Кіріспе

АҚШ-тың Нью-Джерси штатының географиялық аймағы – АҚШ-тың Оңтүстік Джерси аймағының оңтүстік бөлігін қамтиды. Ол Пенсильвания және оның батысындағы Төменгі Делавэр өзені, шығысында Атлант мұхиты, оңтүстігінде Делавэр және солтүстігінде Орталық Джерси немесе Солтүстік Джерси арасында орналасқан, бұл Солтүстік Джерсидің анықтамасына байланысты. Оңтүстік Джерси Делавэр алқабының бөлігі болып табылады, бұл елдегі жетінші ірі мегаполистік аймақ. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, негізгі мегаполистік статистикалық аймақта 6,288 миллион, ал Камден, Филадельфия және Уилмингтонның біріктірілген статистикалық аймағында 7,366 миллион тұрғын бар. Оңтүстік Джерси Пайн Барренс деп аталатын бірегей экожүйесімен танымал, ол Солтүстік-Шығыс мегаполисінде орналасқандығына қарамастан, көбінесе өзгеріссіз қалпында сақталған. Оңтүстік Джерсидің қарағайлы орманды даласы Атлант жағалауының қарағайлы орманды даласы экожүйесінің ең үлкен қалған бөлігі болып табылады. Бенджамин Франклин Нью-Джерсиді «екі басынан тесілген шарап шелек» деп атады, бұл Филадельфияның Оңтүстік Джерсиге, ал Нью-Йорк қаласының Солтүстік Джерсиге тигізген әсерін көрсетеді. Оңтүстік Джерси географиялық тұрғыдан I 195 тас жолынан төмендегі аймақ ретінде анықталады, оған штаттың төменгі жеті округі кіреді: Атлантик, Берлингтон, Камден, Кейп-Мей, Камберленд, Глостер және Салем. Оңтүстік Джерси және кеңірек Филадельфия мегаполистік аймағы Солтүстік-Шығыс мегаполисінің орталығына жақын орналасқан және АҚШ-тың Шығыс жағалауында логистика мен қойма құрылысының өрісіне айналды. Салем округі, Глостер округінің төменгі бөлігі және Камберленд округінің жоғарғы бөлігі сонымен қатар Нью-Касл округінің мұнай-химия өнеркәсібі үшін тұрғын үй аймақтары болып табылады. Оңтүстік Джерсидің жағалау қалалары, соның ішінде Атлантик-Сити және Атлантик және Кейп-Мей округтеріндегі басқа да қалалар, туризм индустриясына негізделген ерекше экономикаға ие. Берлингтон, Камден және Глостер округтерінде бірнеше ескі трамвай қалалары бар, және осы үш округтің көптеген тұрғындары Делавэр өзенінің арғы жағында, Оңтүстік Джерсидің батысында орналасқан Филадельфияға, Бенджамин Франклин көпірі, Бетси Росс көпірі, Такони Пальмира көпірі және Уолт Уитман көпірі арқылы жетеді. Филадельфия – елдегі халық саны бойынша алтыншы қала. Оңтүстік Джерсиді ерекше топониммен атау – бұл әкімшілік анықтама емес, көп қолданылатын сөз, ол Оңтүстік Джерси мен штаттың солтүстік бөлігі арасындағы географиялық, мәдени және басқа да айырмашылықтарды көрсетеді.

География

[[Файл: Нью-Джерсидегі жүк көліктері гранитті тақталарды жеткізетін қойма.jpg|thumb|300px|Нью-Джерсидің оңтүстігіндегі қойма, АҚШ-тың шығыс жағалауындағы логистика және қойма құрылысының орталығы, Нью-Йорк шығанағынан Флоридаға дейін созылатын кең жазықтар мен көлбеу төбелердің жер бедері. Атлантикалық жазықтың көп бөлігі қарағай және еменнен тұратын ормандармен, тұзды батпақтармен жабылған, ал астында крейд, третиялық және төртіншілік дәуірлердің нашар біріккен шөгінді құрылымдары теңізге қарай еңкейген. Атлантикалық жағалаулық жазықты үш физиографиялық аймаққа бөлуге болады: Ішкі төмендіктер, Сыртқы төмендіктер және Орталық жоталар. Ішкі төмендік аймағы Делавэр өзені бойындағы төменгі аңғарды қамтиды, оның биіктігі 50 футтан (15 м) 100 футқа (30 м) дейін жетеді. Пайн Барренс аймағында кранберри мен көкжидектер органикалық заттардың қалың қабаттары жиналған төменгі батпақтарда өсіріледі.

