Кіріспе
Қожайын – «Баффи вампирлермен күреседі» (1997–2003) телесериалының ойдан туған кейіпкері. Ол – Марк Меткалф сомдаған ғасырлар бойы өмір сүрген вампир, ол басты кейіпкер Баффи Саммерс тұратын Саннидейл қалашығындағы Саннидейл орта мектебінің астында тозаққа қақпа ашуға бекінген. Сериалдың негізгі идеясы – Баффи (Сара Мишель Геллар) – адамнан асып түсетін күш пен басқа да қабілеттері бар жасөспірім қыз, ол вампирлерді және басқа да зұлым күштерді жояды. Сериалдың әр маусымында Баффи және онымен бірге жұмыс істейтін отбасы мен достарының шағын тобы, «Скуби тобы» деп аталатын, «Үлкен жаман» деп аталатын зұлым күшке қарсы күресуге міндетті; жамандық көбінесе апатқа ұшырауға тырысады. Қожайын – бірінші маусымның «Үлкен жаманы». Қожайын – ежелгі вампирлер орденінің басшысы, классикалық ескі әлемнің жауланушысы, ритуалдар мен болжамдарға берілген. Ол 60 жыл бойы Саннидейлдің астында, Баффиге қарсы тұратын культтің басшысы ретінде жатыр, ал бұл кейіпкер зұлым кейіпкерлердің құрбаны болған әлсіз әйелдер туралы медиалық стереотиптерді жою үшін жасалған. Оның жастығы мен еркін қалауын қорғауы Қожайын үшін ерекше, бірақ ол Жігітті өлтіріп, адамзатты құртуға бастайтын болжамды орындауға бел буған.
Құрылыс және құю
Баффи – вампирлерді өлтіруші 1992 жылы түсірілген фильмнен туындады, онда Баффи Лос-Анджелес астындағы вампирлерді бақылайтын ұқсас жаман күшпен күреседі. Фильмнің түріне көңілі толмаған сценарист және сериалдың авторы Джосс Уидон өзінің түпкі мақсатына сәйкес телесериалға сценарийін өңдеді. Ол және сценарийшілер тобы сериалдағы қорқыныш элементтерін жасөспірім кейіпкерлердің нақты өмірдегі келеңсіз жағдайларын көрсету үшін пайдаланды, сонымен қатар комедия арқылы шоудың қорқыныш жағын әлсіретті. Саннидейл орта мектебі тозаққа апаратын Гельмут деп аталатын қақпаның үстінде орналасқан, Уидон бұл орынды мектептің тозақ тәжірибесі ретінде бейнелеу үшін пайдаланды. Практикалық тұрғыдан алғанда, Уидон орта мектепті Гельмутқа орналастыру арқылы сценарийшілерге басты кейіпкерлерді түрлі жаман жаратылыстармен кездестіруге мүмкіндік беретінін мойындады. Тәжірибелі актер Марк Меткалф Мастер рөлінде ауыр протездік макияжбен пайда болды, бұл оның 1978 жылғы «National Lampoon's Animal House» фильміндегі Дуглас С. Нейдермейер рөлінен (қатаң ережелерді сақтайтын ROTC офицері, сондай-ақ Twisted Sister тобының «We're Not Going to Take It» музыкалық бейнесіндегі рөлі) өзгеше еді. 2011 жылы Меткалф «Animal House» рөлі өзінен гөрі ұзаққа соғатынын мойындады, сонымен қатар «Seinfeld» сериалындағы «Маэстро» есімді ұқсас кейіпкерді және «Баффи – вампирлерді өлтірушідегі» рөлін өзінің сүйікті рөлдері деп атады. Көптеген актерлер бұл рөлге үміттенеді, бірақ Уидонның сөзіне сүйенсек, Меткалф оны күрделірек ойнады, кейіпкердің зұлымдығына "әдемі және қалалық" сезімталдық пен тартымдылық сыйлады.
