Кіріспе
Шотландиялық кәсіби снукер ойыншысы, 2006 жылғы әлем чемпионы.
Грейм Дотт (12 мамыр 1977 жылы туған) – Ларкхолл қаласынан шыққан шотландиялық кәсіби снукер ойыншысы және жаттықтырушы. 1994 жылы кәсіпқой болып, 2001 жылы алғаш рет үздік 16-лыққа енді. Ол екі рейтингтік турнирде жеңіске жетті: 2006 жылғы Снукер әлем чемпионаты және 2007 жылғы Қытай ашық чемпионаты. Сондай-ақ, 2004 және 2010 жылғы әлем чемпионаттарында күміс жүлдегер атанды. 2007 жылы әлемдік рейтингте 2-орынға көтерілді, бірақ кейіннен ауыр депрессияға тап болғандықтан, формасы төмендеп, 2009-10 маусымында 28-орынға түсіп қалды. Бірақ ол жағдайын жақсартып, үздік 16-лыққа қайта оралды және үшінші әлем чемпионатының финалына өтті. 2011 жылы "Ойдың аясы: Әлем чемпионының өмірбаяны" атты автобиографиялық кітабын жариялады.
Ерте мансап
1992 жылы Ұлыбританияның 19 жасқа дейінгі чемпионатында және 1993 жылы Шотландияның әуесқойлар чемпионатында жеңіс однынан кейін, Дотт 1994 жылы кәсіпқойға айналды. Ол бірте-бірте рейтингте жоғарылап, 2001 жылы үздік он алтыға енді және 2009 жылға дейін сол деңгейде қалды. Оның алғашқы жетістіктеріне 1996 жылғы Уэльс Ашық турнирінің ширек финалына өтуі және 1997 жылы алғаш рет Әлем чемпионатына қатысу құқығын алуы кірді. Дотт 1999 жылғы Шотландия Ашық турнирінде, 2001 жылғы Британ Ашық турнирінде, 2004 жылғы Әлем чемпионатында және 2005 жылғы Мальта кубогында күміс жүлдегер атанды. Ол 1999 жылғы Британ Ашық турнирінде өзінің алғашқы 147 ұпайлық брейкін жасады.
2006 жылғы әлем чемпионатының жеңімпазы
Дотт өзінің кампаниясын бұрынғы чемпион Джон Парротты 10–3 есебімен жеңіп бастады, ал екінші раундта тәжірибелі Найджел Бондты 13–9 есебімен жеңді. Австралиялық Нил Робертсонға қарсы өткен ширек финалда Дотт 12–8 есебімен көш бастады, бірақ қарсыласы оны 12–12 есебімен теңестіріп алды, содан кейін шешуші фреймде жеңіске жетіп, 13–12 есебімен алға шықты. Жарым финалда ол 2004 жылғы Чемпионат финалының қайталама матчында екі мәрте чемпион Ронни О'Салливанмен кездесті. Олар екінші сессияны 8–8 есебімен тең аяқтады, бірақ Дотт үшінші сессияда О'Салливанды ұтып, 17–11 есебімен жеңіске жетті. Дотт финалда 200,000 фунт стерлинг жүлде үшін Питер Эбдонмен күш сынасты. Ол соңғы сессияны 15–7 есебімен бастады, бірақ Эбдон қатарынан алты фреймді жеңіп, есебін екіге дейін қысқартты. Дотт әсерлі брейктер жасап, бірнеше маңызды фреймдерді жеңіп, әрі қарай 18–14 есебімен жеңіске жетті. Бұл ең ұзақ финал рекорды болып табылады және сол кездегі ең соңғы финал болды (кейін Джон Хиггинстің Марк Селбиді жеңгені бұл көрсеткішті жаңартты). Бұрынғы рекордты 1985 жылы ағылшын Стив Дэвис пен солтүстік ирландиялық Деннис Тейлор арасындағы классикалық финалдағы қара шармен аяқталған матч құрады, ол сағат 12:19-да (GMT) аяқталды. Дотт–Эбдон матчы үш фреймге аз болса да, жарты сағаттан кейін аяқталды, бұл матчтың жалпы баяу қарқынын көрсетеді, сондықтан кешкі сессияларда әдеттегі сегіз фреймнің орнына алты фрейм ғана ойналды. Сонымен қатар, 74 минуттан астам уақытқа созған 27-ші фрейм әлем чемпионатының тарихындағы ең ұзақ фрейм болды, бұл канадтық Клифф Торберн мен уэльстік Дуг Маунтджойдың 70 минуттық бұрынғы рекордын, 2009 жылға дейін сақталған рекордын жеңді. Эбдонды жеңген жеңісі Дотттың рейтингісін 2006/2007 маусымында 6-орынға көтерді, бұл сол кездегі оның мансаптық ең жоғары көрсеткіші болды.
