Кіріспе

Ресейдегі қару-жарақ жүйелерінің отбасы

53-түрлі – Ресейде өндірілген 53 см (21 дюйм) торпедалар тобының жалпы атауы. Бұл топ 53-27 торпедасымен басталып, қазіргі заманғы УГСТ (Физик-1) торпедасына дейін жалғасады, ол қазір Футлярмен алмастырылуда. Mark 48 үлгісіндегі монопропелленттерді қолданатын УГСТ-ден басқа, советтік 53 см торпедалары көбінесе электр қуатын (Екінші дүниежүзілік соғыстың ортасынан бастап) немесе әртүрлі тотықтырғыштар қосылған керосинмен қоздырылады. Ресейлік торпедалардың атаулары көбінесе олардың ерекшеліктерін көрсетеді – мысалы, "акустикалық басқару" немесе "электрлік торпеда", бәрі де орысша аббревиатуралар түрінде беріледі.

Ерте тарих

53 модель 27 (1927) ТНТ мөлшерімен отандық түрде жасалды, және оның тиімділігі төмен болды. 1932 жылы КСРО Италиядан бірнеше типтегі торпедаларды сатып алды, және Фиумедегі (КСРО-да 53F деп белгіленді) Whitehead зауытының моделі артықшылықты деп есептелді. Соңғысынан бірнеше ерекшеліктерді сәтсіз 53 36-ға бейімдегеннен кейін 53F-ті көшіру туралы шешім қабылданды. Нәтижесінде 53 38 (3 жылдамдық режимі, ұзындығы жауынгерлік бөлігінде тротилдің дейін) кейіннен 53 38U (ТНТ, шамамен бірдей сипаттамаларымен) жаңартылды, содан кейін 53 39 (, дейін) қайта жасалды, сол кезде әлемдегі ең жылдам торпедалардың бірі деп саналды (басқалары құпия жапондық оттегі торпедалары және итальяндық Siluro Tipo W. 270/533, 4 × 7,20 Veloce).

Екінші дүниежүзілік соғыс

1938–1939 жылдары қолданысқа енгізілген 53 38/53 38У торпедалары Екінші дүниежүзілік соғыстағы негізгі совет торпедасы болды; олар сенімді және тиімді екенін дәлелдеді. Тарихтағы ең ірі екі суға батқан кеме (неміс 25 484 тонналық әскери көлігі және әскер тасымалдау кемесі) 1945 жылдың 30 қаңтары мен 16 сәуірінде екі совет суасты кемесі 53 38 торпедаларын қолданып орындады; екі кеме де алғашқы әрекетте нысанаға алынып, қиын көріну жағдайында және сүйемелдеу кемелерінің болуына қарамастан бірнеше минут ішінде суға батты. Айта кететін жайт, Вильгельм Густлофқа қарсы ұшырылған үш торпеданың барлығы да нысанаға оқ тигізіп, жарылып, қатты зардаптарға әкелді, бұл сол кездегі жағдайларда сирек кездесетін жағдай еді. 53 38/53 38U торпедаларымен тағы бір маңызды суға батқан кеме – 14 660 тонналық кеме болды. Қара теңіздегі науқандар (1941–1944) кезінде совет суасты кемелері жау кемелерінің кем дегенде 29 000 тоннасын батырды, көбінесе миналар, артиллериялық оқтар және 53 38 торпедаларын пайдаланды. Жаңа 53 39 (1941 жылы қолданысқа енгізілген) өте жылдам және тиімді болды, бірақ олардың саны шектеулі болды, ал ET 80 (1942–1943) – советтік алғашқы электр торпедасы, бірақ экипаждар оған сенбеді, себебі ол жаңалыққа толы және асығыс түрде енгізілгендіктен көп мәселелерге тап болды.

Қырғи қабақ соғыс

Бірінші советтік пассивті іздеу қабілетіне ие торпедасы SAET 50 (1950) болды, ол су асты кемелерінде қолданылатын кемеге қарсы қару еді. 53-61 – 40 түйінден асып түсетін алғашқы советтік торпеда. 53-65 торпедалар отбасы – Ресейде жасалған, су бетіндегі кемелерді жоюға арналған торпедалар. 53-65 торпедасы 1965 жылы, ал 53-65К және 53-65M 1969 жылы қолданысқа енді. 53-65KE – экспорттық нұсқасы. Қытай 1990 жылдары Ресейден төрт «Кило» класты су асты кемесін сатып алғаннан кейін белгісіз мөлшерде 53-65KE торпедасын алды. 53 типті торпеда Ресейдің барлық су асты кемелерінде, соның ішінде «Кило» класында қолданылады. АҚШ Әскери-теңіз күштері 53-65 типті торпеданы маңызды қауіп деп санайды, себебі ол әдеттегі торпедаға қарсы шараларға жауап бермейді. Типик торпедаға қарсы шаралар – шу арқылы іздеу торпедасын жаңылыстыруға арналған алдау құралдары, бұл ұшақтың шашырату жүйелеріне ұқсас, бірақ 53-65 типті торпеда қозғалған кеменің оянынан іздейтін сенсорларды қолданады, кеменің ізімен иіліп, оған соқтығысады, шамамен арақашықтықтан. Ояны іздейтін торпедалардың қаупі АҚШ Әскери-теңіз күштерін келіп жатқан торпедаларды іздеп, жойып жіберетін маневрлік қарсы торпедалық шараларды (CAT) қолданатын Торпедадан қорғану (SSTD) жүйесін жасауға итермеледі.

БЖТС

Осы кластағы соңғы өнім – UGST (Fizik 1) ауыр терең сулық торпедасы, оның қашықтығы 40 км-ге дейін жетеді (экспорттық нұсқалары 40 км-мен шектеледі). Бұл торпеда бұрынғы советтік және ресейлік торпедалардан өзгешелігі, электрлік немесе пероксидтік қозғалтқыштардың орнына Отто отындық осьтік қозғалтқышты қолданады. Бұл оған 65 түйінге дейінгі жылдамдықты сақтай отырып, едәуір ұзартылған қашықтыққа ие болуға мүмкіндік береді. Одан бөлек, ол жаңартылған басқару жүйесімен жабдықталған, ол дәстүрлі пассивті із кесуден өзгеше, фазалық тізбектік белсенді гидролокатор және жетілдірілген сымдық басқару жүйесін қамтиды. Бұрынғы советтік торпедаларда басқару сымы торпеда корпусында орналасқан, ал сым қуыс перне арқылы босатылған, бұл сымның үзілуіне бейімділігіне себеп болатын. Ал UGST сымды босату тегеурішіне ие. Буксирленетін кеңейткіш катушкасымен бірге, бұл сымды бұрынғыдан гөрі әлдеқайда берік етеді, бірақ түтікшедегі катушка сияқты берік емес (советтік/ресейлік теңіз күштері автоматты қайта жүктеу жүйелеріне кедергі келтірмейді). Ол 1990-шы жылдарда қолдануға берілуі тиіс еді, бірақ сол кездегі бастапқы қиындықтар мен қаржыландырудың жетіспеуі салдарынан енгізілуі баяу жүрді және 2015 жылы ғана Fizik деген атпен кеңінен қолданысқа енді, бірақ жаңа буын Futlyar (Fizik 2) оны тез арада ығыстырды. Көздер оны жылу іздейтін торпеда деп сипаттайды.