Құру
Сериалдың басында Баффи өткендегі қиын жағдайлардың салдарынан мектепте проблемалы қыз ретінде танылып, ата-анасының ажырасуына өзінің кінәлі екенін сезінеді. Жаңа бастауды үміттене отырып, ол Саннидейл орта мектебіне келіп түседі. Оның анасы Джойс (Кристин Сазерленд) қызының қандай қызметпен айналысатынын білмейді және Баффидің Саннидейлдегі өмірінің мүмкіндігінше тыныш болуын қалайды. Алайда, Баффи мектеп кітапханасына келгенде, жаңа кітапханашы Джайлс (Энтони Хед) оны күтіп отырғанын және оның оқуын жалғастыруға дайын екенін көреді. Оның Баффиден Қазақ қызының рөлін орындауын күтуі оны ренжітеді; ол Джайлспен де, Қазақ қызы болумен де ісі жоқ. Джайлс – Баффидің жаңа Бақылаушысы, ол оған қарсы тұру қажетті жын-шайтандар туралы білім беретін және қару-жарақ пен шайқас тактикасы бойынша жаттығуларын қадағалайтын ұстаз. Баффи қарапайым оқушы болуды қатты тілейді, бірақ вампирлермен күресу тағдырынан қашуға ақыл жетпейді. Бірінші күні ол мектепте вампирдің құрбанына тап болып, Қазақ қызы ретіндегі қызметін жалғастырады. Сериал 1996–97 жылдарғы телесезонның ортасында басталып, алғашқы маусымында стандартты 22 бөлімге қарағанда небәрі 12 бөлімнен тұрады. Шебер алғаш рет "Тозаққа қош келдіңіз" атты серияның премьерасында көрінеді, ол екінші "Жасыл" сериясынан бұрын көрсетілді, онда Шебердің мінезі мен өмірбаяны туралы толық мәлімет беріледі. Шебердің нақты аты экранда ашылмайды, бірақ Джосс Уидон пилоттық сценарийде оның аты Генрих Йозеф Нест екенін және шамамен 600 жаста екенін жазған. Бұл бірінші маусымдағы мәліметтерге қайшы келеді, онда Шебер жазба тарихтан бұрын пайда болған деген пікір айтылады. "Тозаққа қош келдіңіз" сериясында Шебер "ежелгілердің" бірі ретінде ұсынылады, ол ерекше физикалық және психикалық күшке ие вампир, бірақ ұзақ уақыт оқшауланғандықтан әлсіреп, адамдардың қанымен қоректенуге мұқтаж; ол өзінің шәкірті Люк (Брайан Томпсон) арқылы қаннан жаралған. Аурелий ордені деп аталатын культтің басшысы Шебер 1937 жылы тозақ есігін ашуға тырысты, ол үшін шіркеуге кірді. Шебердің әрекеті кезінде жер сілкінісі шіркеуді жауып қойды, және ол 60 жыл бойы қираған орында өмір сүрді. Ол мистикалық күшпен тұтқындалғандықтан жер астынан шыға алмайды, сондықтан өзінің адалдарына оған тамақ табуға бұйрық береді. Шебердің жер астындағы түрмеде болуы сценарийшілердің Баффимен кездесуін және оның әрекеттерін әр апта сайын тоқтатуын болдырмау үшін қолданған тәсіл болды. Уидон көрермендердің мұны сенімсіз деп санайтынынан және әр апта сайынғы қақтығыстар маусымның финалында Баффи мен Шебердің кездесіп, шайқасуына ешқандай шиеленіс қалдырмауынан қорқады. "Жасыл" сериясында Шебер ғасырға бір рет қолданылатын қараңғы ритуалды пайдаланып, Люкті өзінің "құралына" айналдырады: Люк тамақтанған сайын, күш Шеберге беріледі. Люк Баффи мен оның достары жиі баратын жергілікті түнгі клубқа – Бронзаға барады және Баффи анасының жазалауынан кейін кешігіп келгендіктен, оны өлтіруге үлгереді. Люк бірнеше құрбанмен тамақтануға сәттілік танытса да, Баффи оны тіктеп, Шеберді тұтқынға алады, оның құралын жоққа шығарады және оны жер астындағы мистикалық қалқанды бұзуға жеткіліксіз күшпен қалдырады. Сериалдағы көптеген вампирлердің беті адам сияқты болады, бірақ Уидон мен кейіпкерлер оны "вампир беті" деп атайды. Тамақтану алдында