Шотландияның Лох-Ломонд және Троссахс Ұлттық паркі

Кіріспе

Шотландиядағы Лох-Ломонд және Троссах ұлттық паркі (Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn is nan Tròisichean) – Шотландиядағы ұлттық парк. Оның орталығы Лох-Ломонд, Троссахтың төбелері мен жазықтары және басқа да бірнеше төбелі аймақтарды қамтиды. Бұл Шотландия Парламенті 2002 жылы құрған екі ұлттық парктің біріншісі, екіншісі – Кэрнгормс ұлттық паркі. Парк Оңтүстік таулы аймақтың батыс бөлігін қамтиды, Глазго агломерациясының солтүстігінде орналасқан және көптеген таулар мен көлдерді қамтиды. Бұл Ұлыбритания аралдарындағы төртінші ірі ұлттық парк, жалпы ауданы және шамамен 15 км² шекарасы бар. Онда 21 Мунро (оның ішінде Бен Ломонд, Бен Луи, Бинн Халлум, Бен Море және Бен Ворлих деп аталатын екі шыңы) және 20 Корбет бар. Парк Таулық шекаралық жарылысымен бөлінеді, ол оны геология, топырақ түрлері және топографиясы жағынан ерекшеленетін екі бөлек аймаққа бөледі. Тау жыныстарының өзгеруі Лох-Ломондтың өзінде жақсы көрінеді, өйткені жарылыс Инчмуррин, Кренч, Торринч және Инчкайлоч аралдары мен Коник-Хилл жотасының үстінен өтеді. Оңтүстікте жасыл далалар мен өңделген жерлер, ал солтүстікте таулар орналасқан. Лох-Ломонд және Троссах ұлттық паркі Шотландияның тығыз қоныстанған Орталық белдеуіне жақын орналасқан және бұл аймақ ұзақ жылдардан бері келушілерге танымал. Басты қызығушылық тудыратын нәрселер – табиғат пен жануарлар әлемін тамашалау, жаяу серуендеу, альпинизм, су спорты және басқа да көңіл көтеру шаралары. 2017 жылы паркті 2,9 миллион адам барып қайтты, оның 2,1 миллионы күндізгі сапарлар, ал 783 000 адам паркте түндеген. Парк Ұлыбританиядағы ең үлкен көл – Лох-Ломондқа орталықтанған. Ол танымал демалыс орны және айналасында төбелер, соның ішінде шығыс жағалаудағы Бен-Ломонд және Шотландияның ең оңтүстік Мунро шыңы орналасқан. 2005 жылы Radio Times оқырмандарының жүргізген сауалнамасында Лох-Ломонд Ұлыбританиядағы алтыншы ең керемет табиғи құбылыс деп танылды. Троссакс – Лох-Ломонд көлінің шығысында орналасқан орманды төбелер, аңғарлар мен көлдердің аймағы. Бұл атау бастапқыда аймақтың ортасында орналасқан шағын орманды алқапқа ғана қолданылған, бірақ қазір көбінесе кеңірек аймаққа қолданылады. Олар Глазго және Стирлинг сияқты ірі халық орталықтарына жақындығы және жаяу жүргіншілер, велосипедшілер мен туристер арасында танымал болып қала береді. Орманды төбелер мен көлдерді әдеттегі таулы ландшафтың шағын үлгісі деп санауға болады. Троссакс аймағының көп бөлігі әртүрлі қорғау статустарымен қорғалған, соның ішінде «Ұлы Троссакс орманы» ұлттық табиғи қорығы. Breadalbane – парктің солтүстік бөлігі, оның ішінде Крианларих және Тиндрум ауылдары орналасқан. Бұл аймақ Оңтүстік таулы аймақтың тік төбелері мен тауларынан тұрады және ұлттық парктегі ең биік тау – Бен Море кіреді. Арочар Альптері, тауларда серуендеу мен альпинизмге танымал орын, Ковалдың солтүстік шетінде, Лох-Ломондқа қарап тұрады. Парк арқылы бірнеше маңызды көлік жолдары өтеді, соның ішінде Глазго мен Форт-Уильям арасындағы A82 жолы, Лох-Ломондтың батыс жағалауын бойлай өтеді, Страт-Филлан арқылы солтүстікке қарай Крианларих ауылын айналып өтеді және Тиндрум арқылы өтеді. Эдинбургтен A85 жолы Троссахтың шығысына қарай және парктің Бредалбейн аймағы арқылы өтеді, Крианларихта A82 жолымен кездеседі. Ұлттық парктегі жалғыз теміржол – Батыс Хайленд желісі, ол Лох Лонгтың шығыс жағалауын Аррочарға дейін, содан кейін Тиндрумға дейін A82 автожолына жақын өтеді.

