Джимми Джонстон: «Лиссабон қаһарманы» және шотланд футболының жұлдызы

Кіріспе

Шотланд футболшысы

Джеймс Коннолли Джонстон (30 қыркүйек 1944 – 13 наурыз 2006) – шотланд футболшысы, жақсы қанат шегінен ойнаған. Аласапыран дриблинг стилі үшін "Джинки" деп аталған Джонстон 13 жыл бойы "Селтик" үшін ойнады және 1967 жылғы Еуропа кубогының финалын жеңіп алған "Лиссабон арыстандары" құрамының мүшесі болды, сондай-ақ қатарынан тоғыз шотланд чемпионатында жеңіске жетті. Ол "Селтик" сапында 515 ойында 129 гол соқты, ал Хью Макилванни ешбір ойыншының "осындай күрделі, шоғырланған және алдауға толы қимылдармен қарсыластарды шаршата алмайтынын және доппен керемет жұмыс істеуден шынайы қуаныш сезімін сыйлай алмайтынын" жазды.

Ерте өмір және жас кезі

Джонстон Мэтью мен Сара Джонстонның бес баласының ең кішісі болды. Ол Солтүстік Ланаркширдегі Вьюпарктегі Олд Эдинбург жолындағы отбасылық үйде өсті және Вьюпарктегі Сент-Колумба бастауыш мектебінде, содан кейін Уддингстондағы Сент-Джон орта мектебінде білім алды. Оның футболға қабілеті алғаш рет бастауыш мектепте, 1953–54 жылдары үш кубок жеңген Сент-Колумба командасында ойнағанда байқалды. Оның орта мектебіндегі командасы, Сент-Джонс, одан әлсіз болды, бірақ олардың дене шынықтыру мұғалімі Томми Кэссиди сол кезде «Селтик» үшін ойнаған және «Селтик» 1957 жылғы Шотландия Лига Кубогы финалында «Рейнджерс» клубын 7–1 есебімен жеңген кезде гол соққан Сэмми Уилсонның досы болды. Кэссиди байланыстарын пайдаланып Джонстоунға «Селтикте» доп жинаушы рөлін берді. Үйде ол сағаттап сүт бөтелкелерінің арасымен дриблинг жасап, өнерін жетілдіретін. Джонстон Стэнли Мэттьюстің «Блэкпул» стадионына аяқ бұлшықтарын нығайту үшін ауыр бут киіп баратынын оқығаннан кейін, шахта буттарын киіп, олармен жүгіріп, футбол ойнайтын болды. Кейін ол: «Бұл, мүмкін, менің жылдамдығыма үш метр қосты», – деді. Тәжірибе алу үшін Джонстон «Блантайр Селтик» жастар клубына жіберілді. Оның келесі ойыны бір айдан кейін «Хартс» клубына қарсы өтті. Ол тағы да жеңіліске ұшырады (4–3), бірақ өзінің алғашқы үлкен голын соқты. Анық емес себеппен Джонстон қайта матчқа қатыстырылмады, ал «Селтик» 3–0 есебімен жеңіске жеткен «Рейнджерс» клубынан толық жеңіліске ұшырады. Келесі маусымда Джонстон өзін команданың тұрақты ойыншысы ретінде көрсетті. Ол лигада 25 ойын өткізіп, алты гол соқты. Ол сондай-ақ «Селтикке» Еуропа Кубогының жартылай финалына жете көмектесті, бірінші турда «Базель» клубын 5–0 есебімен жеңді, содан кейін жартылай финалда «MTK Будапешт» клубын 3–0 есебімен жеңді. Алайда «Селтик» Венгриядағы қайта матчта 4–0 есебімен жеңіліп, жалпы есеп бойынша турнирден шықты. 1965 жылы Джок Штайн клубқа келгенге дейін «Селтик» 1960 жылдары күресті. Джонстон өзінің шеберлігімен Штайнды тез сендіріп, 23 қазан күні «Селтик» Шотландия Лига Кубогы финалында «Рейнджерс» клубын 2–1 есебімен жеңгенде алғашқы жеңімпаздық медалін жеңіп алды. Осы маусымдағы 32 лигалық ойында соққан 9 голы «Селтикке» 12 жылдан кейін алғашқы лига титулын жеңуге көмектесті. Джонстон «Селтикке» екінші Еуропалық жартылай финалға жете көмектесті, жолында «Go Ahead Eagles» клубына қарсы екі гол соқты. «Нант» клубымен өткен ерте кезеңде Джонстонның қанаттағы айла-шарғысы француз баспасөзінің оны «Ұшқыр блоха» деп атауына себеп болды. Джонстон ұшудан қатты қорқып, Джок Штайн бірде оны осыған пайдаланды. 1968 жылғы қарашада Паркхедте «Ред Стар Белград» клубына қарсы Еуропалық матчтың бірінші ойынына дейін Штайн Джонстонға егер «Селтик» төрт голмен жеңсе, оған екінші ойынға Югославияға барудың қажеті болмайтынын айтты. Джонстон тамаша ойын көрсетіп, 5–1 есебімен жеңіске жеткен кезде екі гол соқты және қалған үш голға нәтижелі пас берді. Ол «Селтикке» 1969–70 маусымдағы Еуропа Кубогының финалына жете көмектесті. «Лидс Юнайтед» клубына қарсы жартылай финалдың екінші ойынындағы оның өнері ерекше көзге түсті, «Лидс» клубының қорғаушысы Терри Купер кейіннен: «Мен Джинкиді тепкілегім келетін еді, бірақ оған жақындай алмадым!» деді. Билли Бремнер Джонстонның өнерін «Мен көрген ең ұлы көріністердің бірі» деп сипаттап, «Джиммидің осындай ойындарының бірі болды, онда оны тоқтату мүмкін емес еді» деп қосты.