вампир кейіпкерлері протездік макияж мен компьютерлік эффектілердің көмегімен өзгеріп, қабақтары мен жақ сүйектері айқын көрінеді, сары тістері мен көздері болады. Уидон "вампир бетін" Баффидің айналасындағы вампирлерді әртүрлі орындарда, әсіресе мектепте орналастыру үшін пайдалануды жоспарлады, бұл оның достары мен құрбыларының қараңғы жақтары бар екенін көрсету арқылы таңғалу элементін күшейтеді. Сонымен қатар, "вампир беті" Баффинің адамдарды емес, жыртқыштарды өлтіретінін көрсетеді. Ол сондай-ақ (бәлкім, уақытына сай емес) қазіргі американдық акцентпен сөйлейді.
The majority of vampires on the series have a human face that can turn into what Whedon and the characters call "vamp face". When shown immediately before feeding, the vampire characters transform with prosthetic make up and computer generated effects, giving them prominent brows and cheekbones, sharpened yellow teeth, and yellow eyes. Whedon intended to use the vamp face to be able to place vampires around Buffy in different locations — especially at school — to highlight the element of surprise by illustrating that the characters often face friends and peers who appear normal, but have dark sides. Simultaneously, the vamp face shows that Buffy is killing monsters instead of people. He also (perhaps anachronistically) speaks with a modern American accent.
Діндарлық
"Бірінші кездесуде ешқашан ер баланы өлтірме" атты шығармасында Қожайын, Киелі кітапқа ұқсас пайғамбарлық кітабынан оқып береді. Онда "Жабылған" (Эндрю Дж. Ферланд) деп аталатын күшті жауынгердің келуі алдын ала айтылады. Ол Қожайынның "Қойшыға қарсы ең үлкен қаруына" айналады. Қожайын, Аврелий орденінің басқа да шәкірттерін Жабылғанды өзіне әкелуге жібереді, оларға қажет болған жағдайда өз өмірін беруге бұйырады. Баффи онымен маусымның финалында кездескенде, Жабылған кішкентай баланың денесінде екенін көреді. Қожайын балаға қорқыныш ("Қошмарлар") және күш ("Фәрештә") туралы үйретеді. Баффиді зерттеген ғалымдар, сериалда діннің ойнаған рөлін атап өтті және Қожайынның діни сезімталдығына ерекше назар аударды. Ангелді (Дэвид Бореанас) қоспағанда, басты кейіпкерлердің ешқайсысы айқын діни көзқарастарды білдірмейді, бірақ олар кейбір діни мерекелерді сақтайды. Дегенмен, сериалдағы бірнеше жаман адамдар діни рәсімдер мен әдет-ғұрыптарға фанатикалық көзқарас танытады, ал біріншісі – Қожайын. Венди Лав Андерсонның сөзіне сәйкес, Қожайын Лұқаны өзінің ыдысына айналдыру үшін орындаған рәсімдер – "христиандықтың инверсиясы". Қожайын "ескілерді" қайта жандандыруға тырысады және Баффиді Мәсіх тәрізді етіп бейнелеу арқылы өзін баламен байланыстырады. Ол, өзінің құпия түрмесінен босағанда, "жұлдыздардың өзі жасырынады" деп болжайды, бұл Джон Милтонның "Жоғалған жұмақ" поэмасындағы, Шайтанның өзінің күші туралы ойларындағы бір шумақтың өзгеше түрі. Қожайынның ғибадатханаға қамалуы кейіпкердің дінилігін көрсетуге ыңғайлы жағдай жасайды, бірақ сонымен қатар кейде шіркеулерде зұлымдыққа жол берілетінін де көрсетеді. Уидонның қалауы бойынша христиандық емес символизмді пайдалануының себебі, ол "Жасқыр" фильмінде осындай наразылық тудыратын бейнелерді енгізуден сақтанды. Баффидің продюсері Дэвид Гринвольт, христиандық топтар сюжеттің салтанатты аспектілеріне қарсылық білдіретініне сенімді болды.
