Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мойранг – Үндістанның Манипур штатындағы қала. Ең белгілісі – Кейбұл Ламжао консервациялық аймағы (KLCA), оның құрамында әлемдегі жалғыз жүзбелі ұлттық саябақ – Кейбұл Ламжао ұлттық паркі (KLNP), Локтак көлінің (140 шаршы км) және Пумлен Паттың (43 шаршы км) қоршау аймағы бар, бұл ЮНЕСКО әлемдік мұра тізіміне енгізілген нысандар. Бұл қала Мейтей мифологиясы мен фольклорындағы жеті эпикалық циклдің бірі – Хамба мен Тоиби туралы ежелгі эпикалық аңыздың туған жері ретінде танымал. Бүкіл елде ол INA соғыс мұражайымен де әйгілі, ол INA шейіттерінің ескерткіш кешенінде орналасқан. 1944 жылдың 14 сәуірінде Индия Ұлттық Армиясының полковнигі Шәукат Мәлік Үндістан жерінде алғаш рет үш түсті туды көтерген. Қала штат астанасы Имфалдан оңтүстікке қарай орналасқан. Оның ауданы 67 ауылда 62 187 адамға арналған. Бұл ауданда 12 паншаят бар.
Moirang is a town in the Indian state of Manipur, best known for the tentatively listed UNESCO World Heritage Sites of the Keibul Lamjao Conservation Area (KLCA), covering Keibul Lamjao National Park (KLNP), the world's only floating national park, the buffer of Loktak Lake (140 sq km) and Pumlen Pat (43 sq. km). It is best known for the being the place of origin of the ancient epic legend of Khamba and Thoibi, one of the seven epic cycles of incarnations of Meitei mythology and folklore. Nationwide, it is also famous for the INA War Museum in the INA Martyrs' Memorial Complex, where Colonel Shaukat Malik of the Indian National Army hoisted the Tricolour for the first time on Indian soil on 14 April 1944. It is situated approximately south of the state capital Imphal. It has an area of with a population of 62,187 in 67 villages. There are 12 Panchayats in this block.
Инкарнациялардың эпикалық циклдері және Камба Тоиби
Тарихи тұрғыдан алғанда, Мойранг қаласы Тханчинг (Тханцзин) құдайының ежелгі ғибадатханасымен және "Хамба Тоиби" аңыздық махаббат оқиғасымен танымал. Нганкхалейкай деген ауылда Хамба мен Нонгбан қолданған ескі киімдер әлі де сақталып тұр. "Хамба Тоиби" дастаны Вангон Нингтоу Чинкху Наха Телхейбаның қызы, әдемі ханшайым Тхойби мен Хуман Хамба есімді жетім баланың кездесуімен басталады. Хамбаның екеуі де өте кішкентай кезінде ата-анасы қайтыс болғандықтан, оны өз әпкесі тәрбиелеген. Ханну жас кезінде ауылды аралап, астық салып, басқалардың үй шаруасына көмектескен. Ал олар оған ризалық ретінде азық-түлік бергенде, ол ағасына соның аз бөлігінен тамақтандыратын.
Historically, the town of Moirang is famous for the ancient temple of the deity, Thangching (Thangjing) and the legendary love story of "Khamba Thoibi". In a village named Ngangkhaleikai, the old cloth used by Khamba and Nongban are still preserved. The epic story of "Khamba Thoibi" begins between a beautiful princess name Thoibi daughter of Wangon Ningthou Chingkhu Naha Telheiba, and an orphan man named Khuman Khamba. Khamba was raised up by her own sister when both their parents died when they were very young. Khamnu used to go around the village for pounding grain and lend a hand to others household works at her young age. In return she fed her brother from the less amount of grain that others paid in gratitude of helping to their household works.
Қуатты клан
Ежелгі заманда Мойранг патшасы Манипурдың жеті ру патшаларының арасында ең қуаттысы саналған. Хамба Тойби дәуірі аяқталғанға дейін Бірма патшасы Мойранг патшасына жыл сайын соғыс үшін төленетін ақы төлеп тұрды.
In ancient times, the king of Moirang was considered as the most powerful among the seven clan kings of Manipur. Till the end of Khamba Thoibi era the Burmese King paid the annual war reparations money to the Moirang king.
