Кіріспе

1779 жылғы Америка Тәуелсіздік соғысының шайқасы

Британдық ережелер

1779 жылдың мамыр айының соңында генерал Клинтон осы стратегияның бастапқы қадамы ретінде 8000 шамасындағы әскерді Солтүстік (немесе Гудзон) өзені бойымен жетектеді. Британдық стратегияшылар Стони Пойнт аймағы Гудзон өзенінің осы бөлігін, Гудзон таулы аймағына кіруді, сондай-ақ жақын орналасқан Кингс Ферри өткелін бақылайтын маңызды мекен екенін түсінді. Осы себепті олар оған шабуыл жасауға шешім қабылдады. Генерал Клинтон Корольдік теңіз флотымен тасымалданып, өзінің басқаруындағы 6000-ға жуық британдық, лоялист және гессен әскерімен Гудзонға дейін жүзіп келді және қарсылықсыз жағаға қонды. Клинтон операция үшін Стони Пойнт және Верпланк Пойнт гарнизондарын қысқартып, бірақ Вашингтонды оның лагерьлерінен шығара алмады. Стони Пойнт гарнизонында лейтенант-полковник Генри Джонсон басқаруындағы 17-ші пехоталық полктің бөлімдері орналасқан. 17-ші полк 71-ші полктің екі батальонының біріне қарасты гранадерлік ротасымен және Лоялдық американдық полктің роталық құрамымен күшейтілді. Корольдік артиллерияның бір бөлімі бес темір және екі мыс зеңбірек, төрт миномет және төрт кішкентай гаубицадан тұратын он бес далалық құралмен жабдықталды. Корольдік теңіз флотының канонерлік қайығы бекініске жақын өзен жолдарын қорғауға тағайындалды, ал қаруланған шлюп «Vulture» да сол өзен бөлігінде бекітілді. Вашингтон жақын маңдағы Бакберг тауынан телескоп арқылы бекіністердің салынуын бақылады. Тарихшылар сонымен қатар ол жергілікті саудагерлерден жиналған ақпаратты гарнизонның күшін, қолданылатын пароль түрлерін және әсіресе Бакбергтен көрінбейтін нүктенің оңтүстік жағындағы қарауылдардың орналасуын жақсырақ түсіну үшін пайдаланғанын айтады. Осы кезеңде ол шабуыл жоспарын жасады және оған жетекшілік ету үшін қолбасшыны таңдады – Пенсильвания жасағының командирі, бригада генералы Энтони Уэйн. Стони Пойнттағы британдық позиция бекітілген болғанымен, ол 18 ғасырдың еуропалық мағынасында нағыз бекініс болуға арналмаған. Тас пайдаланылмады және қабырғалар салынбады. Қорғау құрылыстары жермен қаланған (зеңбіректер орналасқан) және ағаштан жасалған (төгілген, бір ұшына дейін өткірленген және жерге көмілген) абаттан тұрды. Қорғау жартасты төбеде орналасқан, тек батыс жағынан ғана қолжетімді, алды сулы шатқалмен, екі жағы кең батпақты жерлермен қоршалған.

