. Робертстің 21 жылдық үстемесі 1870 жылы Уильям Кукқа жеңілгенге дейін жалғасты. Сол жылы АҚШ-та алғаш рет ағылшын бильярды бойынша сын матчы өтті. 1870 жылдан 1983 жылға дейін чемпиондар: Уильям Кук (1870, 1871–74); Джон Робертс кіші (1870, 1871, 1875–77, 1885); Джозеф Беннет (1870, 1880–81); Чарльз Доусон (1899–1900, 1901, 1903); Х.У. Стивенсон (1901, 1909–11); Мельбурн Инман (1908–09, 1912–19); Вилли Смит (1920, 1923); Том Ньюман (1921–22, 1924–27); Джо Дэвис (1928–32); Уолтер Линдрум (1933–50); Кларк Макконахи (1951–68); Рекс Уильямс (1968–76, 1982–83); және Фред Дэвис (1980). 1931 жылы Ұлыбританияда «Әйелдер бильярд қауымдастығы» құрылды. Негіздеушілердің бірі – жетекші суфражистка болған және кейін бильярд шарларын өндірушіге үйленген Тереза Биллингтон Грейг. 20-ғасыр бойы ағылшын бильярды Ұлыбританияда снукер және ағылшын стиліндегі сегіз допты бильярдтың дамығандығына байланысты ең танымал спорт түрі ретінде ығыстырылды. Бұл ойын әлі де снукер ойыншыларының арасында танымал, олар екі ойынға да бірдей жабдықты қолдана алады және допты басқару дағдыларын жаттықтыру үшін ойнай алады.
The first governing body of the game, the Billiards Association, was formed in the UK in 1885, a period that saw a number of sporting bodies founded across the British sporting world. By the mid 20th century, the principal sanctioning body was the Billiards Association and Control Council (later the Billiards and Snooker Control Council), formed in 1919 by an amalgamation of the Billiards Association and the Billiards Control Club (founded in 1908). In the 19th century and up through the mid 1950s, a common way for championship titles to change hands was by a challenge match. A challenge was issued to a championship title holder accompanied by money held by a third party. Up until the first organised professional tournament in 1870, all English billiards champions were decided by challenge. The first champion was Jonathan Kentfield, who held the title from 1820 to 1849, losing it to John Roberts Sr. after Kentfield refused his challenge. Roberts's 21 year reign lasted until he lost to William Cook in 1870. That year was also the first in which an English billiards challenge match was held in the United States. From 1870 to 1983 the champions were: William Cook, (1870, 1871–74); John Roberts Jr., (1870, 1871, 1875–77, 1885); Joseph Bennett, (1870, 1880–81); Charles Dawson, (1899–1900, 1901, 1903); H. W. Stevenson, (1901, 1909–11); Melbourne Inman, (1908–09, 1912–19); Willie Smith, (1920, 1923); Tom Newman, (1921–22, 1924–27); Joe Davis, (1928–32); Walter Lindrum, (1933–50); Clark McConachy, (1951 68); Rex Williams, (1968–76, 1982–83); and Fred Davis, (1980). A "Women's Billiard Association" was formed in Britain in 1931. One of the founders was Teresa Billington Greig who had been a leading suffragette and was then married to a billiard ball manufacturer. Over the course of the 20th century, English billiards was largely superseded as the favoured cue sport in the United Kingdom by snooker and the rise of English style eight ball pool. The game does retain some popularity amongst snooker players, who can use the same equipment for both games and play the game to practise ball control.
Ойынның басталуы
Бастаушы ойыншы кім болатынын анықтау үшін ойыншылар бірдей уақытта екі допты да столға қағып, оларды жоғарғы жастыққа соғып, (столдың төрттен бірінің ұзындығына) қайтарады. Допты жақынрақ жеткізген ойыншы ойын барысында қай допты пайдалануды және өзі бұзуды немесе қарсыласына бұзу мүмкіндігін беруді таңдай алады. Қызыл доп столдың басындағы (снукердегідей) белгілі бір жерге қойылады, ал бірінші ойыншы боулк сызығының артынан қолмен ойнау арқылы бастайды. Екінші доп қарсыластың бірінші кезенінше столдан тыс қалады, сонда олар "D" белгісінен қолмен ойнайды. Мақсаты – шарларды екі рет боулкқа (боулкте екі нысана шар) немесе қызыл шарды боулкқа, ал допты жоғарғы жастыққа жақын қалдыру.
