Жастар жұмысы: қоғамдық қолдау және даму жолдары

Кіріспе

Қоғамдық қолдау қызметі

Жастар жұмысы – үлкен балалар мен жасөспірімдерге бағытталған қоғамдық қолдау қызметі. Мәдениет пен қоғамға байланысты осы мақсатта түрлі қызметтер мен мекемелер болуы мүмкін. Жалпы алғанда, бұл жастарға бейресми білім беру шараларына қатысуға мүмкіндік беретін ортаны қамтамасыз етеді. Ұлыбритания, АҚШ және Канадада жастар жұмысының мақсаты – «жеке, білім беру және әлеуметтік дамуды жеңілдету». Ирландиядағы 2001 жылғы «Жастар жұмысы» заңында «жастар жұмысы» деп, жастардың ерікті қатысуы арқылы олардың жеке және әлеуметтік дамуына көмектесу және оны арттыру мақсатында жасалған жоспарланған білім беру бағдарламасы айтылады, ол: а) олардың ресми, академиялық немесе кәсіптік білімі мен даярлауын толықтырады; және б) негізінен ерікті жастармен жұмыс істейтін ұйымдар ұсынады. Алайда, осы анықтаманы сынға түсіретіндер шектеулі көзқарасты кеңейту қажеттігін айтады: «Жастар жұмысы қоғаммен байланыс орнатуға және теңсіз қоғамда әлеуметтік өзгерістерге қол жеткізуге бағытталған болуы керек». Кейбір сыншылар жастар жұмысының жастарды әділеттілікке, теңдікке қатысуға және саяси қатысу арқылы жастардың мүмкіндіктерін арттыруға тартуы керек деп санайды. Олардың пікірінше, жастар өз өмірінде және қоғамдарындағы жергілікті және жаһандық (глобализация) ықпалдарды сын тұрғысынан талдауға баулу арқылы бостандыққа жетеді. Джулиус Ньерре сияқты басқалар білім беру, жастар жұмысының тәрбиелік аспектісі жеке және әлеуметтік азаттықтың құралы болуы үшін жастардың ерікті ізденісі болуы керек дейді. Тарихи тұрғыдан жастар жұмысы бес салаға бағытталған: жастарға назар аудару; ерікті қатысу мен қарым-қатынасқа баса назар аудару; жастар мен ересектердің бірлесуіне берілген міндеттеме; достық және бейресми атмосфера; және адалдықпен әрекет ету.