National park in Scotland

Loch Lomond and The Trossachs National Park (Pàirc Nàiseanta Loch Laomainn is nan Tròisichean) is a national park in Scotland centred on Loch Lomond and the hills and glens of the Trossachs, along with several other ranges of hills. It was the first of the two national parks established by the Scottish Parliament in 2002, the second being the Cairngorms National Park. The park extends to cover much of the western part of the southern highlands, lying to the north of the Glasgow conurbation, and contains many mountains and lochs. It is the fourth largest national park in the British Isles, with a total area of and a boundary of some in length. It features 21 Munros (including Ben Lomond, Ben Lui, Beinn Challuim, Ben More and two peaks called Ben Vorlich) and 20 Corbetts. The park straddles the Highland Boundary Fault, which divides it into two distinct regions lowland and highland that differ in underlying geology, soil types and topography. The change in rock type can most clearly be seen at Loch Lomond itself, as the fault runs across the islands of Inchmurrin, Creinch, Torrinch and Inchcailloch and over the ridge of Conic Hill. To the south lie green fields and cultivated land; to the north, mountains. The Loch Lomond and The Trossachs National Park lies close to Scotland's heavily populated Central Belt, and the area has long been popular with visitors. Principal attractions are viewing scenery and wildlife, walking, climbing, water sports, and other outdoor activities. In 2017, there were 2.9 million visits to the park, of which 2.1 million were day visits and 783,000 were made by visitors staying overnight within the park. The park is centred on Loch Lomond, the largest lake in Great Britain by surface area, with a surface area of It is a popular leisure destination, and is surrounded by hills, including Ben Lomond on the eastern shore, which is in height, and the most southerly of the Scottish Munro peaks. A 2005 poll of Radio Times readers voted Loch Lomond as the sixth greatest natural wonder in Britain. The Trossachs are an area of wooded hills, glens and lochs that lie to the east of Loch Lomond. The name was originally applied only to a small woodland glen that lies at the centre of the area, but is now generally applied to the wider region. They have long been visited by tourists due to the relative proximity of major population centres such as Glasgow and Stirling, and the area remains popular with walkers, cyclists and tourists. The wooded hills and lochs of the area may be considered to represent a microcosm of a typical highland landscape,

Much of the Trossachs area is protected by various different conservation designations, including the "Great Trossachs Forest" national nature reserve. Breadalbane refers to the northern part of the park, including the villages of Crianlarich and Tyndrum. The area consists of the steep hills and mountains of the southern highlands, and includes Ben More, the highest mountain in the national park. The Arrochar Alps, a popular location for hillwalking and climbing, lie at the northern edge of Cowal, overlooking Loch Lomond. Several major transport routes pass through the park, including the A82 road between Glasgow and Fort William, which follows the western shore of Loch Lomond, continuing north via Strath Fillan to bypass the village of Crianlarich and pass through Tyndrum. The A85 road from Edinburgh passes to the east of the Trossachs and through the Breadalbane area of the park, meeting the A82 at Crianlarich. The only railway in the national park is the West Highland Line, which follows the eastern shore of Loch Long as far as Arrochar, and thence runs close to the A82 as far as Tyndrum.