Өлім
"Ангел" деген эпизодта Баффиді өлтіру үшін Қожайыны қол астындағыларды жібереді. Бұл эпизодта Баффидің романтикалық қызығушылығының басталуы туралы әңгіме болады. Оның құтқарылу құмарлығы, сондай-ақ Баффиге деген сүйіспеншілігі оны оған көмектесуге мәжбүр етеді. Ол оның "Ангел" романында вампир екенін біледі және Қожайынының ең күшті ізбасарларының бірі Дарла (Джули Бенц) Ангелді өзгерткен вампир және бірнеше ұрпақ бойы оның сүйіктісі болғаны белгілі болады. Қожайыны Дарлаға Баффиді өлтіре алмаған қолбасшыларды жоюға рұқсат бергеннен кейін, Дарла Ангелді Қожайынының жағына тартуға тырысады, бірақ Ангел оны өлтіріп, Қожайынының жоспарларын бұзады. Баффи мен Қожайыны ақыры "Пророфиция қыз" деген маусымның финалында кездеседі, онда Джайлс егер ол Қожайынымен күрескен жағдайда өлетінін айтқан пайғамбарлықты аударады. Баффи Джайлстың бұл туралы Энджелмен сөйлескенін естіп, Джайлсқа егер ол өлімге ұшыраса, ол Жабайықұмар болудан бас тартатынын айтады, содан кейін анасынан демалыс күндері онымен бірге кетуін сұрайды. Бес студентті тағы да Ұстаздың ізбасарлары өлтіргеннен кейін, Баффи Ұстазмен күресу керек деп шешеді және Майланған оның жер астындағы орнына алып барады; ол оның орнына қатысатыны күтіліп отырған биге сатып алынған ұзын ақ көйлек киіп отыр. Ол оны тез гипноздайды және оған "өсиеттер - бұл барлық нәрсені ашпайтын қиын нәрселер": егер ол онымен күресуге келмеген болса, ол көтерілмейтін, өйткені оны босататын оның қаны. Ол қызды тістеп, ішкен соң, оны жерге, бетін төмен қарай, суға батып кеткен көлге лақтырады. Енджер мен Баффидің досы Ксандер (Николас Брендон) оның тілегіне мойынсұнбай, оған еріп, Қожайыны қайта тірілгеннен кейін келеді. Ксандер Баффиді жандандыру арқылы қайта тірілте алады, осылайша оның Қожайыны қолынан өлуі туралы пайғамбарлық орындалады, бірақ оның ниеті бұзылады. Олардың кездесуі нәтижесінде ол күшейе түседі. Исаның діндарлығы пайғамбарлықтарға деген қызығушылығымен де байланысты. Бірінші маусымның тақырыбы - тағдыр және балалық шақтан бөлек өзіндік ерекшелік: әлем қауіпсіз және іс-әрекеттердің нақты салдары жоқ деген иллюзияларды бұзу. Тағдыр Баффи мен Қожайыны арасында жиі талқыланады. Бүкіл бірінші маусым пайғамбарлықпен ерекшеленеді сериалдың кейінгі маусымдарында жиі қолданылмайтын баяндау құралы Баффи әртүрлі жолдармен орындауға немқұрайды қарайды. Баффи жиі пайғамбарлық түстер көріп тұрады, ал Қожайыны жазба пайғамбарлықтарды қайталау мен растауға құмар. Баффидің адамнан асқан күші - оның тумысынан бері бар. Ол қалыпты өмір сүруді қалайтын болса да, ол өзін тағдырдың жеңімпазы ретінде орындауға мәжбүр деп санайды, ал бұл жауапкершілікті атқару қажеттілігін Джайлз күшейтеді. Алайда Баффи осы элементтерді өз еркімен іске асыру үшін бұзады, бұл маусымның финалында көрініс тапты. Қожайыны көтерілген кезде, мектеп кітапханасының еденінде тозақ аузы ашылады, онда Джайлс, Баффидің достары Уиллоу (Элисон Ханниган), Корделия (Каризма Карпентер) және мұғалім Дженни Календар (Робия ЛаМорте) пайда болған монстрлармен күресіп жатыр. Баффи шеберді кітапхананың төбесіндегі сегізбұрышты терезелерден қарап тұрған күйінде табады. Ол келген кезде оған сенбейтін, ол оған өлуге тиіс екенін айтады. Ол: "Не десем болады? Мен жазудан сүріндім". Ол қазір өзін гипноздауға тырысқандарына қарсы тұра алады және оны төмендегі кітапханаға көкжиек арқылы итеріп, сынған ағаш үстелге іліп, өлтіреді.