Тарих

Жастармен жұмыс көбінесе жастарды өз қызметтерін жүргізуге, жастардың күшімен жастармен жұмыс істеу процесі арқылы тарту қажеттігін баса назар аударады. Ұлыбританияда жастармен жұмыс істеудің дамуына тарихи тұрғыдан берілген себептер көп. Біріншіден, жастармен жұмыс істеген алғашқы мамандар, көбінесе орта таптан шыққандар, лайықты жастармен жұмыс істеуді өздерінің христиандық сенімдерін білдірудің бір жолы ретінде қарастырды. Екіншіден, жұмысшы жастарға орта таптың құндылықтарын сіңіру мақсаты болды. Жастармен жұмыс істеудің осы ертедегі тәсілі 19 ғасырдағы Өнеркәсіптік революцияның басталуынан бері қолданылып келеді, ол жастардың алғаш рет өз үйлері мен қолөнер шеберханаларын тастап, ірі қалаларға көшіп бару кезі болды. Бұл көші-қонның нәтижесінде қалалық аймақтарда жастар мәдениеті пайда болды, ал жергілікті халық бұған өз күштерімен жауап берді. YMCA (кейіннен скаутинг) құрылғанда, осы мәселелерді шешу мақсатымен ұйымдар құрылды, бірақ басты назар жастарға көмек көрсетуге аударылды. 1958 жылдың қараша айында құрылып, леди Альбемарл басқарған Жастар қызметі жөніндегі үкіметтік комиссияның есебі 1960 жылы жарияланды. Онда жергілікті кеңестер арқылы нақты шаралар қабылдануы қажеттігі айтылды және жастар жұмысы үшін жаңа ғимараттар салуға үлкен серпіліс жасалды. Альбемарл есебінен кейінгі кезең көбінесе «алтын ғасыр» деп аталады, ол жастар жұмысының орталықтарда гүлденген кезі болды. Бүгінде (1998 жылы DfES жариялаған «Жастармен жұмыс істеуді өзгерту» құжатында көрсетілгендей) барлық жергілікті мемлекеттік органдар өз аймақтарында жастар қызметін қамтамасыз етуге міндетті. Сонымен қатар, жастар қызметі алғаш рет жастармен бастапқы байланыс орнату, жастармен қарым-қатынас саны және жастар қызметі арқылы жүзеге асырылған аккредиттелген оқу бағдарламаларының саны бойынша ұлттық мақсаттарға қол жеткізуге тиіс. 1999 жылы Ұлыбританиядағы негізгі ұлттық кәсіби ұйымдар мен кәсіподақтар (CYWU) бейресми білім беру саласындағы өкілдермен (қауымдық қызметкерлер, қауымдық негіздегі ересектерді оқытушылар, қауымдық педагогтар) бірігіп, PAULO деп аталатын Ұлыбританиялық Ұлттық Оқу Орталығын құруға келісті (білім беруші Паулу Фрейренің құрметіне аталған). PAULO үкімет тарапынан осы секторда жұмыс істейтін барлық мамандар үшін кәсіби білім беру стандарттарын белгілеуге ресми түрде бекітілді. 2002 жылы PAULO Өмір бойы білім беру жөніндегі Ұлыбританияның салалық біліктілік кеңесінің құрамына кірді.

Youth work often emphasises the need to involve young people in the running of their own services through a process of youth led youth work. Historically there are a number of different motives for the development of youth work in the UK. First, early youth workers, often from the middle classes, frequently saw working with deserving young people as an expression of their Christian faith. Secondly there was a concern to instill a middle class set of values in working class youth. This early approach to youth work has actually been around since the birth of the Industrial Revolution in the 19th century, which was the first time that young men left their own homes and cottage industries to migrate to the big towns. The result of this migration was an emergent youth culture in urban areas, which locally was responded to by the efforts of local people. Although with the formation of the YMCA (and later Scouting) organisations were founded whose sole aim was to address these issues, the emphasis was always on providing for young people. A government review of the Youth Service, set up in November 1958 and chaired by Lady Albemarle, was published in 1960. It argued cogently for specific kinds of provision to be provided by local councils and ushered in a significant building boom of new premises for youth work. Often thought of as a golden age, the period following the Albemarle report was a time of thriving centre based youth work. Today (as outlined in the Transforming Youth Work document released in 1998 by the DfES) it is the statutory duty of all local government organisations to provide a youth service in their region. Also for the first time the youth service has national targets that have to be met with regard to the reach (initial contact) with young people, the number of relationships developed with young people and the number of accredited learning programmes achieved through the youth service. In 1999 in the UK the main national professional organisations and trades union (CYWU) agreed to join other professional bodies representing informal education practitioners (community workers, community based adult educators, community educators), to create a UK wide National Training Organisation called PAULO (named in honour of the educator Paulo Freire. PAULO was formally approved by the Government to set the occupational training standards for all people working in this employment sector. In 2002 PAULO formed part of the Lifelong Learning UK Sector Skills Council.

Қоғамдық жастар жұмысы

Қоғамдық жастар жұмыскерлері жергілікті қауымдастықтардың әртүрлі орындарында, оның ішінде діни орындарда, коммерциялық емес ұйымдарда және мемлекеттік органдарда жастарға арналған қауымдық шаралар ұйымдастырады.