Атқарылған мансап
Дотт 2006 жылғы Ұлыбритания чемпионатында да жарқырап өнер көрсетіп, жартылай финалға жетті, онда ол Стивен Хендриге 7:9 есебімен ұтылды (Дотттың рейтингтік турнирде ешқашан жеңіле алмаған ойыншысы). Бұған дейін ол 7:5 есебімен басымдық алғаннан кейін, 2007 жылғы Қытай ашық чемпионатында Жами Коупты 9:5 есебімен жеңіп, рейтинг жүйесінде уақытша әлемнің бірінші нөмірі атанды. Бұрын ол Қытайға баруды ұнатпаған, себебі 2002 жылы өткен матчтағы сәтсіздік оған көмектеспеді. Дегенмен, 2007 жылғы әлем чемпионатында қорғаушы чемпион ретінде қатысқан ол, турнирдің ашылу матчында бірінші турда Иан МакКаллохқа 7:10 есебімен сенімсіз жеңіліске ұшырады, бұл оның әлемнің бірінші нөмірі болып қалу перспективасын күйретіп жіберді. Жаңадан әлем чемпионы атанған Джон Хиггинс оны басып өтті. МакКаллохқа қарсы жеңіліс "Крусибл қарғысын" сақтап қалды, себебі Дотт келесі жылы титулын жоғалтқан он жетінші бірінші рет чемпион атанды. 2007-2008 маусымы Дотт үшін қиын болды, ол 2007 жылдың соңындағы өзінің формасын "жақсы стандартты ойнауға жақын емес, үмітсіз" деп сипаттады. Маусымын сәтті бастаған ол, 2007 жылғы Шанхай Мастерс турнирінің жартылай финалына жетіп, Майкл Холтты 5:4, турнирдің фавориті Динг Дзюнхуиді 5:1 және Стивен Лиді 5:4 есебімен жеңді. Бірақ жартылай финалда Райан Дейге 2:6 есебімен ұтылып, екінші турда жеңілген әлемнің бірінші нөмірі Джон Хиггинске қарағанда айырмашылықты азайтуға тырысты. Алайда, Дотт сол маусымда бірде-бір матчты жеңе алмады. 2007 жылғы Ұлыбритания чемпионатында ол бірінші турда 7:9 есебімен тікелей қатысу құқығы жоқ Дейв Гарольдтан жеңіліп қалды, ал Мастерс турнирінде үшінші жыл қатарынан екінші орын алған Стивен Лиге 5:6 есебімен ұтылды. 2008 жылғы Мальта кубогының бірінші турында тағы да жеңіліс болды, бұл жолы Марк Уильямсқа. 2008 жылғы Уэльс ашық чемпионатында ол Майкл Жуджке қарсы 4:5 есебімен жеңілді. 7-фреймде 4:2 есебімен жетекшілік еткенде, ол қателік жасағаннан кейін үзілісімен доптарды мүлдем жіберіп алды, сондай-ақ, снукерден кейін келесі соққысында да доптарға тигізе алмады. Дотт жеке себептерге байланысты 2008 жылғы әлем чемпионатынан бас тартуы мүмкін екенін мәлімдеді, ал оның менеджері оның депрессиядан зардап шегетінін айтты. Алайда, ол ақырында турнирге қатысты, бірақ екінші жыл қатарынан бірінші турдан шығарылды, Джо Перриге 7:10 есебімен жеңіліп, жаңа әлемдік рейтингте 13-орынға түсті және бір жылдық рейтингте 32-орыннан тыс маусымды аяқтады. 2008-2009 жылдың басында футбол ойнаған кезде сол қолы сынғаннан кейін 2008 жылғы Шанхай Мастерс және 2008 жылғы Гран-приден бас тартуға мәжбүр болды. Дотт Снукер әлем чемпионатының Берлин кезеңінде жеңіске жетті, бірақ әйелі босануға дайындалып жатқандықтан, ол басталғанға дейін екі күн бұрын Мәскеуден шықты. Ол 2006 жылы жеңіп алғаннан бері алғаш рет 2009 жылғы әлем чемпионатының екінші раундына жетті, бірақ Марк Селбиге 10:13 есебімен жеңіліп, үздік 16-дан шықты. 