Johnstone was the youngest of five children born to Matthew and Sarah Johnstone. He grew up in the family home on Old Edinburgh Road in Viewpark, North Lanarkshire, and he was educated at St Columba's primary school in Viewpark and then at St John's secondary school in Uddingston. His footballing ability first came to note at primary school, playing for the St Columba's team that won three trophies in 1953–54. The team at his secondary school, St John's, were less able, but their physical education teacher, Tommy Cassidy, was a friend of Sammy Wilson, who played for Celtic at the time and had scored in Celtic's 7–1 win over Rangers in the 1957 Scottish League Cup Final. Cassidy used his connections to get Johnstone a role as ball boy at Celtic. At home, he used to dribble around milk bottles every day in the hallway for hours to perfect his skills. On reading that Stanley Matthews used to walk to Blackpool's ground wearing heavy boots to strengthen his leg muscles, Johnstone began wearing pit boots and would sprint and play football in them. He later said that this "probably added about three yards on to my pace." In order to gain experience, Johnstone was farmed out to junior club Blantyre Celtic. His next appearance came a month later, away against Hearts. He was again on the losing side (4–3), but scored his first senior goal. Inexplicably, Johnstone was dropped for the replay and Celtic were outclassed by Rangers, who ran out comfortable 3–0 winners. The following season saw Johnstone establish himself as a regular in the side. He played in 25 league games, scoring six goals. He also helped Celtic reach the semi finals of the European Cup Winners' Cup, scoring against FC Basel in a 5–0 win at Parkhead in the first round, and then against MTK Budapest in a 3–0 win in the first leg of the semi final. Celtic, however, lost 4–0 in the return match in Hungary and were knocked out on aggregate. Celtic were struggling throughout the 1960s until Jock Stein arrived at the club in 1965. Johnstone soon won Stein round with his skill, and won his first winner's medal on 23 October 1965 when he played in Celtic's 2–1 win over Rangers in the Scottish League Cup Final. His 32 league appearances and nine goals that season helped Celtic win their first league title in 12 years. Johnstone also helped Celtic reach their second European semi final, scoring twice against Go Ahead Eagles en route, In an early round tie against Nantes, Johnstone's trickery on the wing saw him dubbed "the Flying Flea" by the French press,

Johnstone had a morbid fear of flying, which Jock Stein used to great effect on one occasion. Ahead of the first leg of a European tie against Red Star Belgrade at Parkhead in November 1968, Stein told Johnstone that, if Celtic won by four goals, he wouldn't have to travel to Yugoslavia for the second leg. Johnstone went on to produce an outstanding performance, scoring twice and providing assists for the other three goals in a 5–1 win. He helped Celtic reach a further European Cup Final in season 1969–70. His performance in the second leg of the semi final against Leeds United at Hampden Park was particularly outstanding, Leeds' defender Terry Cooper later quipped "I would love to have kicked Jinky, but I couldn't get near him!" Billy Bremner described Johnstone's performance as "one of the greatest exhibitions I have ever seen", adding that "Jimmy had one of these games where he was unstoppable."