Кейінгі пайда болуы
Өлгеннен кейін, Қожайын сериалда бірнеше рет пайда болады, ал оның қатысуы екінші маусымның алғашқы эпизодтарында әлі де сезіледі. Екінші маусымның премьерасында Баффи әлі де Қожайынмен болған қақтығысынан кейін басынан өткен жарақаттан арыла алмайды және өзінің алаңдаушылығын жасыру үшін достарына қатыгездік танытады. Ол оның сүйектерін балғамен ұрып, ашуын шығарады. Атақты болған жандар "Мектепте қиын" фильмінде Спайк (Джеймс Марстерс) есімді вампир өлтіргенге дейін тірі қалады. Үшінші маусымда "Тілек" көрермендерге Саннидейлдегі балама шындықты ұсынады: Ксандермен қарым-қатынаста болып, ажырасқаннан кейін Корделия Анянкаға (Эмма Колфилд) – кек алуға құштар демонға, Баффи ешқашан келмеген Саннидейлде өмір сүру тілегін білдіреді. Бұл шындықта қала, сәтті қайта тірілген Қожайынға адал вампирлерге толы, ол капиталистік жолмен, өзінің ізбасарларын азықтандыру үшін адамдарды қанға айналдыратын конвейерлік желіні құрастыратын машина ойлап тапты, осылайша оларды адамдарды аулау қажеттілігінен босатады. Бұл Саннидейлде оның сүйіктілері – өте күшті вампирлер Уиллоу мен Ксандер. Эпизодтың соңына қарай, мүлдем басқа Баффи келеді, досы жоқ және жалғыз күреседі, ал ол Қожайынмен кездескенде, оның гипноздық күшіне тез жеңіліп, мойны сындырылып өлтіріледі (олардың шайқасында оның өлімі туралы болжам орындалады). Баффидің жетінші маусымының премьерасында "Сабақтарда" Қожайын тағы да Бірінші Жаманның, пішін өзгертетін жаманның және соңғы маусымның Басты Жаманның бейнесі ретінде пайда болады. Меткалф сонымен қатар "Баффи" сериалының екінші маусымындағы "Дарла" эпизодында "Ангел" сериалында қонақ ретінде ойнады, онда Дарланың адам өмірі және оның Қожайынның қолынан вампирге айналуы туралы толық мәлімет берілген. Канондық комикстер сериясында, бірінші маусымның финалынан кейін Қожайынның Таңғажайып Тұқыммен күзетшісі ретінде қайта тірілгені айтылады. Соңында оны одан да күшті жоғары күш – Твайлайт өлтіреді. Қожайын алғашқы Баффи видео ойынында пайда болады, онда оны некромант рух ретінде қайта тірілтеді. Ол Ескі Либахтың оның тозақ өлшемі мен Жер арасындағы көпір салу және жер бетіне демон әскерін басқару үшін көшбасшы ретінде әрекет етеді. Қожайын Ангелді басып алады және Аурелиас орденінің қалдықтары мен оған адал демонды көпір салуға пайдаланады. Ақырында Баффи мен Уиллоу оны Ангелден қуады, бірақ ол рух түрінде өмір сүру үшін аман қалады. Баффи арманшыларды, көпір салу үшін қолданған демонды өлтіргеннен кейін, оның достары оны денеге айналдыратын сиқыр жасайды және ол оны тағы да өлтіре алады.