2010 жылғы әлем чемпионатында Дотт алты жылда үшінші әлем финалға жетті. Ол 2009-2010 маусымында әлем чемпионатына қатысқанда көп жетістікке жетпеді, 2010 жылғы Уэльс ашық чемпионатында тек бір рет соңғы 16 орынға ие болды. Алайда, жаңадан рухтанған Дотт бірінші раундта Питер Эбдонды 10:5 есебімен жеңіп, нокаутқа түсірді. Содан кейін ол екінші раундта шотландтық Стивен Магуайрды 13:6 есебімен жеңіп, 2006 жылы жеңгеннен бері алғаш рет ширек финалға өтті, онда ол 10:12 есебімен артта қалғаннан кейін Марк Алленді 13:12 есебімен жеңді. 17:14 есебімен жартылай финалда Марк Селбиді жеңген кезде, ол әлем чемпионатының 83 жылдық тарихында екінші 146 ұпайлық брейк жасады (біріншісін Марк Аллен екінші раундтағы матчында бірнеше күн бұрын жасаған). Дотт ақырында 13:18 финалда Нил Робертсоннан жеңілді, ол бұрын-соңды Дотттан жеңілген емес, Дотт 2006 жылы өзінің жеке титулын жеңіп, бұрынғы чемпион Эбдонды бірінші рет жеңгеннен кейін ирониялық жағдай туды. Екінші орынға ие болғанына қарамастан, Доттың күш-жігері 2010/2011 жылғы үздік 16-ға оралуымен марапатталды. Бір жылдан кейін ол әлем чемпионатында күшті кампаниямен оралды, ол жартылай финалда формадағы Джадд Трампқа ұтылмас бұрын Марк Кинг пен Али Картерді жеңді. 2010-2011 жылғы маусымды әлемдегі 10-шы орынды иеленіп аяқтады.
2011/2012 жылғы маусым
Дотт мойын жарақатына байланысты 2011–12 маусымның бірінші рейтингтік турнирі – Австралия Голдфилдс Опеніне қатыса алмады, бірақ қалған жеті рейтингтік турнирде өнер көрсетті. Ол Шанхай Мастерс және Уэльс Ашық турнирлерінде бірінші раундта жеңіліске ұшырады және 2011 жылғы Ұлыбритания чемпионатының, Германия Мастерс немесе Қытай Ашық турнирлерінің жартылай финалына (last 16) өте алмады. Дотт маусымдағы ең жақсы нәтижесін World Open турнирінде көрсетті, онда ол Барри Хокинс пен Маркус Кэмпбеллді жеңіп, ширек финалда Стивен Лиге 1–5 есебімен ұтылды. Ол сондай-ақ Мастерс турнирінің ширек финалына жетіп, Джон Хиггинске 3–6 есебімен есе жіберді. Дотт Players Tour Championship турнирінің үшінші кезеңінің финалында Бен Вулластоннан 2–4 есебімен жеңілді, ал бұрын Ронни О’Салливан, Стивен Хендри және Джон Хиггинс сияқты мықты қарсыластарды жеңген болатын. Маусым бойы өткен 12 турнирдің 11-іне қатысқаннан кейін ол үш жартылай финалға жетті. Бұл нәтижелер Доттты PTC Order of Merit рейтингісінде 7-орынға шығарды, соның арқасында ол финалдың жартылай финалына (last 16) қатысуға мүмкіндік алды, бірақ онда Жо Перриге 2–4 есебімен ұтылды. Дотт Оңтүстік Америкадағы алғашқы кәсіби снукер турнирі – рейтингтік емес Бразилия Мастерс турниріне қатысып, финалға жетті, бірақ Шоун Мерфиге 0–5 есебімен жеңілді. Ол сондай-ақ Снукер Shoot Out турнирінің финалында Барри Хокинске ұтылды, мұнда әр раундтың жеңімпазы 10 минуттық матчта анықталады. Дотттың маусымы Әлем Чемпионатындағы ең ауыр жеңілісімен аяқталды, ол Жо Перриге 1–10 есебімен ұтылды. Матчтан кейін ол бұл өзінің кәсіби карьерасындағы ең нашар ойыны болғанын айтты. Дегенмен, ол элиталық топ 16-ның ішінде 13-орынды сақтап қалды.