Америка күштері мен тактикасы

Позицияны шабуылдау үшін 12 маусымда Жеңіл жаяу әскер корпусы құрылды, оның басшылығы генерал Уэйнге тапсырылды. Жеңіл жаяу әскер корпусы – 1777 және 1781 жылдар аралығында Вашингтон армиясының әрбір полкінің жеңіл жаяу әскер роталарынан жасақталған элиталық, маусымдық жауынгерлік ұйым. 1779 жылғы корпус төрт полктан тұратын бригадаға ұйымдастырылды, әр полк төрт ротадан тұратын екі батальоннан құралды, жауынгерлік реті мынадай болды: 1-ші полк, 2-ші Вирджиния полкінің полковнигі Кристиан Фейбигер басқарады: Вирджиниядан алты рота және Пенсильваниядан екі рота; 2-ші полк, полковник Ричард Батлер (9-шы Пенсильвания полкі): Пенсильваниядан және Мэрилендтен әрқайсысынан төрт рота; 3-ші полк, полковник Джонатан Мейгс (6-шы Коннектикут полкі): Коннектикуттан сегіз рота; 4-ші полк, Массачусетс әскерінің алты ротасынан және Солтүстік Каролинадан екі ротадан құралған жартылай ұйымдастырылған бөлім, уақытша майор Уильям Хулл (8-ші Массачусетс полкі) басқарады. 4-ші полк тамыз айында толық құрылып, полковник Руфус Путнам басқаруына берілді. Вашингтон Уэйнге қажет болған жағдайда жоспарды өзгертуге рұқсат беріп, нұсқаулар берді. Бұл Вашингтон үшін ерекше жағдай болды және ол Уэйннің тактикалық қабілеттерін жоғары бағалайтынын көрсетті. Шабуыл қиын болады: ол қараңғы түнгі уақытта жүзеге асырылуы керек еді, сарбаздар Стони-Пойнттың тік, тасты беткейлеріне көтерілуі керек еді және күтпеген шабуыл жасау қажет болды. Осы соңғы талапты орындау үшін Вашингтон сарбаздарға патрондары жоқ мылтықтарды алып жүруге және үнсіздікті сақтау үшін тек штыктарды қолдана отырып шабуыл жасауға бұйрық берді. Бұл тактиканы британдық армия жиі қолданды және екі жыл бұрын Паулиде Уэйнге қарсы қатты соққы берген еді. Патрондары бар қаруларға Солтүстік Каролина жеңіл жаяу әскерінің екі ротасы кірмейтін, оларға Уэйн жолды кесіп өтіп, британдық қорғаныстың орталығына шабуыл жасауды тапсырды, онда британдықтар шабуылды күтеді. Майор Харди Мёрфри басқаратын бұл батальонға диверсиялық тактика ретінде қарудан "атыс" жасау тапсырылды. Уэйн шамамен 300 адамнан тұратын Батлердің 2-ші полкін солтүстік жағалау бойында шабуыл жасауға таңдады, ал Уэйн өзі оңтүстіктегі негізгі колоннаны, 1-ші және 3-ші полктерді және Халлдың Массачусетс жеңіл жаяу әскерін басқарады. Колонналар кедергілерді жою үшін балта ұстаған 100 және 150 адамнан тұратын алдыңғы күштерді орналастырды, әр алдыңғы күштен 20 адам күшті қорғау және бекініске бірінші болып кіру үшін "үлкен үміттер" ретінде тағайындалды. Уэйн бекініске бірінші болып кіргендерге және шайқаста өзін ерекше көзге көрсеткендерге сыйлық беретінін жариялады.

Шайқас

Таңертеңгі жиналыстан кейін, 15 шілдеде жеңіл жаяу әскер корпусы сағат 12-де Монтгомери фортының солтүстігіндегі Сэнди-Бичтен бағыт алды. Жол бойында кездесетін азаматтардың барлығы британдықтарға ескерту беруіне жол бермеу үшін ұсталды. Корпус көбінесе қиын жерлерде және жолдарда тізім бойынша жүруге мәжбүр болды, британдықтардың байқауынан қашу үшін батысқа қарай Куинсборо арқылы және Дандерберг тауынан айналып өтті. Корпус кешкі сағат 8-де форттан батысқа қарай 2 шақырым жердегі Спрингстил фермасына жетті, ал сағат 10-ға қарай шабуылға дайындалды. Сол түні нашар ауа-райы Континенталдық армияға көмектесті. Бұлттар айдың жарығын жапты, ал қатты жел Хаверстрау шығанағындағы британдық кемелерді Стони-Пойнт маңындағы бекеттерінен кетуге және өзен бойымен төмен жылжуға мәжбүр етті. Түн ортасында жоспарланғандай шабуыл басталды, колонналар нүктенің батпақты жағаларын кесіп өтті. Оңтүстік колоннасы күтпеген жерден екі-төрт фут тереңдікте суға толып, алғашқы абатиске жету үшін отыз минут жұмсады. Осы уақытта олар және Мёрфридің демонстрациялық күші британдық күзетшілерге көрініп, оққа түсті. Кейбір патриоттардың мәліметінше, 63 британдық қаза тапты.