Кейінгі мансап

Кейін ол «Сан-Хосе Жер сілкінісі», «Шеффилд Юнайтед», «Данди», «Шелборн» және «Элгин Сити» клубтарында ойнады.

Халықаралық мансап

Джонстон халықаралық карьерасын 1964 жылғы 5 ақпанда Шотландияның 23 жасқа дейінгі құрамасының Англияның 23 жасқа дейінгі құрамасына қарсы өткен жолдастық матчында бастады, бұл кездесуде 2:0 есебімен жеңіліске ұшырады. Ол сол жылдың мамыр айында Францияның 23 жасқа дейінгі құрамасына қарсы өткен ойында 3:0 есебімен жеңіске жетті. Джонстон Шотландия құрамасының негізгі құрамында 1964 жылғы 3 қазанда Уэльске қарсы өткен Британия чемпионатының матчында "Рейнджерс" клубының шабуылшысы Уилли Хендерсонның орнына тұңғыш рет алаңға шықты. Ол Шотландияның екінші голына қатысты, бірақ матч Уэльс құрамасының 3:2 есебімен жеңісімен аяқталды. Джонстонның келесі матчы сол айда Хэмпден Паркте Финляндияға қарсы өткен Әлем Чемпионатының іріктеу ойыны болды. Шотландия 3:1 есебімен жеңіске жетті, бірақ Джонстонның ойыны көңіл көншілік тудырмады, оның пастарының "дәлдігі жетіспеді" деп сипатталды. Джонстон 1966 жылғы 2 сәуірге дейін Шотландия құрамасы үшін ойын ойнамады, сол күні Хэмпден Паркте Англияға қарсы өткен матчта 4:3 есебімен жеңіліске ұшырағанда алғашқы екі халықаралық голын соқты. Бірінші голды Шотландия 4:1 есебімен қалып қойғанда Денис Лоудан берілген пасқа жете алды, ағылшын қорғанысын асып өтіп, қақпашы Гордон Бэнксті жақыннан жеңді, осы кезде ол жылдамдығы мен күшін пайдаланды. Ол Джим Бакстердің бос соққысынан қақпаға қарай ұшып келген допты қуалап, жақыннан штанганың астына күшті соққымен гол соқты, осылай Шотландия үшін тағы бір гол соқты. Джонстон Шотландия құрамасында сирек-сирек ойнады және келесі халықаралық голын 1969 жылғы 22 қазанда Батыс Германияға қарсы өткен Әлем Чемпионатының іріктеу матчында соқты, бұл кездесуде Шотландия 3:2 есебімен жеңіліске ұшырады. 1974 жылғы мамыр айында 1974 жылғы ФИФА Әлем Чемпионатына дайындық кезінде және Англияға қарсы Британия чемпионатының матчына бірнеше күн бұрын Джонстон және оның Шотландиялық әріптестері Айрширдегі Ларгс қаласындағы қонақүйінде ішімдік ішті. Таңғы сағаттарда топ жағажайға бет алды, ал Джонстон қайықпен теңізге шығуды шешті. Алайда, қайықта ескектерді орнатуға арналған тіреуіштер болмады және Джонстон толқындардың әсерінен теңізге қарай итеріліп кетті. Теңізде қалып қойған Джонстонды жағалау күзет қызметкерлері құтқарып алды, ал оқиға бірнеше күн бойы бас жаңалықтарда болды. Осы ұятты жағдайға қарамастан, Джонстон Англияға қарсы Шотландия құрамасы үшін тамаша ойын көрсетіп, 2:0 есебімен жеңіске жетті. Джонстон 1974 жылғы жазда Батыс Германияда өткен Әлем Чемпионатына қатысқан Шотландия құрамасының құрамында болды, бірақ ол үш ойында да алаңға шыққан жоқ.