Климат

Оңтүстік Джерсиде ылғалды субтропиктік климат орналасқан. Нью-Джерсидің солтүстік бөліктерімен салыстырғанда, Оңтүстік Джерсиде температура шамалы жоғары және жылдық жауын-шашын мөлшері аз. Джерси жағалауында температура теңізден соққан желдің әсерінен жұмсақ болады.

Америка тумасы

Қазіргі Оңтүстік Джерсиді алғаш Ленапе тайпасы мекендеген, және ол алғашқы үндістер резервациясының орны болды. Тайпа Алгонкин тілдер отбасының бір бөлігі болған Унами диалектісінде сөйледі. Ленапе Делавэр өзені мен оның салалары маңында шоғырланғандықтан, еуропалықтар оларды Делавэр үндістері деп атады. Қазіргі заманда шекара Нью-Йорк және Филадельфияның ықпал аймақтары арасындағы функционалды шекараны көрсетеді. 1700 жылға қарай, Батыс Джерси халқының шамамен 70% ағылшын немесе ирланд тегінен шыққан квакерлерді құрады. Бейбітшілікке, теңдікке және адалдыққа сенген квакерлер ерте Нью-Джерсиге әсер етті. Керісінше, Шығыс Джерсиде шотланд және голланд қоныс аударғандардың үлесі жоғары болды. 1702 жылы Анна патшайымның билігінде Шығыс және Батыс Джерси қайта біріктірілді.

Америка революциясы

Британдықтарға қарсылық көрсету Америка революциясы кезінде кең таралған, және Оңтүстік Джерси пресвитериандары Революциялық соғыс кезінде отаршылдарға көмектесті. Бірнеше пресвитериан дін қызметкерлері, оның ішінде Джон Брейнерд, әскери лауазымдарды қабылдап, пресвитериандарды әскерге тілуге шақырды. Соғыс барысында Делавэр өзені Филадельфияны қорғаудағы және саудалық маңызымен стратегиялық рөл атқарды. 1777 жылдың қыркүйегінде генерал Хау Филадельфияны басып алып, қаланы 10 ай бойы ұстады. Квакерлердің көпшілігі бейбітшілік принциптеріне орай революцияға қарсы болды. Достар діни қоғамының мүшелеріне жергілікті жасақтарды қолдауға тыйым салынды, әйтпесе квакерлер олардан бас тартатын болды.