Таң атқанға дейін Уэйн Вашингтонға қысқа хабарлама жіберіп: «Форт пен гарнизон, полковник Джонстонмен бірге, біздікі. Біздің офицерлеріміз бен сарбаздарымыз еркіндікке ұмтылған адамдардай танысты». Келесі күні Вашингтон майданды тексеру үшін келіп, әскерлерді құттықтады. Оның ерлігі үшін Уэйн Конгресс тарапынан революция кезінде берілген сирек медальдардың бірімен марапатталды.

Салдары

Стони Пойнтты басып алудың стратегиялық маңызы күмәнді болғанымен, бұл Континенттік армияның моральдық тұрғыдан маңызды жеңісі болды. Оның стратегиялық құндылығының ең аз бөлігі – Вашингтонның жақын жердегі Вест-Пойнтқа бекініп алуына мүмкіндік берді. Вашингтон 17 шілдеде шайқас болған жерді аралап, шабуыл жасаған күштердің қиын өткелдерден өткенін көрген соң, оны басып алғандарды мақтады. Вашингтонның Уэйнге берген нұсқауларында Стони Пойнт алынған жағдайда Верпланк Пойнтқа шабуыл жасау мүмкіндігі қарастырылған. Стони Пойнтқа шабуылдың бір бөлігі ретінде Вашингтон екі бригаданы Верпланкке қарай жылжуға және британдық гарнизонның назарын аудару үшін полковник Руфус Путнамды шағын күшпен жіберді. Путнам Стони Пойнтқа шабуыл басталғаннан кейін көп ұзамай Верпланкке қарсы диверсиялық атыс ашты және таңға дейін британдықтардың назарын аударды. 16 шілде күні таңертең Уэйннің күштері Стони Пойнттың пушкаларын Верпланкке қарсы бұрды, бірақ алыстан атысқаннан елеулі зиян келтірілмеді. Дегенмен, атыс "Аққу" кемесін якорьден босатып, ағысқа қарай итеруге жеткілікті болды. Содан кейін Вашингтон генерал Роберт Хоуды 17 шілдеде Верпланкты қоршау үшін екі бригадаға жетекшілік етуге жіберді, бірақ күштерге жеткілікті артиллерия немесе қоршау құралдары берілмеді, сондықтан олар фортты блокадалаудан басқа ештеңе жасай алмады. 18 шілдеде өзен жоғары қарай жіберілген кемелерден британдық әскерлер түсірілді, ал тағы да көбі жер арқылы келе жатыр деген қауесет тарады, сондықтан Хоу кері шегінуге шешім қабылдады. Вашингтон екі нүктені де ұстап тұруға ниеттенбеген, ал американдықтар 18 шілдеде Стони Пойнтты тастап кетті, бұрын басып алған пушкалар мен жабдықтарды алып кетті. Британдықтар бұл жерді қысқа уақытқа қайта басып алды, бірақ қазан айында генерал Клинтон оңтүстік штаттарға үлкен экспедиция дайындаған кезде оны тастап кетті. Ұсталған офицерлердің кейбіреулері шайқастан кейін бірден айырбасталды, бірақ 400-ден астам қатардағы тұтқындар Пенсильвания штатының Истон қаласындағы тұтқын лагеріне жіберілді. 17 шілдеде тұтқындардың шағын тобы тұтқынға алушыларды жеңіп алуға тырысқанда, бір британдық сержант қаза тауып, шамамен 20 адам жарақат алды. Заманауи патриоттық есептерде Уэйн 1777 жылы "Паоли қырғынында" өз әскерлеріне жасалған қатыгездікке қарамастан Стони Пойнт гарнизонына жарылқау көрсеткені айтылады. Британдықтар да гарнизонға күтпеген мейірімділік көрсетілгенін атап өтті. Континенттік армия фортты оңай басып алғандықтан, Стони Пойнттың британдық командирі, полковник Джонсон Нью-Йоркте әскери сотта жеткіліксіз қорғаныс ұйымдастырғаны үшін айыпталып сотталды.

