Кіріспе

Манипурдағы бекінілген сарай, Үндістан

Кангла, ресми түрде Кангла бекінісі деп аталады, Үндістанның Манипур штатындағы Имфал қаласындағы ежелгі бекінілген сарай. Бұрын ол Имфал өзенінің екі жағында (батыс және шығыс) орналасқан, қазір тек батыс жағында қираған күйде сақталған. "Кангла" сөзі ежелгі метей тілінде "құрғақ жердің ең биік бөлігі" деген мағынаны білдіреді. Бұл Манипурдың бұрынғы метей билеушілерінің дәстүрлі ордасы болған. Кангла (Имфал) – ежелгі Манипурдың бұрынғы астанасы. Кангла Манипур халқы үшін өте құрметті орын, оларға тәуелсіздік күндерін еске түсіреді. Метей халқы үшін бұл қасиетті жер. Канглаға ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу ұсынылып жатыр, және бұл мәселе Үндістан Парламентінде талқыланып жатыр.

Тарих

Кангла – Нингтоджа әулетінің метей билеушілерінің басқару орталығы болған (б.з. 33-1891 жылдары).

Флора мен фауна

Кангланың "Имфал өкпелері" деген лақабы бар, себебі ол тығыз орманды және Манипур қаласының ортасында көп мөлшерде оттегімен қамтамасыз етеді. Өкінішке орай, соңғы жылдары жүргізілген құрылыс-жайлау жұмыстарының салдарынан Кангла ішінде шағын, бірақ маңызды орман қырқылуы орын алды. 2009 жылы Кангла бекініс басқармасы Кангланың ішінде дәрілік өсімдіктерді отырғызу жоспарын іске асыру мақсатында Кангла шөп бағын құрды. Ботаникалық бақты дамыту жауапкершілігі Солтүстік-Шығыс ғылым және технология институтының (NEIST) Жорхаттағы Лампельдегі филиалына жүктелді. 2010 жылы Манипур үкіметі NEIST-ке осы міндетті орындау үшін қаржы бөлді. Бақшаға 131 түрлі өсімдік (оның ішінде 20-ға жуық дәрілік өсімдік түрі) отырғызылды. Кангла шөп бағында өсірілетін ерекше өсімдік түрлеріне "хейгру" (Phyllanthus emblica Linn), "кихори" (Phyllanthus acidus Linn), агар (Aquilaria agallocha Lamp), ним (Azadirachta indica A Zuss), тера (Bombax malabaricum), сингарей (Nyctanthes arbotristis Linn) және лейхао (Michelia champaca Linn) жатады. Ботаникалық бақты дамыту үшін Манипур үкіметі 3,5 акр жерді бөлді. 2019 жылдың маусым айында Манипур үкіметі "Жасыл Манипур" миссиясының бастамасымен Кангланың ішінде, бұрын "Биоәртүрлілік саябағы" деп аталған жерге 700-ге жуық жеміс ағашының көшетін отырғызды. 2019 жылдың қыркүйек айында Манипурдың "The Sangai Express" (TSE) газетінің редакциялық алқасы мен басқару тобы газеттің 20 жылдық құрылтайына орай Кангланың ішінде 120-ға жуық ағаш (майокфа, агар, унингтоу, тик, чахуи және самба қоса алғанда) отырғызды. Кангланың оңтүстік бөлігінде "Энгелей Лейкол" (бұрын "Тас бақ" деп аталған) тағы бір бақ орналасқан. 2022 жылдың мамыр айында Биоресурстар және тұрақты даму институты (IBSD) Кангланың ішінде 50-ге жуық жеміс ағашын отырғызды. Кангла бекініс басқармасы Манипурдің бас министрі Нонгтомбам Биреннің басшылығымен Кангланың ішінде 10 мың жеміс ағашының көшетін отырғызуды жоспарлап отыр.

Орны

Сурет(тер) Атауы Сипаттама(лар) Батыс Кангла қақпасы Канглаға батыс жағынан кіретін әсем патшалық қақпа. Канглаша Арыстан құдайы Нонгшабаға арналған мүсіндер жұбы. Кангла мұражайы Нинтходжа әулетінің метей билеушілерінің өмір салтын, сондай-ақ ежелгі метей өнері мен мәдени мұрасын, және карталарын көрсететін мұражай. Кангла Утра Шанглен Санамахизм (дәстүрлі метей діні) діни кеңсе ғимараты, дәстүрлі метей сәулет стилінде салынған. Ең маңызды және қасиетті элементі – шатырға орнатылған V пішіндес безендірілген «хиронг» (сөзбе-сөз – «мүйіздер»). Сангай Юмфам Кангланың ішіндегі бекінілген патшалық резиденция. Ішкі поло алаңы Нингтходжа әулетінің поло алаңы, Кангла цитаделінің оңтүстік-батысында орналасқан. Манунг Таңпапат Кангла бекінісінің ішкі орқашасы, Сангай Юмфамды қоршап, қорғаныстың екінші қатары ретінде қызмет етеді. Меидингу Нара Сингх мүсіні Манипури пониіне мініп отырған король Нара Сингхтің қоладан құйылған үлкен мүсіні. Король Бодхчандраның мазары Манипур Корольдігінің соңғы билеушісі Махараджа Бодхчандра Сингхтің (Нингтхоу Бодхчандраның Манглені немесе Махараджа Бодхчандраның Самадхиі) денесі 1955 жылдың 9 желтоқсанында өртеліп кеткен орын. Чингкхей Икон немесе Чингкхей Пухри Сангай Юмфамның солтүстік-шығыс бұрышындағы қасиетті көл. Кангла кеме жасау шеберханасы Метейдің дәстүрлі патшалық қайықтарын (хиянг хирен) және қарапайым халықтың қайықтарын (тана хе) сақтайды. Пахангба ғибадатханасы, Кангла Санамахизмнің Пахангба құдайына арналған ғибадатхана. Археологиялық мұражай, Кангла Тас дәуірінің құралдары мен тарихи тас жазулары, монеталар және Нингтходжа әулетінің басқа да артефакттары сақталатын мұражай. Мейтей мұралық паркінің орны Манипурдың ең ірі этностық тобы – метей халқына арналған мұралық парк. Ол сондай-ақ Мейтей мұралық паркі деп те аталады.