2012/2013 жылғы маусым
2012/2013 жылғы маусымда Дотт 2012 жылғы Ұлыбритания чемпионатының 1/16 финалында (2–6 есебімен Шаун Мерфиге), Германия Мастерс (4–5 есебімен Мерфиге), Уэльс Ашық турнирінде (1–4 есебімен Панкадж Адваниге), Әлемдік Ашық турнирінде (0–5 есебімен Нил Робертсонға) және Қытай Ашық турнирінде (4–5 есебімен Маркус Кэмпбелге) жеңілді. Ол Уси Классигінің ширек финалына жетті, онда Марк Дэвиске 0–5 есебімен ұтылып, Шанхай Мастерсінде Джадд Трампқа 4–5 есебімен ұтылды. 2013 жылғы Мастерс турнирінде Дотт Стивен Магуайрды 6–5 және Трампты 6–1 есебімен жеңіп, жартылай финалға өтті. Жартылай финалдың алғашқы матчында 4–1 есебімен көшбасшы болғанына қарамастан, Дотт турнир жеңімпазы Марк Селбиден 5–6 есебімен жеңілді. Әлем чемпионатында Дотт бірінші турда Питер Эбдонды 10–6 есебімен жеңді, бұл матч 7 сағат 18 минутқа созылды, ал ойыншылар алғашқы екі сессияда белгіленген уақытта матчты аяқтамағандықтан қосымша сессия тағайындалды. Матчтан кейін Дотт Эбдонның баяу, ойластырылған ойын стилін сынап, ойыншының бір соққыға жұмсайтын уақытын шектеуге қатысты ереже енгізуді ұсынды. Дотт екінші турға өткен жалғыз шотланд ойыншысы болды, ал Джон Хиггинс, Стивен Магуайр, Маркус Кэмпбелл және Алан Макманус бірінші турда жеңіліске ұшырады. Екінші турдағы матчында Шон Мерфиге қарсы ойнаған Дотт алғашқы сессиядан кейін 2–6 есебімен қалып қойды. Екінші сессияда ол үстелге тиген кезде статикалық разряд сезінгенін айтты, содан кейін ойыншылар орта сессия үзілісін бір фрейм бұрын алды, ал мәселені шешу үшін келемге су шашыратылды. Дотт екінші сессиядан кейін 8–8 есебімен теңдестіруге ұмтылды, бірақ соңында 11–13 есебімен жеңілді. Оның жеңілісі 1988 жылдан бері Шотландиядан ешбір ойыншы Әлем чемпионатының ширек финалына қатыспағанын білдірді.