Ұлттық парктің құрылуы

Көптеген елдер табиғи аумақтарды бөліп, ұлттық саябақтар құрды, бірақ Шотландияда мұндай аймақтар жоқ, өйткені мыңдаған жылдар бойы адам қызметі ландшафты өзгертіп келген. Адамның қоныстануы және қызметі, оның ішінде ауыл шаруашылығы, тарихи орманды жою, қойлар мен бұғылардың жайылымдарының шектен тыс пайдалануы және 20 ғасырда енгізілген ағаш түрлерімен (әсіресе қылқан жапырақтылармен) кең ауқымды орманды пайдалану, жартылай табиғи ландшафттардың қалыптасуына әкелді. Шынайы "жабайы табиғат" болмаса да, Шотландияның жабайы немесе шалғай сипаттағы аймақтарын қоршаған ортаны қорғау және халықтың кіруін қамтамасыз ету үшін белгілеу қажеттігі туралы идея 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында кеңінен тарады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Шотландияда ұлттық саябақтар мәселесін қарастыру үшін комиссия құрылды. 1945 жылы жарияланған есепте бес аймақта ұлттық саябақтар құру ұсынылды, олардың бірі Лох-Ломонд және Троссахс болды. Үкімет осы бес аймақты "Ұлттық саябақтар бағытты аймақтары" деп белгіледі, бұл жергілікті билік органдары қабылдаған жоспарлау шешімдерін орталық үкіметтің қарауына мүмкіндік берді, бірақ аймақтарға толық ұлттық саябақ мәртебесі берілмеді. 1981 жылы бағытты аймақтар ұлттық көрнекті аймақтармен алмастырылды, қазір олардың саны 40-қа жетті. 1990 жылы Шотландияның ауылдық жерлері жөніндегі комиссиясы (CCS) Шотландия ландшафтын қорғау туралы есеп жасады, онда төрт аймақтың осындай қысымға ұшырағаны және олардың мұралық құндылығын сақтау үшін тәуелсіз жоспарлау кеңесімен ұлттық саябақтар ретінде тағайындалуы керек екені ұсынылды. Анықталған төрт аймақ 1945 жылы ұсынылғандарға ұқсас болды, сондықтан Лох-Ломонд пен Троссахс та олардың арасында болды. Шотландияда ұлттық саябақтар құру туралы көптеген ұсыныстарға қарамастан, 1999 жылы Шотландия Парламенті құрылғанға дейін ешқандай шара қабылданбады. Loch Lomond and The Trossachs ұлттық саябағы 2000 жылғы Ұлттық саябақтар (Шотландия) заңына сәйкес тағайындалды, бұл Парламент қабылдаған алғашқы заңдардың бірі болды. Қазір саябақта суырлар да бар, 2017-18 жылдың қысында жүргізілген зерттеу кезінде Троссахстағы Лох Ахрейде суырлардың қызметіне қатысты белгілер байқалды; суырлар Тай өзеніндегі қазіргі популяциядан тараған деп есептеледі. 1940 жылдан бері Лох-Ломондтағы Инчконначан аралында валлабилер тіршілік етеді. Саябақта орманды кең аумақтарды қоса алғанда, әртүрлі мекендер кездеседі, олар саябақ аумағының шамамен 30% -ын құрайды. Шамамен 22,5% -ы коммерциялық қылқан жапырақты егістіктерді, ал 7,5% -ы жергілікті орман алқаптарын құрайды. Саябақтағы жергілікті орман алқаптарына Атлант мұхитының еменді ормандары, Каледония қарағайлары және ылғалды орман алқаптары жатады. Биіктеу жерлерде жартастар, жамылғылы батпақтар және сабан бұталары сияқты маңызды жота мекендері бар. Саябақта 22 үлкен көл, 50 өзен және үлкен бұрлар, сондай-ақ көптеген кішігірім көлдер, лохандар мен бұрлар бар. Бұл суларда лосось, форель, арктикалық шайыр, пован және өзен, өзен және теңіз шампиньоны сияқты балық түрлері кездеседі. Саябақ үш теңіз көлінің (Лонг, Гойл және Холи Лох) айналасындағы 63 км жағалауды да қамтиды. Бұл жағалауда көптеген жарлы жағалаулар, жартастар, тұзды батпақтар мен лайлы жерлер бар. Жағалаудағы мекендер теңіз омыртқасыздарына бай және көптеген құстар мен теңіз құстарын қолдайды. Порттық тюлендер мен дельфиндер сияқты теңіз жануарларын жағалаудан тыс жерде табуға болады.