Ықпал
Джосс Уэддон Баффи Саммерсті әйелдердің патриархатқа бағынуы мен дәстүрге толы биліктің ықпалына тойтарыс беру үшін жаратты, бұл екеуі де Қожайынның әлемдік тәртібінде берік орнатылған еді. Баффи зерттеушілерінің пікірінше, Қожайын – классикалық жамандық. Ронда Уилкокс былай деп жазады: «Патриархаттың ежелгі, жағымсыз вампир Қожайынынан артық жаман нұсқасы болуы мүмкін емес». Қожайын Киелі кітаптағы аяттардағыдай стильдік ресмилікпен сөйлейді. Уилкокс айтуынша, Баффи Джайлстың тілін жақсы түсінбейді, тіпті Қожайынның «мақтанға толы, діни сипаттағы сөздерін» түсінуге қиналады. Бірінші маусымда жас кейіпкерлер алдағы ересек өмірдің мәселелерімен бетпе-бет келеді, олар маусымның соңғы эпизодтарында ғана оны қабылдай бастайды. Әр маусымның финалы басты кейіпкерлер үшін, әдетте Баффи үшін шешуші кезең болып табылады, ал Қожайынмен кездесуі, Стивенсонның сөзімен айтқанда, «балалық шақтағы өлместік туралы иллюзияларының соңы» дегенді білдіреді. Бұл сахна романтикалық бейнелерге толы, Баффи ақ көйлек киген, бастапқыда оның кешкілік киімі болуы тиіс еді. Қожайын оны шаққанда, Элизабет Кирммер мен Шилпа Равалдың пікірінше, ол жыныстық жасқа толу рәсімінен өтеді: жас қыздың жындының қолынан қаза табуының басқаша түсіндірілуі. Кирммер мен Равал «Өлім мен Қыз парадигмасы, өлімге қарсы тұрып, одан күштірек шыққан батыр парадигмасымен ауыстырылады» деп жазады. Ол оны шатырда гипнозға салуға тырысқанда, оған қарсы тұрып, оны өлтіреді. Баффидің еркіндікке ұмтылуы мен дәстүрге қарсы көзқарасы тағы бір Қамқоршымен одан әрі нығайтылады, ол Қамқоршының дәстүрлі тәрбиесінен өтті. Сериалдың мифологиясында бір Қазақ қызы қаза болғанда, оның орнын әлемнің басқа бір жеріндегі келесі Қазақ қызы басады. Баффидің қысқа ғана өлімі екінші маусымда Қазақ қызы Кендраны (Бьянка Лоусон) белсендірді. Ол – міндеттерін орындайтын, ережелерді сақтайтын, биліктегілердің бұйрығын орындауға дайын жас әйел. Сондықтан, ол ерекше психикалық қабілеттері бар, Кендраны оңай өлтіре алатын есі дұрыс емес вампир Друзилланың (Жулиет Ландау) гипнозына өте осал.