Жастардың өз құқықтарын қорғау

Жастарды күштендіру – ересектердің жастарға өкілеттік беруі, яғни жастарға құқық беруі. Бұл жастардың бағдарламаларды немесе ұйымдарды жоспарлау, зерттеу, жобалау, ұйымдастыру немесе бағалау сияқты іс-әрекеттердегі көшбасшылық рөлін атқаруымен көрінеді. Жастарға бағытталған осы тәсіл жастардың қатысуын ынталандыру және қолдау үшін, сондай-ақ мәдени, әлеуметтік және басқа да жағдайларда тиімділігін көрсеткен. Жастарды күштендіруге қатысты жобаларға ұйымдарда, үкіметтерде және мектептерде жастардың түрлі деңгейде қатысуы кіреді. Бұл жастарды жоспарлаушылар, зерттеушілер, оқытушылар, бағалаушылар, шешім қабылдаушылар және жақтаушылар ретінде тартуды қамтиды.

Орталықтардағы жастар жұмысы

Жастармен жұмыс арнайы жайларда жүзеге асырылады, онда кофеханалар, спорт залы мен кеңес орталықтары сияқты мүмкіндіктер болуы мүмкін. Көптеген жастар клубтары осы кең санатқа жатады. Бұл жастардың өздері орталыққа келуіне байланысты, бірақ кейбір жағдайларда көшбасшылық жұмысымен немесе мектептегі жастармен жұмыспен байланысты болуы мүмкін.

Дінге негізделген жастар жұмысы

Бұл жастар жұмысы діни моральдық қағидаларға негізделеді және діни көзқарастарды тарату немесе қалыптастыру мақсатында жүзеге асырылуы мүмкін. Христиан шіркеуінде сенімге негізделген жастар жұмысының басты мақсаты, «қонасыңа өзің қалағандай қара» деген Киелі кітаптағы пәрменнен туындауы мүмкін. Көптеген діни жағдайларда жастар жұмысының негізгі бағыты немесе мақсаты діннің рухани мақсаттарымен немесе жас адамның осы мақсаттарға қарай дамуымен сәйкес келеді. Солтүстік Ирландияда жастар жұмысының 64% діни негізде жүзеге асырылады.