Many countries have established national parks on the basis of setting aside areas of wilderness; Scotland however, lacks any such areas, as thousands of years of human activity have altered the landscape. Human settlement and activity, including agriculture, historical deforestation, overgrazing by sheep and deer, and extensive 20th century afforestation with introduced tree species (particularly conifers) have resulted in landscapes which are best described as semi natural. Despite the lack of true "wilderness" the idea that areas of Scotland having wild or remote character should be designated to protect the environment and encourage public access grew in popularity throughout the nineteenth and early twentieth centuries. Following the Second World War, a committee was established to consider the issue of national parks in Scotland. The report, published in 1945, proposed national parks in five areas, one of which was Loch Lomond and The Trossachs. The government designated these five areas as "National Park Direction Areas", giving powers for planning decisions taken by local authorities to be reviewed by central government, however the areas were not given full national park status. In 1981 the direction areas were replaced by national scenic areas, of which there are now 40. In 1990 the Countryside Commission for Scotland (CCS) produced a report into protection of the landscape of Scotland, which recommended that four areas were under such pressure that they ought to be designated as national parks, each with an independent planning board, in order to retain their heritage value. The four areas identified were similar to those proposed in 1945, and thus again included Loch Lomond and The Trossachs. Despite this long history of recommendations that national parks be established in Scotland, no action was taken until the establishment of the Scottish Parliament in 1999. The Loch Lomond and The Trossachs National Park was designated as such under the National Parks (Scotland) Act 2000, which was one of the first pieces of legislation to be passed by the Parliament. Beavers are also now present in the park, with signs of beaver activity being observed on Loch Achray in the Trossachs during a survey undertaken over the winter of 2017–18; the beavers are assumed to have spread there from the existing population on the River Tay. A colony of wallabies has lived on Inchconnachan, an island in Loch Lomond, since 1940. Many different habitats are present in the park, including large areas of woodland, which covers approximately 30% of the park. Around 22.5% is covered commercial conifer plantations, whilst native woodlands cover 7.5%. Native woodland in the park includes area of Atlantic oakwoods, Caledonian pinewoods, and areas of wet woodland. Higher up there are important upland habitats such as heathland, blanket bog and willow scrub. The park has 22 large lochs and 50 rivers and larger burns, along with numerous smaller lochs, lochans and burns. These waters support fish species such as salmon, trout, Arctic charr, powan and river, brook and sea lampreys. The park also includes 39 mile (63 km) of coastline around three sea lochs: Loch Long, Loch Goil and the Holy Loch. This coastline consists of many rocky shores, cliffs, and areas of salt marsh and mudflats. The coastal habitat is rich in marine invertebrates, and supports a range of waders and seabirds. Marine wildlife such as harbour seals and porpoises can be found further offshore.

