Кіріспе

Құс түрлері

Жаңғақ бабблер (Argya striata) – Үндістан субконтинентінде кездесетін Leiothrichidae тұқымдасына жататын құс. Жаңғақ бабблерлер – алтыдан онға дейінгі шағын топтарда азық іздейтін әлеуметтік құстар. Бұл әдетінен Солтүстік Үндістанның қалалық аймақтарында оларды "Жеті әпке" деп атау пайда болған, ал бенгал тілінде – "жеті бауыр", басқа да аймақтық тілдерде осыған ұқсас сөздер "жеті бауыр" деген мағынаны білдіреді. Жаңғақ бабблер Үндістан субконтинентінің көп бөлігінде кең таралған, оны үлкен қалалардағы және орманды аймақтардағы бақтарда жиі кездестіруге болады. Бұрын Шри-Ланкадағы Turdoides rufescens қызыл мойынды бабблері жаңғақ бабблердің бір түрі саналған, бірақ қазір ол жеке түрге жатқызылған.

Таксономия

1823 жылы француз зоологы Шарль Дюмон де Сент-Круа Бенгалиядан алынған үлгілер негізінде осы құсты сипаттады. Ол екі атауын біріктіре келе, Cossyphus striatus деген ат берді. Бұл бабылдақ бұрын Turdoides туысына жатқызылған, бірақ 2018 жылы жарияланған толыққанды молекулалық филогенетикалық зерттеуден кейін қайта жандандырылған Argya туысына көшірілді. Географиялық тұрғыдан оқшауланған, қауырсын түсінің айырмашылықтарын көрсететін бірнеше атаулы түршелер бар. Шри-Ланканың бұрынғы руфесценс түршесі жеке түр деп саналады. Көп тараған түршелерге мыналар жатады: А. с. striata (Дюмон де Сент-Круа, 1823) – Гималайдың етегінен оңтүстікке қарай Солтүстік Үндістанның көп бөлігінде, Химачал-Прадеш, Уттар-Прадеш, Бутан, Ассам, Одиша және солтүстік-шығыс Андхра-Прадеш штаттарында кездеседі. Одишаның кейбір аймақтарында кездесетін орисса түршесінің жоғары жағы көбірек қызыл түсті болады және әдетте осы түршеге қосылады. А. с. sindiana (Ticehurst, 1920) – Пакистанның Инд өзені жазығында және Үндістанның Раджастан және Кучтың Ранн аймақтарында таралған, ашық түсті шөлді түрше. А. с. somervillei (Sykes, 1832) – Солтүстік Батыс Гаттарда кездеседі. А. s. malabarica (Jerdon, 1845) – Оңтүстік Батыс Гаттарда кездеседі. А. s. orientalis (Jerdon, 1845) – Батыс Гаттың шығысында, Үндістан түбегінде кездеседі. Кейбір ескі әдебиеттерде дұрыс емес қолдану салдарынан шатасу тудыруы мүмкін, мысалы, Уистлер (1944, Spolia Zeylanica, 23:131) affinis деген атты қолданған, ол мүлдем басқа түр – Turdoides affinis, Үндістан түбегімен шектелген. Жарық жеткіліксіз болғанда оларды шатастыру мүмкін болғанымен, олардың дауыстары мүлдем бөлек. Жәндік бабылдақтары 7-10 немесе одан да көп құстан тұратын топтарда тіршілік етеді. Бұл шулы құс, оның қатыстығын оның мүшелерінің шығаратын қатал меңіреу дауыстары, үнемі сөйлеуі, сыңғырлауы және шырылдауы арқылы алыстан білуге болады.

Мінез-құлық және экология

Бұл құстар серікшіл және әлеуметтік. Олар кейде түрлі түрлердің бірігіп азық іздейтін топтарының ядросын құрайды. Олар негізінен жәндіктермен қоректенеді, бірақ сонымен қатар дәнді дақылдар, нектар және жидектерді де жейді. Топтар аумақтарын қорғайды және көршілеріне қарсы оларды қорғап отырады, бірақ кейде оларға төзімділік көрсетеді. Олардың өлшеміне қарағанда ұзақ өмір сүреді, тұтқында 16,5 жылға дейін тіршілік етеді. Азық іздеу кезінде, кейбір құстар биік тұраққа шығып, күзетшілердің рөлін атқарады. Олар жыландар сияқты болжамды жыртқыштарды анықтап, оларға қарсы бірігеді. Жастардың көз қарашығы қараңғы болады. Ересек құстардың көз қарашығы ақшыл-майлы түсті болады, және көздің қарашығындағы қара қабықша бұлшық талшықтары жетілгенде көрінбейтіні анықталды, бұл қара түсті жасырып, оны майлы түс ретінде көрсетеді. Олар жыл бойы көбейеді, Солтүстік Үндістанда көбеюдің ең жоғары қарқыны наурыз-сәуір және шілде-қыркүйек айларында байқалады. Құстар үшінші жылдан кейін жыныстық жағынан жетіледі. Ата-аналарға балапандарды тамақтандыруға көмекшілер көмектеседі. Ұшқаннан кейін тірі қалу көрсеткіші өте жоғары. Құстар ұшып кетеді, ал аналықтары шамамен екі жылдан кейін туған тобынан шығып кетеді. Жыртқыштардан қауіп көрген кезде, олар кейде өлімдік ойнайды деген қаңтар бар.

Мәдениетте

Бұл құстар қалалар мен қалалардың жанында, әсіресе Солтүстік Үндістанда өте көп кездеседі және топта қозғалу әдетімен танымал. Сондықтан оларға жергілікті жұрт "Сат Бхай" деген ат қойған, ол "жеті бауыр" дегенді білдіреді, бірақ Үндістандағы ағылшын тілінде "Жеті әпке" деп аударылады. Үндістанға сапар шегушілер бұл дауысты және белсенді құстарды көріп қалуы мүмкін, ал Фрэнк Финн Үндістанның отарлық кезеңінде болған бір оқиғаны еске алады: Бірнеше жыл бұрын жаңа вице-корольге оның уақытша патшалығының ғажайыптары көрсетілді, және олардың арасында Аградағы Тадж Махаббаты, әрине, маңызды орын алды. Шығыс махаббаты мен мақтанышының ұлы ескерткішіне келгенде, өнерсіз жалдамалы әскери шенеунік сөйлей алмады, ал алтынмен әшекейленген қызметкерлер Киплинг айтқандай, оның Ескерілігі туралы пікірін асыға күтті. Бірақ, өкінішке орай, ол келгенде айтқан сөзі тек: "Бұл қызықшаң кішкентай құстар не?" болды. Осылайша, құрметке ие болған қарапайым құстар, Үндістанда "Жеті әпке" немесе "Жеті бауыр" деп, немесе хинди тіліндегі "сат бхай" деген сөзбен белгілі болған ерекше беделсіз түр екеніне олардың таң қалуы одан да артық болды. Үндістандық фольклоршы Сараткандра Митра Лушай Куки халқының арасында күн тұтылу кезінде адамдар орманды сүрегендерге айналуы мүмкін деген сенімді жазған.