19 ғасыр

Conrail Shared Assets Operations компаниясының құрамына енген жолаушылар және жүк тасымалы желісі бір кезде Оңтүстік Джерсиді қамтамасыз еткен. Көптеген жылдар бойы Оңтүстік Джерсиді тек ауыл шаруашылығы қоғамы ретінде қате түсіндіріп келді. 18 ғасырда Оңтүстік Джерси, соның ішінде Салем округіне қарасты Аловей, колониялардағы алғашқы табысты шыны фабрикасы – Вистарбургтің орналасқан жері болды. Фабрика революциялық соғысқа дейін шамамен 50 жыл бойы жұмыс істеді. Фабрика жабылғаннан кейін жұмысшылар аймақ бойынша, Миллвилл, Винеланд, Бриджетон, Хаммонтон және Глассборо қалаларына тарады, онда олар жаңа компаниялар құрды. Жақында жүргізілген зерттеулер Оңтүстік Джерсидің шыны өндірісінен өзге темір, көмір өндірісі, кеме жасау және кейіннен тоқыма өнеркәсібіне де маңызды үлес қосқанын көрсетті. Аймақта кейін аяқ киім, түйме, шамыр және кілем шығаратын кәсіпорындар да жұмыс істеді. Көптеген өнеркәсіптер ақырында құлдырап, бірақ ауыл шаруашылығы аймақ экономикасының басым бөлігін құрады. Оңтүстік Джерсидің ішкі аймағы, Нью-Джерсидің қарағайлы орманды даласы мен батпақты жерлері, егіншілікке жарамсыз қышқыл және қоректік заттарға кедей топырағының салдарынан сиреп қалды. Қалалардың көпшілігі Делавэр өзенінің бойында орналасқан, Джерси жағалауындағы бірнеше елді мекендер мен курорттардан басқа. Квакерлердің діни қарсылығы және аймақта еңбекке сұраныстың төмендігіне байланысты Оңтүстік Джерсиде құлдық штаттың басқа бөліктеріне қарағанда аз таралған. 1810 жылға қарай құлдардың саны барлығы 328-ге дейін азайды, ал Нью-Джерсидің қалған бөлігінде 10 532 құл тіркелді. Дискриминациялық саясат әлі де қара нәсілділерге бағытталғанмен, Оңтүстік Джерси бұрынғы құлдар үшін пана болды. Белгілі афроамерикалық азаттық қорғаушы Уильям Стилл Берлингтон округінде дүниеге келді және құлдардың бостандыққа қашуына көмектескен рөлі үшін "Жер асты теміржолының әкесі" атанды. 19 ғасырдың ортасында Оңтүстік Джерсиде теміржолдар пайда болды. Теміржолдың пайда болуы Чарльз К. Лэндисті 1861 жылы Винелендті құруға шабыттандырған факторлардың бірі болды. Осы кезеңде теміржол желісі күрт кеңейіп, көптеген қалалардың өсуіне және гүлденуіне көмектесті. Көптеген теміржолдар кейін Батыс Джерси және Теңіз жағалауы теміржолы (WJ&S) болып біріктірілді. 1925 жылға қарай ол 717 шақырымдық жолда 379 шақырымды пайдаланды. 1933 жылы ол Пенсильвания теміржолының еншілес компаниясы – Пенсильвания Reading Seashore Lines құрамына кірді. Жүйенің көп бөлігі Оңтүстік Джерси / Филадельфия ортақ активтер аймағының құрамында. Глассборо-Кэмден желісі, жеңіл теміржол жүйесі қазіргі уақытта салынып жатыр.

Мемлекеттіклік қозғалысы

Альберт Фриман, Маунт-Холли қаласы газетінің баспагері және редакторы, бөлінуге шақыратын редакциялық мақала жазды. Фриман бастапқыда бұл ұсынысты әзіл ретінде айтқан, бірақ идея күш алды. 1980 жылдың 23 сәуірінде Эгг-Харбор қалалық кеңесі Оңтүстік Джерсидің жаңа штатын құруды қолдады. Штат құру қозғалысы мемлекеттік заң шығарушылардың назарын аударуға бағытталған, солтүстікте Медоулендс спорт кешенінің салынуы сияқты мәселелерге және мемлекет оңтүстіктегі Гарден-Стейт-Парк ат шабуына қолдау көрсетуден бас тартуына ден қойды. 1980 жылы алты округке (Камден және Глостер округтерінен басқа) міндетті емес референдум ұсынылды, және дауыс берушілердің 51 пайызы бөлініп, жаңа штат құруды қалайтындарын білдірді; Оушен округі алты округтің арасында референдумға қарсы дауыс берген жалғыз оңтүстік округ болды.

Экономикалық орта

2005 жылы Money журналы Моурстаунды АҚШ-та "өмір сүруге ең жақсы орын" деп атады, бірақ олар жақын маңдағы басқа да қалаларға да осы атақ берілуі мүмкін екенін мәлімдеді. Керісінше, Морган Квитно сол онжылдықта Камденді үш рет АҚШ-тағы "ең қауіпті қала" деп көрсетті. 2006 жылы Камдендегі орташа отбасылық табыс 18 007 долларды құрады, бұл 65 000-нан астам тұрғыны бар АҚШ-тың ең кедей қаласы екенін көрсетеді. Моурстаун мен Камден бір орталық тас жолды – NJ County Road 537-ні бөліседі.