To see who will be the starting player, players perform a , where both simultaneously hit a cue ball up the table, bouncing it off the top cushion so that it returns to (the first quarter length of the table). The player who gets their ball closer to the baulk cushion can now choose which cue ball they want to use during the game and to break or let the opponent break. The red ball is placed on the at the of the table (same as the in snooker) and the first player begins by playing in hand from behind the baulk line. The other cue ball remains off the table until the opponent's first turn, when they play in hand from the "D". The idea is to leave the balls by creating either a double baulk (both object balls in baulk), or the red in baulk with the cue ball to the top side cushion.
Басқа ережелер
Егер қызыл шар лункаға түссе, ол үстелдің жоғарғы жағындағы орнында (қара нүктеде) болады. Егер қызыл шар қатарынан екі рет (яғни, қақпасыз немесе қауіпсіздік шарты бұзылмай) лункаға түсірілсе, ол ортаңғы орнына қайта қойылады. Егер ортаңғы және пирамида орны толған болса, ол бастапқы орнына қайта қойылады. Ортаңғы немесе пирамида орнынан лункаға түсірілген кезде, ол үстелдің жоғарғы жағындағы орнына қайта оралады. Қауіпсіздік шарты бұзылғаннан кейін ойын "D" аймағынан қолмен жалғасады. Қолмен ойнағанда, шабуылшы шарды соққыға дейін баулктан тыс шарға немесе төсемеге тиіс. Егер қолмен ойнағанда үстелдегі барлық шарлар баулк аймағында болса және ешбір шарға тиіспесе, бұл қате болып есептеледі; қарсыласына 2 ұпай беріледі, ол шарлар тоқтаған жерден ойынды бастайды. Егер қарсыластың шарлары лункаға түссе, ол қарсыластың кезегі келгенше үстелден тыс қалады, содан кейін ол сол ойыншыға қайтарылады, ол оны "D" аймағынан қолмен ойнай алады. Бұл ережеге бір ерекшелік бар: егер шабуылшы емес шар шабуылшы емес ойыншының соңғы соққысынан кейін үстелден шығып кетсе. Егер шабуылшы 15 рет қатарынан қақпа соқса, онда шабуылшы емес шар он бесінші қақпадан кейін баулк сызығының ортасына немесе, егер бұл орын толған болса, "D" аймағының оң жақ бұрышына (баулктан қарағанда) қойылады. Ол "жолақты шар" болып есептеледі және оны тікелей баулктан ойнауға болмайды. Егер кью-шар объект шарға тисе, шарлар қайтадан орналастырылуы керек: қызыл шар өз орнына, ал қарсыластың шары орталық орнына қойылады, ал шабуылшы қолмен ойнайды. Кәсіби регламент бойынша өткізілетін матчтарда ойыншының кью-шары баулк сызығын кесіп өтуі және әр 100 ұпайдың 80-99 арасындағы үзілісте баулк төсемесіне қарай соққы жасауы міндетті ететін ереже бар.
If the red is potted it is on the spot at the top of the table (the black spot). After the red has been potted twice off the spot in a row (i. e. without a cannon or losing hazard), it is respotted on the If the middle spot is occupied, it goes on the (the pink spot in snooker). If both the middle and pyramid spots are occupied, it goes back on the spot. When potted from the middle or pyramid spot, it returns to the spot at the top of the table. After a losing hazard, play continues in hand from the "D". When playing from in hand, a striker must touch a ball or cushion out of baulk before striking a ball in baulk. If playing in hand and all balls on the table are in baulk, and contact is not made with any ball, this is a miss; 2 points are awarded to the opponent, who must play from where the balls have come to rest. If an opponent's cue ball is potted, it remains off the table until it is that opponent's turn to play, when it is returned to that player, who may play it in hand from the "D". There is one exception to this rule: if the non striker's ball is off the table as a result of the final stroke of the non striker’s last turn. If the striker then makes 15 consecutive hazards, the non striker's ball is spotted, after the fifteenth hazard, in the Middle of the Baulk line or, if that spot is occupied, on the right hand corner of the “D”, as viewed from baulk. It becomes a "line ball" and may not be played directly from baulk. If the cue ball is touching an object ball, then the balls must be respotted: red on its spot and opponent's ball in the centre spot, with the striker to play from in hand. Matches held under professional regulations include a rule forcing the player to execute a shot in a way to have his cue ball cross the baulk line, heading towards the baulk cushion, once between 80 and 99 points in every 100 in a running break.