Қорғау атаулары

Ұлттық парк Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бойынша V санаттағы қорғалатын аумақ ретінде жіктеледі. Барлығы парк ішіндегі 67 нысан табиғи мұрасының құндылығы үшін қорғау статусына ие, оның ішінде 8 арнайы қорғау аймағы (SAC) және 2 ерекше қорғалатын аймақ (SPA) бар. Шотландияның екі ұлттық көркі – Лох-Ломонд және Троссакс – толығымен ұлттық парктің құрамына кіреді, ал Эрн өзенінің батыс бөлігі (Комриден Сент-Филлансқа дейін) да парктің шегінде орналасқан. Бұдан өзге, ұлттық паркте екі орман паркі (Королева Елизавета орман паркі және Аргилл орман паркі) және екі ұлттық табиғи қорық (Лох-Ломонд ұлттық табиғи қорығы және Ұлы Троссакс орман ұлттық табиғи қорығы) бар.

Демалыс және туризм

Бұл аймақ ұзақ уақыттан бері туристер арасында танымал болды, ал Троссакс Шотландияның туристік мақсатқа ие алғашқы аймақтарының біріне айналды. Бұл оның Географиялық орнының арқасында, таулы аймақтың оңтүстік шетінде орналасқандығымен және көрікті жерлердің әсемдігімен байланысты. Көрікті жерлерді таулы аймақтың шағын нұсқасы деп санауға болады. 2017 жылы паркті 2,9 миллион адам бақылап, оның 2,1 миллионы күндізгі сапарлар, ал 783 000 адам паркте түндеген. Көрікті жерлерге Дохарт сарқырамасы, «Тынығу және риза болу» саяжайы және Лох-Ломондтағы Инччайлоч аралы жатады. Лох-Ломондтың оңтүстік жағында Баллохтағы ұлттық парктің келушілер орталығы орналасқан, ол «Лох-Ломонд Шорс» деп аталады. Онда парктің ең танымал қақпасындағы келушілер ақпараттық орталығынан басқа аквариум, дүкендер мен мейрамханалар да бар. Лох-Ломонд – Шотландиядағы қайықпен жүзу және су спортымен айналысуға арналған ең үздік орындардың бірі. Келушілер каякпен жүзу, канадалық каноэ, падлборд, вейкборд, су шаңғысы және вейк-серфинг сияқты әрекеттерден ләззат алады. Лохта круиздік саяхаттар Тарбет, Инверснайд, Лусс және Роварденнаннан жүзеге асырылады, ал Троссахтардағы Лох Катринде келушілер 1899 жылы іске қосылған тарихи SS Сэр Уолтер Скотт пароходымен саяхаттауға мүмкіндік алады. Парк жаяу серуендеушілердің арасында да танымал, маршруттары отбасылық серуендеуден бастап парктің ең биік шыңдарындағы тауға дейін жетеді. Көрікті тауларға Данбартонширдегі Бен Ломонд және Арочар Альпісіндегі Коблер жатады. Шотландияның алғашқы ресми ұзақ қашықтыққа арналған Батыс Хайленд жолы парктің аумағынан өтеді, Лох-Ломондтың шығыс жағалауын және Крайанларихке жақын жерді қамтиды. Батыс Хайленд жолынан басқа, Шотландияның тағы бес Ұлы жолы парктің аумағынан өтеді, оның ішінде Лох-Ломонд және Коуал жолы, Үш Лох жолы және Ұлы Троссакс жолы бар. Шотландиядағы барлық жерлер мен ішкі сулардағыдай, парктің жеріне, көлдері мен өзендеріне саяхаттау, кемпинг құру, жүзу және каноэмен жүзу сияқты демалыс шараларына қатысуға ниет білдіргендерге жауапты қолжетімділік құқығы бар. 2017 жылы ұлттық парк басқармасы Лох-Ломондтың жағалауының көп бөлігінде кемпинг құру құқығын шектеуге қатысты ережелерді енгізді. Бұл шараның себебі, кейбір жауапсыз кемпингшілердің тастаған қоқысы және қоғамдық тәртіпсіздік сияқты мәселелерге байланысты болды. Бұл ережелерге Шотландияның тау шаңғысымен айналысатын және саяхатшылар тобы қарсылық білдірді. Олар кемпингті тіпті жауапты түрде жүргізілген жағдайда да қылмыстық қылық деп санайды және ұлттық парк басқармасының қолданыстағы заңдарды пайдалана отырып, жауапсыз мінез-құлыққа қарсы күресуге жеткілікті өкілеттіктерге ие екенін мәлімдеді. Содан бері шектеулер парктің басқа да көптеген бөліктеріне, соның ішінде негізгі көлдердің көпшілігіне қатысты жерлерге дейін кеңейтілді. Бұл аймақтарда кемпинг құру белгіленген орындарда ғана рұқсат етіледі және кемпингшілер наурыз бен қазан айлары аралығында кемпинг құруға рұқсат алуға тиіс.