Екінші дүниежүзілік соғыс және ИНА
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мойранг Үндістан ұлттық армиясының (INA) штабы болды. 1944 жылғы 14 сәуірде Үндістан ұлттық армиясының полковнигі Шаукат Малик, Шри Майрембам Койренг Сингх және басқа да ИНА мүшелері сияқты манипурилердің көмегімен алғаш рет Үндістан жерінде үш түсті туды көтерді. Мойрангтағы ИНА мұражайында соғыс кезіндегі жәдігерлер мен фотосуреттер сақталған. Нетажи Субхас Чандра Бос өзі 1943 жылғы 30 желтоқсанда Порт-Блэрдегі Джимхана клубында Үндістан тәуелсіздігінің үш түсті туын көтерген. Ол кезде Нетажи Субхас Чандра Бос ИНА-ның бас қолбасшысы және 18 ел мойындаған Үндістан үкіметінің құрметті президенті болды.
During World War II, Moirang was the headquarters of Indian National Army (INA). Colonel Shaukat Malik of the Indian National Army hoisted the Tricolour for the first time on Indian soil on 14 April 1944, in Moirang with the help of Manipuris like Shri Mairembam Koireng Singh and others who were members of the INA. The INA Museum at Moirang displays some wartime relics and photographs. Netaji Subhas Chandra Bose, himself also hoisted the Tricolour flag of Indian Independence on 30 December 1943 in Jimkhana Club Port Blair. In which time Netaji Subhas Chandra Bose was commander in chief of INA and Hon. President of Indian Government which recognized by 18 countries.
Мәдениет
Майдың ортасынан маусымға дейін бір айға созылатын Лай Хараоба фестивалі Моирангта пайда болған. Әдемі Ханба Тойби биі де осы Моирангта туған.
The month long Lai Haraoba festival held between mid May to June originated from Moirang. The graceful Khamba Thoibi dance also originated here at Moirang.
География
Мойранг орналасқан. Оның орташа биіктігі 766 метр (2513 фут) құрайды.
Moirang is located at It has an average elevation of 766 metres (2513 feet).
Туристік орындар
Ибудоу Танцзин ғибадатханасы: Мойранның ежелгі ғибадатханасы, ол Тханцзин құдайына арналған. Лай-Хараоба фестивалі осы жерде ең жоғары деңгейде тойланады. Үнді ұлттық армиясы (ИНА) кешені: ежелгі тәуелділік статусынан өзге, Мойранг бүгінде Үндістанның саяси тарихымен тығыз байланысты. 1944 жылдың 14 сәуірінде Үндістан Ұлттық Армиясының (ИНА) туы Мойрангтың (Манипурдың астанасы Имфалдан шамамен 45 км қашықтықта) Үндістан топырағында екінші рет көтерілді (алғашқы рет Үндістан тәуелсіздігінің үш түсті туы, ИНА Бас қолбасшысы және Үндістан Ұлттық Үкіметінің президенті Нетажи Субхас Чандра Боз Порт Блэрдегі Шахид Сварадж Двипте 1943 жылдың 30 желтоқсанында көтерілген). Мойрангтағы ИНА мұражайы Нетажи Субхас Чандра Боздың британ империализміне қарсы күресіне және Үндістанды азат етуге байланысты жәдігерлердің құнды жиынтығы. Локтак көлі: Манипурдың аңызға толы Локтак көлі Солтүстік-Шығыс аймағындағы ең ірі тұщы су көлі деп есептеледі. Шындығында, көлдің өзі балық және көл маңындағы жасыл шөптерден өсетін әртүрлі көкөністер сияқты табиғи өнімдер арқылы көл маңында тұратын қауымдастықтардың экономикасына зор әсер етеді. Сендра аралы: Көл суымен барлық жағынан қоршалған Сендра, кішкентай төбе болғанымен, құрлықпен жол арқылы байланысты. Төбеде заманауи ыңғайлылықтармен, соның ішінде кафетериймен жабдықталған туристік үй орналасқан. Кейбүл Ламжао ұлттық паркі: Локтак көлінде орналасқан әлемдегі жалғыз жүзбелі ұлттық парк – Манипурдың биелейтін бұғысы Сангайдың (Rucervus eldii eldii) соңғы табиғи мекені. Осы ерекше ылғалды жер экожүйесінде бұғыларды көру – кез келген жануарлар әлемін жақсы көретін адам үшін міндетті. Басқа да жануарлардың ішінде қарашадан наурызға дейін қасқыр, сусар және көптеген су құстары мен көшпенді құстарды да көруге болады. Манипурдың орман шаруашылығы департаменті паркте бақылау мұнараларын және екі демалыс үйін ұстап тұрады. Фубала: Бұл Мойранг пен Локтак көлімен тығыз байланысты тағы бір елді мекен, ол көлдің жағасында орналасқан. Фубалада қайықпен жүзу және басқа да су спорты түрлері енгізілуде. Фубала Ханубаның (Фубаланың қарт адамы) оқиғасы – Хамба-Тоиби дастаны аясындағы қызықты оқиға.