География

Нью-Йорк қаласынан солтүстікке қарай шамамен 30 миль жерде орналасқан Стони Пойнт бекінісінің орналасқан жері, төменгі Гудзон өзенін бақылау тұрғысынан, сондай-ақ Стони Пойнт пен Верпланк Пойнт арасындағы Кингс Ферри деп аталатын маңызды паромдық өткелді бақылау тұрғысынан өте маңызды болды. Бұл паромдық өткел екі тарап үшін де маңызды болды, себебі ол Жаңа Англиядан қалған колонияларға сауда мен жабдықтау алмасудың басты нүктесі еді. Стони Пойнттан солтүстікке қарай 12 миль жерде Вест Пойнт орналасқан. Бұл бекініс аймақтың қауіпсіздігі үшін одан да маңызды болды. Вест Пойнт генерал Джордж Вашингтонның Континентальдық армиясы үшін стратегиялық бекініс болды, себебі ондағы қамал мен қорғаныс Гудзон өзенінің жоғарғы ағысын бақылауда ұстау үшін маңызды рөл атқарды. Пикскилл қаласының төменгі жағындағы Гудзон өзеніне қарай сүйіріп тұрған үшбұрышты үстірт, тік жартастардың биіктігі 150 футқа дейін жетеді, Стони Пойнт табиғи түрде қорғанысқа ие. Осының салдарынан, осы позицияға шабуыл жасау өте қиын болды және ол "Кішкентай Гибралтар" деген лақап атын алды. Шайқас кезінде Стони Пойнт іс жүзінде арал сияқты болды, батыс жағынан басқа барлық жағынан сумен қоршалған, ал сол жердегі батпақты аймақ Пойнтты құрлықтан бөліп тұрды. Бүгінде батпақ көбінесе құрғап қалған, бірақ позицияның өзі, маяк пен музей және төбедегі басқа да мемлекеттік саябақ құрылыстарынан басқа, салыстырмалы түрде өзгермеген.

Жауынгерлік алаңның сақталуы

Stony Point State Historic Site шайқас алаңын сақтап, түсіндірме материалдар, экскурсиялар мен демонстрациялар ұсынады, әсіресе жаз айларында. Сайттағы мұражайда шайқастан табылған артефакттар, оның ішінде гаубица және екі минометі бар. Бұл орын 1961 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды және 1966 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Британдықтар салған көптеген бастапқы қорғаныс құрылыстары бүгінге дейін сақталған. Бектің үстіндегі маңызды шайқастар өткен орындар мен көрікті жерлерді көрсететін белгілер мен ескерткіштер орнатылған. Шайқас кезінде максималды қорғаныс үшін барлық жапырақтары мен өсімдіктерінен тазартылған, қазір өсімдіктерге толы шыңдарға апаратын беткейлер бар.

БАҚ-та

Бұл шайқастың көркемделіп суреттелген нұсқасы AMC телесериалы "Turn: Washington's Spies" үшінші маусымында көрсетілген. Шайқас дұрыс емес түрде жаз мезгілінің емес, қыс мезгілінің кезінде болғандай бейнеленген, ал американдық әскерге генерал Энтони Уэйн емес, майор Бенджамин Талмадж жетекшілік етеді.