The area has long been popular with tourists, with the Trossachs being one of the first parts of Scotland to become a recognised tourist destination due to its position on the southern edge of the Highlands and to the quality of the scenery, which may be considered to represent a microcosm of a typical Highland landscape. In 2017 there were 2.9 million visits to the park, of which 2.1 million were day visits and 783,000 were made by visitors staying overnight within the park. Beauty spots include the Falls of Dochart, the viewpoint at the Rest and be thankful, and Inchcailloch island in Loch Lomond. There is a national park visitor centre in Balloch at the southern end of Loch Lomond, called Loch Lomond Shores, which includes a visitor information centre at the most popular gateway to the park, as well as an aquarium, shops and restaurants. Loch Lomond is one of Scotland's premier boating and watersports venues, with visitors enjoying activities including kayaking, Canadian canoeing, paddle boarding, wake boarding, water skiing and wake surfing. Cruises on the loch can be taken from Tarbet, Inversnaid, Luss and Rowardennan, and on Loch Katrine in the Trossachs visitors can travel on the historic steamship SS Sir Walter Scott (launched in 1899). The park is popular with walkers, with routes ranging from easy family strolls through to hillwalking on the park's highest summits. Popular summits include Ben Lomond in Dunbartonshire and The Cobbler in the Arrochar Alps. The West Highland Way, Scotland's first officially designated long distance footpath, passes through the park, following the eastern shore of Loch Lomond and passing close to Crianlarich. In addition to the West Highland Way five more of Scotland's Great Trails pass through sections of the park, including the Loch Lomond and Cowal Way, the Three Lochs Way and the Great Trossachs Path. As with all land and inland water in Scotland there is a right of responsible access to the land, lochs and rivers of the park for those wishing to participate in recreational pursuits such as walking, camping, swimming and canoeing. In 2017 the national park authority introduced byelaws restricting the right to camp along much of the shoreline of Loch Lomond, due to issues such as litter and anti social behaviour that were blamed on some irresponsible campers. The byelaws were opposed by groups such as Mountaineering Scotland and Ramblers Scotland, who argued that they would criminalise camping even where it was carried out responsibly, and that the national park authority already had sufficient powers to address irresponsible behaviour using existing laws. The restrictions have since been extended to cover a number of other parts of the park, including land around most of the major lochs. In these areas camping is now restricted to designated sites, and campers are required to purchase a permit to camp within these areas between March and October.

Парктегі қалалар мен ауылдар

2011 жылғы халық санауы бойынша ұлттық парктің халқы 15 168 адамды құрады. Әкімшілік аймақ Қалалар мен ауылдар Стирлинг Аберфойл, Балмаха, Бриг-о-Тюрк, Калландер, Крианарич, Крофтами, Дримен, Инверснайд, Киллин, Лохернхед, Ментейт порты, Тиндрум, Стратайр, Балкиддер, Килмахог, Гартмор, Инчмахоум (Ментейт көлі аралы) Батыс Данбартоншир Баллох, Крофтами, Гарточарн Перт және Кинросс Сент-Филланс Аргилл және Бут Ардентини, Ардлуи, Аррохар, Блэрмор, Каррик қаласы (ауыл), Гленбрантер, Килмун, Лохгойлхед, Лусс, Тарбет, Суккот, Строун, Уистлфилд.