Ibudhou Thangjing Temple: It is an ancient temple of Moirang, dedicated to Lord Thangjing. Lai Haraoba festival is found at its greatest pace here. Indian National Army (INA) complex: Apart from being an ancient suzerainty, Moirang today, is all the more akin to India's political history. It was on 14 April 1944 that the flag of the Indian National Army (INA) was for the second time hoisted on the Indian Soil of Moirang (first time tri colour flag for Indian Independence hoisted by himself Netaji Subhash Chandra Bose, INA Chief Commander & President of Indian National Government in Port Blair Shahid Swaraj Dweep on 30 December 1943) about 45 km away from Imphal, the capital of Manipur. The INA Museum at Moirang is a treasure of relics connected with Netaji Subhas Chandra Bose's struggle against British imperialism to emancipate the Indian motherland. Loktak lake: The legendary Loktak lake of Manipur is said to be largest fresh water lake in the entire North East. The lake, in fact, has an intrinsic influence on the economy of communities who inhabit the surroundings of the lake by its natural produce like fish and other varieties of vegetables from the greenery around the lake. Sendra Island: Sendra, although a small hillock entangled by the lake water on all sides is linked with the mainland through a pathway. A tourist lodge is put up on the hilltop which is equipped with modern amenities, including a cafeteria. Keibul Lamjao National Park: The only floating National Park in the world, on the Loktak Lake is the last natural habitat of the Sangai (Rucervus eldii eldii), the dancing deer of Manipur. A glimpse of the deer in this unique wetland ecosystem is a must for any wildlife enthusiast. Other wildlife to mention a few are: Hog deer, Otter and a host of water fowls and migratory birds can also be sighted during November to March. The forest Department of Manipur maintains watch towers and two rest houses within the park. Phubala: This is another locality with a close affinity to Moirang as well as the lake of Loktak, on the bank of which the place is situated. Boating as well as other water relocated sports are being introduced at Phubala. The story of Phubala Hanuba (an oldman of Phubala) is an episode with terrific humour within the trend of the story of Khamba – Thoibi.
Көлік
Мойранг 150-ші тас жол арқылы Имфал және Чурачандпурмен жақсы байланысқа ие. Мойранг Кумби және Мойранг Танга – Мойранг қаласына қосылатын басқа да маңызды аудандық жолдар.
Moirang is well connected with Imphal and Churachandpur through NH 150. Moirang Kumbi and Moirang Thanga are the other important district roads connected to Moirang town.
Демография
2001 жылғы Индия халық санағы бойынша Мойранның халқы 16 684 адамды құрады. Халықтың 51%-ын ерлер, ал 49%-ын әйелдер құрайды. Мойранның орташа сауаттылық деңгейі 64%, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (59,5%) жоғары: ерлердің сауаттылығы 71%, әйелдердің сауаттылығы 55%. Мойран халқының 13%-ы алты жасқа дейінгі балалар.
as of 2001 India census, Moirang had a population of 16,684. Males constitute 51% of the population and females 49%. Moirang has an average literacy rate of 64%, higher than the national average of 59.5%: male literacy is 71%, and female literacy is 55%. In Moirang, 13% of the population is under six years of age.
Саясат
Мойранг Ішкі Манипур (Лок Сабха округі) құрамына кіреді.
Moirang is part of Inner Manipur (Lok Sabha constituency).