2013/2014 жылғы маусым
Доттың 2013/2014 жылғы маусымы нашар басталды, өйткені ол 2013 жылғы Уси Классикасының алғашқы ірі рейтингтік турнирінің 1/64 финалында Джимми Робертсоннан 0:5 есебімен ұтылып қалды. Бұдан кейін одан да көңіл көншітпейтін нәтижелер тіркелді, соның ішінде 2013 жылғы Үндістан ашық чемпионатының 1/128 финалында Ратчайотхин Йотарукқа 2:4 есебімен жеңіліске ұшырады. Бірақ ол Халықаралық чемпионаттың жартылай финалына жетіп, турнир жеңімпазы Динг Цзюньхуиге 7:9 есебімен ұтылып қалды. 2013 жылғы Ұлыбритания чемпионатының 1/16 финалына өтті, бірақ Марк Селбиден 2:6 есебімен жеңілді. Әлем чемпионатының ширек финалына дейін жетіп, Шон Мерфиге қарсы матчты теңестіру үшін қатарынан төрт фреймді ұтып алды, бірақ ағылшын шешімді ойында қара шарды сәтті соғып, 5:4 есебімен жеңіске жетті. Қытай ашық чемпионатында Дотт тағы да ширек финалға өтті, бірақ әлемнің бірінші нөмірі Нил Робертсонға 3:5 есебімен ұтылды. 1999 жылдан бері алғаш рет Әлем чемпионатына қатыса алмады, өйткені соңғы іріктеу кезеңінде Кирен Уилсонға 7:10 есебімен жеңіліп қалды. Дотт алты жылдан бері алғаш рет маусымды топ-16-дан тыс аяқтады, әлемдік рейтингте 17-орынға ие болды. 2014 жылдың шілдесінде Дотт туған Шотландиясындағы жас ойыншылардың қатарын арттыру және оларға әсер ету мақсатында кәсіби снукер жаттықтырушысы болып жұмысқа кірісті.
2014/2015 жылғы маусым
Доттың маусымдағы алғашқы ширек финалға қатысуы Шанхай Мастерс турнирінде болды, онда ол Ян Бинтаоны 5:2 және Шон Мерфиді 5:3 есебімен жеңіп, бірақ Динг Цзюньхуиге 2:5 есебімен жеңілді. Халықаралық чемпионатта ол Крейг Стьэдманға 1:6 есебімен бірінші раундта жеңілді, содан кейін Роберт Милкинсті 6:0 есебімен жеңіп, 2014 жылғы Ұлыбритания чемпионатының төртінші раундында Нил Робертсонмен кездесті. Ол 5:0 есебімен алға шықты, бірақ Робертсон 5:5 есебімен теңестірді, содан кейін Дот шешуші фреймді жеңіп, 2006 жылдан бері алғаш рет турнирдің ширек финалына өтті. Дот өзінің 2010 жылғы ойын стиліне оралғанын, ойынға көңілсіз қарағанын, бұл оның турнирде жақсы формада болуына көмектескенін айтты. Ширек финалда ол тағы да көшбасшылықты жоғалтты, бірақ бұл жолы Стюарт Бингем 1:4 есебімен жеңіліп, 6:5 есебімен жеңіске жетті. Бірінші Әлемдік Гран-приде Дот Джон Хиггинс пен Лян Вэнбоға қарсы екі шешуші фреймді жеңіп, ширек финалда Ронни О'Салливанға 1:4 есебімен жеңілді.
2015/2016 жылғы маусым
Дотт Халықаралық чемпионаттың үшінші раундына Джейми Бернетт пен Питер Эбдонды жеңіп өтті, бірақ Нил Робертсоннан 1:6 есебімен жеңілді. 2015 жылғы Ұлыбритания чемпионатының екінші раундында Джек Лисовскиге 5:6 есебімен ұтылды. Неміс Мастерлері турнирінде ол Тянь Пэнфэйді 5:0, Барри Хокинсті 5:3 және Стивен Магуайрды 5:1 есебімен жеңіп, екі жылдан астам уақыттан бері алғаш рет рейтингтік турнирдің жартылай финалына өтті. Мартин Гулдқа қарсы матчтың алғашқы төрт фреймін жоғалтып, өзінің ең жақсы көрсеткішінен төмен болды және 2:6 есебімен жеңілді. Дотт Уэльс Ашық және Қытай Ашық чемпионаттарының үшінші раундында Марко Фуға 2:4 және Ноппон Сэнкхэмге 1:5 есебімен жеңіліп, турнирден шықты. Үш қиын жеңіс оған Әлем чемпионатына қатысуға мүмкіндік берді, бірақ ол бірінші раундта Марк Уильямсқа 4:10 есебімен ұтылды.