Johnstone began his international career on 5 February 1964, playing for the Scottish Under 23 side in a friendly against England U23s, losing 2–0. He made one further appearance for the Scotland U23 side in May that year, a 3–0 win away against France U23. He made his international debut for the full Scottish international side on 3 October 1964 in a British Home Championship match against Wales, in place of Rangers winger Willie Henderson. He was involved in the move that led to Scotland's second goal, though the match ended in a 3–2 win for the Welsh. Johnstone's next cap came that same month in a World Cup qualifier at Hampden Park against Finland. Scotland won 3–1, but Johnstone's performance was unimpressive, with his passing described as "lacking accuracy." Johnstone did not play for Scotland again until 2 April 1966, when he scored his first two international goals in a 4–3 defeat against England at Hampden Park. The first goal came with Scotland trailing 4–1, when he latched on to a pass from Denis Law and used his pace and power to run past the English defence and beat goalkeeper Gordon Banks from close range. He pulled back another goal for Scotland when he chased a floated ball towards goal from a Jim Baxter free kick and, from close range, scored with a powerful shot off the underside of the bar. Johnstone continued to play sporadically for Scotland, and he didn't score his next international goal until 22 October 1969 in a World Cup qualifier away against West Germany, Scotland losing 3–2. In May 1974, during the build up to the 1974 FIFA World Cup, and days before a British Home Championship match against England at Hampden, Johnstone and his other Scotland teammates took part in a drinking session at their hotel in Largs, Ayrshire. In the early hours, the group headed for shore, with Johnstone deciding to go out in a rowing boat. However, the boat had no rowlocks to take the oars and Johnstone found himself being taken out to sea by the tide. Stranded at sea, Johnstone had to be rescued by the Coastguard and the incident dominated headlines for days. Despite the embarrassing headlines, Johnstone went on to turn in an outstanding performance for Scotland against England, helping them to a 2–0 win. Johnstone was part of the Scotland squad that travelled to West Germany for the World Cup in the summer of 1974, but he didn't play in their three games.

Кейінгі өмірі

Ойыншылық карьерасы аяқталғаннан кейін Джонстонның алкогольге құмарлығы, отбасының бар күшін салғанына қарамастан, нашарлай түсті. 1992 жылы ол Гласгоу қаласындағы кәсіпкер және «Селтик» жанкүйері Уилли Хоухиге медальдарын сатуға ұсынғанда, Хоухи оған тәуелділігімен күресуде қолдау мен кеңес берді, содан бері екеуі жақын дос болып қалды. Джейми Доран түсірген және Билли Коннолли дауыстаған «Қанаттың Иесі» атты Джонстонның өмірінен жасалған деректі фильм алғаш рет 2004 жылғы 25 сәуірде BBC телеарнасында көрсетілді.

Өлім және мұра

Бес жыл бұрын оған емделмейтін моторлық нейрон ауруы (МНБ) диагнозы қойылған болатын. Оған соңғы рет қоңырау шалған адам – Джонстоунның жақын досы, бұрынғы «Рейнджерс» қарсыласы Уилли Хендерсон еді. Мыңдаған «Селтик» жанкүйерлері және көптеген басқа клубтардың жанкүйерлері, тіпті олардың өміріндегі жаулары «Рейнджерс» жанкүйерлері де, Джонстоунның жерлеу рәсімі күні, Сент-Патрик күні «Селтик Парк» сыртында оның естелігіне құрмет көрсетті. 2006 жылы «Селтик» пен «Данфермлин» арасында өткен Шотландия Лига Кубогының финалы алдында Джонстоунға құрмет көрсетілді. Ойын басталар алдында бір минут бойы қол соғу арқылы құрмет көрсетілді, ал «Селтик» командасының барлық ойыншылары оның құрметіне шорттарында 7 нөмірін тақты. 2011 жылы Джонстоунның қоладан жасалған, нақты көлеміндегі мүсіні мен естелік бағы оның үйіне жақын, Viewpark-тағы Ескі Эдинбург жолындағы бұрынғы мектебі аумағында орнатылды. Бақты Джонстоунның әйелі, отбасы және «Лиссабон Арыстандары» командасының аман қалған мүшелері ашты. Мүсінді мүсінші Джон МакКенна жасады.