Кіріспе

Cue sport

Бар бильярды – бильярдтың бір түрі, онда ойыншылар шарларды қалталарға емес, ойын үстелі бетіндегі тесіктерге түсіру арқылы ұпай жинақтайды. Бар бильярд француз-бельгиялық "бильярд русы" ойынынан, орыс тіліндегі түпнұсқасынан дамыған. Қазіргі түрі 1930 жылдары Ұлыбританияда пайда болды және қазір Норфолк, Суссекс, Беркшир, Оксфордшир, Букингемшир, Суррей, Кент, Кембриджшир, Гэмпшир, Суффолк, Йоркшир және Нортгемптоншир округтерінде лигалары бар. Бұл округтердің барлығы Англияның бар бильярд қауымдастығын құрайды. Гернси мен Джерсиде де лигалар бар, онда жыл сайынғы әлем чемпионаттары өткізіледі.

Тарих

Бара бильярд ойыны бастапқыда француз бильярдынан дамыған, XV ғасырда қымбат үстелдерге байланысты оны тек француз монархиясы мен өте байлар ғана ойнаған. Ойын 16 ғасырда орыс патшалары үшін «Билиард Русс» деп өзгертілді, сондай-ақ француз патшалығында танымал болған Багателл ойынының бір түріне айналды. Бұл Бельгияда өтті. Ол Лондондағы Холлоуэй-роудтағы "Желкес" компаниясын осындай үстел жасауға көндірді. Қазір бұл дәстүрлі бар ойыны, ол Беркшир, Букингемшир, Кембриджшир, Гэмпшир, Кент, Норфолк, Нортгемптоншир, Оксфордшир, Суффолк, Суррей, Суссекс және Йоркшир ағылшын графтықтарындағы лигаларда ойналады, сондай-ақ Канал аралдарында да танымал. Ойынды басқарушы орган – Бүкіл Англия бар бильярд қауымдастығы.

Ойын процесі

Бар бильярды – бүйірлік немесе бұрышты қалталары жоқ, бірақ ойналатын бетінде тоғыз тесігі бар үстел. Оларға 10-нан 200-ге дейінгі әртүрлі ұпайлар тағайындалады. Барлығы сегіз шар бар, жетісі ақ, біреуі қызыл. Қызыл шарды кез келген тесікке салу екі есе ұпай әкеледі. Әдетте ойын алаңында үш тірек немесе саңырауқұлақ орналастырылады. 100 тесігінің екі жағында екі ақ, 200 тесігінің алдында бір қара тірек бар. Ойынның алғашқы нұсқаларында ағаш саңырауқұлақтар қолданылды. Олар әдетте 50 және 200 тесіктердің алдына қойылады, көбінесе 100 тесігінің алдында төртінші саңырауқұлақ болады. Бұл нұсқаны көбінесе «орыс бильярды» деп атаған, мүмкін, одан ұзақ тарихы бар, өте ұқсас француз және бельгиялық «billard russe» ойынынан шыққан, оны Ресейдегі жалпы бильярд ойынымен шатастыруға болмайды. Бұл нұсқаны әлі де Шығыс Англияда, Норвич және Садбери аймақтарында ойнайтын бірнеше лига бар. Егер ақ тіректі құлатса, ойыншының үзілісі аяқталады және сол үзіліс кезінде жиналған барлық ұпайлар жойылады. Қара тіректі құлату ойыншының үзілісін аяқтап, барлық ұпай жоғалады. Егер ақ және қара тіректер екеуі де құлатса, онда бірінші құлатқан тірек есептеледі. Барлық соққылар үстелдің алғы жағынан жасалады, сондықтан барлық жақтарына қол жеткізу қажет емес, бұл кішкентай барда немесе пабта өте ыңғайлы. Ойын басталғанда немесе үстелде шарлар қалмағанда, ақ шар үстелдегі «D» белгісі бар жерге қойылады, ал қызыл шар оның алдындағы жерге қойылады. Бұл үзіліс соққысын үш ретке дейін жасауға болады; егер екі шар да бұрын құймаға түссе, бір шар үстелде қалуы керек, бұл «1-ге дейін» деп белгіленеді, егер осы бір шарды қалдырмаса, бұл бұзушылық болып есептеліп, үзіліс жоғалады. Келесі соққы «бөлу соққысы» болып табылады, онда нысана шар әдетте 50 тесікке, ал кью шар 100 тесікке салынады. Бұған да нұсқалар бар; кейде шарларды 50 және 10 тесіктерге салу қажет. Егер үзіліс соққысы сәтті болса, оны қайтадан және т.б. қолдануға болады. Ойыншылар кезекпен немесе үзіліспен үстелде ойнайды, қарсыласы қалдырған жерден бастайды. Егер ойыншы шарды құймаға салуға сәтсіз болса, онда үзіліс аяқталады және екінші ойыншы өзінің үзілісін екінші шарды бірінші орынға қою арқылы бастайды. Егер барлық шарлар ойналып жатса, онда «D»-ге ең жақын шар алынып, орнына қойылады. Егер ойыншы шарды тигізбесе, онда үзіліс аяқталады және сол үзілісте жиналған барлық ұпайлар жоғалады. Ойын уақыты шектеулі. Әдетте, бір монета аймаққа байланысты 17 минут ойнауға мүмкіндік береді. Осы уақыттан кейін үстелдің ішіне штанга түсіп, құймаға салынған шарлардың қайтаруын тоқтатады, бұл ойындағы шарлардың санын тұрақты түрде азайтады. Соңғы шарды тек 100 немесе 200 тесікке салуға болады, ол кез келген жақтанғы бордан ойнатылғаннан кейін. Бар бильярдтан әлем чемпионаты әр жылдың қараша айында Джерси аралында өтеді.