2016/2017 жылғы маусым
2016–17 жылғы маусым Дотт үшін 2002/2003 жылдан бері рейтингтік турнирдің ширек финалына жетпеген алғашқы маусым болды. Рики Уолден мен Адам Стефановты жеңгеннен кейін, ол 2017 жылғы ақпандағы Уэльс Ашық турнирінде үшінші раундқа ілікті, бірақ Ли Уокерге 2–4 есебімен ұтылды. Ол Әлем чемпионатына қатысып, бірінші турда Али Картерді 10–7 есебімен жеңіп, екінші турда Барри Хокинске 6–13 есебімен ұтылды.
Жеке өмір
2011 жылы жарық көрген "Ойдың шеңбері" атты автобиографиясында Дотт Глазгодағы құлпына келген Easterhouse ауданында өткен балалық шағын еске алады. Бала кезінде ол Ларкширдегі Ларкхолл қаласынан келген снукер клубының иесі Алекс Лэмбимен жақын қарым-қатынас орнатты, ол 12 жасынан бастап Дотты баптады және оның кәсіби мансабын басқарды. Дот Лэмбиді өзіне "екінші әке" деп сипаттады. 1997 жылы Дотт Лэмбидің 16 жасар қызы Элейнмен танысты. Жұбайлар 2003 жылы үйленді және 2004 жылы Льюис есімді ұлдары дүниеге келді. Осы оқиғалардан кейін Дотт ауыр депрессияға түсті, бұл оның жаттығуға берілгендігіне және матчтардағы ойынына әсер етті. 2006 жылғы 7 мамырда "Рейнджерс" клубының "Хартс" клубына қарсы өткен соңғы лигалық матчының бірінші кезеңінде "Иброкс" стадионында әлем чемпионатының кубогын көрсетті.
Кіші сынып финалы: 2
Нәтижесі: №. Жыл Чемпионаты Финалдағы қарсылас Есеп Қосымша 1. 2011 Шеффилд Ашық 2–4 Екінші орын 2. 2013 FFB Ашық 3–4
Жүлделі емес финалдар: 5 (1 атақ)
Нәтижесі: Жоқ. Жыл Чемпионаты Финалдағы қарсыласы Есеп Жеңімпаз 1. 2008 Әлемдік снукер сериясы Берлин 6–1 Екінші орын 1 2009 Әлемдік снукер сериясы Прага 3–5 Екінші орын 2. 2011 Бразилия Мастерс 0–5 Екінші орын 3. 2012 Снукер Shoot Out 0–1 Екінші орын 4. [[2019–20 Чемпиондар лигасы Чемпиондар лигасы (наурыз) 0–3
Pro-am финалы: 9 (4 атақ)
Нәтижесі: №. Жылдық чемпионат Финалдағы қарсылас Есеп Жеңілісші 1. 1994 Pontins Spring Open Уэйн Браун 3–7 Жеңімпаз 1. 1995 Pontins Autumn Open 5–1 Жеңімпаз 2. 1997 Австрия ашық чемпионаты 7–6 Жүлдегер 3. 2008 Бельгия ашық чемпионаты 0–4 Жүлдегер 4. 2016 PMK шақырулы Pro Am 2–4 Жеңімпаз 3. 2017 PMK шақырулы Pro Am 4–3 Жеңімпаз 4. 2018 PMK шақырулы Pro Am (2) 4–0 Жүлдегер 5. 2019 PMK шақырулы Pro Am (2) Майкл Коллумб 3–4
Командалық финал: 1 (1 атақ)
Нәтиже № Жыл Чемпионаты Командасы Финалдағы қарсыласы Есеп Жеңімпаз 1. 2017 CVB Снукер челленджі GBR CHN 26–9
Әуесқойлар финалы: 1 (1 атақ)
Нәтижесі: №. Жыл Чемпионаты Финалдағы қарсыласы Есеп Жеңімпаз 1. 1993 Шотландия әуесқойлар чемпионаты Нил Мартин 8–4