Демография

Оңтүстік Джерсидегі үй шаруашылығының орташа табысы 63 834,54 долларды құрады, ал халықтың 65,3%-ы испаниялық емес ақ нәсілді, 15,9%-ы испаниялық емес қара нәсілді, 11,6%-ы испаниялық немесе латиноамерикандық кез келген нәсілді, 4,2%-ы испаниялық емес азиялық және 3,0%-ы испаниялық емес басқа немесе аралас нәсілді болды. Камден, Бурлингтон, Глостер, Салем, Атлантик, Кейп-Мэй және Камберленд округтары ескерілгенде, Оңтүстік Джерсидің 2010 жылғы жалпы халқы 1 854 453 адамды құрады (1940 жылғы 693 402-ден артты).

Спорт

Көптеген Оңтүстік Джерси тұрғындары Филадельфияның кәсіби спорт командаларын жақтайды, оның ішінде "Филлис", "Иглз", "Флайерс", "76ers" және "Юнион" командаларын. Оушен округінің оңтүстігінде Филадельфия және Нью-Йорк спорт жанкүйерлерінің көптеген өкілдері бар, себебі округтің медиа нарықтары үлкен дәрежеде бір-бірімен байланысты. Оңтүстік Джерсиде үлкен лига командалары болмаса да, соңғы маусымдарда "76ers" Галлоуэй қалашығындағы Стоктон университетінде жаттығу лагерін өткізді. 2016 жылы "76ers" Камденде, су жағасында жаттығу орталығын ашты. "Флайерс" Вурхисте жаттығады. Оңтүстік Джерсиде бірнеше кіші лига командалары болған. "Джерси Шор БлюКлауз" Лейквудта ойнайды және "Филлис" командасының филиалы болып табылады. Оңтүстік Джерсиде кіші лига футболы да дамыған, "Оушен-Сити Нор'истерс" командасы Премьер-Дамушылар Лигасында Оушен-Ситиде орналасқан. "Нор'истерс" өз үй ойындарын Кэри стадионында өткізеді. 2007 жылы WNBA Атлантик-Ситиде кеңею мүмкіндігін қарастырды. Атлантик-Сити иелерінің тобы Филадельфия, Атланта, Канзас-Сити, Альбукерки, Колорадо және Сан-Франциско аймағындағы басқа топтармен бәсекелесті. Нәтижесінде, кеңейту франшизасы Атлантаға берілді. Оңтүстік Джерсиде бұрынғы тәуелсіз лига бейсбол командалары "Атлантик-Сити Сурф" және "Камден Ривершаркс" болды. Бейсболдан басқа, Оңтүстік Джерсиде "Атлантик-Сити Бордвок Буллиз" командасы да болды, ол Шығыс жағалау хоккей лигасының мүшесі шағын лигадағы хоккей командасы еді. Әлемдік хоккей қауымдастығының "Джерси Найтс" командасы 1973-1974 жылдары Черри-Хилл аренасында ойнады. Бұрын, 1964-1973 жылдары Cherry Hill Arena-да Шығыс хоккей лигасының кіші лигасы "Джерси Девилз" ойнады.

Медиа

Оңтүстік Джерси Филадельфия теледидары мен радио нарығының бір бөлігі болып табылады. Аймақтағы газеттердің қатарында "Courier Post" газеті бар, ол өзін "Оңтүстік Джерси газеті" деп атайды және Камден округінде орналасқан. Ол Оңтүстік Джерсидің барлық аймағын қамтиды, бірақ басты назары осы үш округке шоғырланған. Сондай-ақ, Муллика Хиллде орналасқан "South Jersey Times" газеті де Оңтүстік Джерсиді қамтиды, бірақ Глостер, Камберленд және Салем округтеріне ерекше назар береді.