Жастармен жұмыс істеу

Ең таза түрінде, жастармен жұмыс жасаудың бір түрі – көшедегі жастармен жұмыс, ол орталықты пайдаланбай, жастардың географиялық және даму жағынан "қалыптасқан жерінде" жүзеге асырылады. Бұл көбінесе ұқсас принциптерге байланысты іздестіру жұмысымен шатастырылады, яғни "жету қиын" немесе "байланысы жоқ" жастармен көшеде байланыс орнату. Көшедегі жұмыс, жастарды қолданыстағы қызметтерді пайдалануға ынталандырудан (іздестіру жұмысының жиі қолданылатын анықтамасы) артық деп есептеледі және бейресми және әлеуметтік білім берудің әдісі ретінде қолданылады, сонымен қатар жастар қызметкері анықтаған немесе сезінген кез келген қажеттіліктерді шешуге бағытталған. Кейбір еуропалық, Солтүстік және Оңтүстік Америкалық мамандар бұл жұмысты "көше жұмысы" деп атайды. Қазіргі заманғы көшедегі жұмыс Ұлыбритания мен Ирландияда АҚШ-тың алғашқы үлестерінен, әсіресе 1950 жылдарда Нью-Йорк Әл-ауқат кеңесінің көшедегі топтармен жүргізген жұмысы туралы есептерден әсер алғандай көрінеді, бұл тақырып бойынша қол жетімді алғашқы әдебиеттердің бірі болды. Дегенмен, көше жұмысы әрқашан, оның бастапқы кезеңдерінен бастап, жастармен жұмыста маңызды рөл атқарды. Бірақ, тақырып бойынша зерттеушілер, мысалы (Кауфман, 2001) және (Смит, 1996) сияқтылар, мұндай жұмыстың атауына қатысты күмәнділіктер мен жұмыстың қай түрі екендігін шатастыру туралы айтқандарын ескеру қажет. Смит өзі айтқандай, "Бұл жерде сипатталған жұмысты қалай атау керектігі туралы көп даулар болды. 'Көшедегі' сияқты ұғымдардың мәселесі – бұл жастар орталығын немесе дәстүрлі жастар ұйымын негізгі анықтамалық нүкте ретінде қарастыру мүмкіндігі. (Осыдан жұмысшылар көшеден алшақтап қалады). Сонымен қатар, атау жұмыстан алшақтап кеткен жұмысшылардың 'өзгерісшілдер' екендігі туралы стереотиптік көзқарасқа әкеледі. Іс жүзінде, жұмыстың басты ерекшелігі – ауданға, жастар топтарына, жергілікті қоғамдық мүшелерге және т.б. байланыс орнату процесі болып табылады. Бұған 'көшедегі' және 'іздестіру' жұмысы арасындағы бессәтті пікірталас қосылуы мүмкін. Соңғысы көбінесе адамдарды қолданыстағы ұйымдар мен іс-шараларға тартумен байланысты; алғашқысы – 'адамдармен олардың қалыптасқан жерінде жұмыс істеу' туралы. Шындығында, көптеген 'көшедегі' жұмысшылар қолданыстағы ұйымдарды пайдалануға мәжбүр және адамдар қатыса алатын іс-шаралардың спектрін ұсынады. Бұл мәселеге қатысты сақтық қажет. Көптеген көшедегі жұмысшылардың кеңсесі мен базасы бар (топтық бөлмелермен және т.б.). Сонымен қатар, олар мектептерде, әртүрлі сауда орындарында және адамдардың үйлерінде 'көшеде' байланыс орнатуы мүмкін". Бейресми білім энциклопедиясынан алынған http://www.infed.org.
Бұл пікірталасқа одан әрі толықтыру ретінде, көшедегі қызметтерді қолдаушылар көп болғанымен, "іздестіру" және "көшедегі" жұмыстың арасындағы айырмашылықты (болған жағдайда) анық ажырататын анықтамалар аз. Алайда, 1998 жылы Шотландия үкіметі Принц Трастына іздестіру және көшедегі жастар жұмысы үшін ең жақсы тәжірибелік нұсқауларды және мониторинг, бағалау және ұлттық бағытты құру әдістерін әзірлеу үшін Ұлттық даму жобасын жүзеге асыруды тапсырды. Олардың зерттеулері нәтижесінде, осы типтегі жастармен жұмыспен таныс емесдердің барлығына қолайлы, көшедегі жұмысқа қарапайым және нақты анықтама берілді: "Көшедегі жастар жұмысы – бұл жастардың өз аумағында, мысалы көшелерде, кафелерде, саябақтарда және пабтарда, оларға ыңғайлы уақытта және олардың талаптары бойынша жүзеге асырылатын, осал жастарға бағытталған жастармен жұмыс практикасының моделі. Ол жастардың құндылықтары, көзқарастары, мәселелері және мақсаттарынан басталады және олардың жеке және әлеуметтік дамуымен айналысады. Ол жастармен жұмыс істейтіндер мен жастар арасындағы мақсатты өзара әрекеттесумен сипатталады және жастар мен қоғамдық жұмыстың әртүрлі әдістерін пайдаланады".

In its purest form, detached youth work is a form of street based youth work provision that operates without the use of a centre and takes place where young people "are at" both geographically and developmentally. It is often confused with outreach work because of the similar principles, i. e. making contact on the streets with those "hard to reach" or "unattached" young people. Detached work is seen as more than trying to encourage young people to utilise existing provision (which is the often used definition of Outreach work) and is used as a method of delivering informal and social education and is concerned with addressing whatever needs are presented to or perceived by the youth worker. Also referred to as "street work" by some European, North and South American practitioners, modern detached work appears to have been influenced in Great Britain and Ireland by early contributions from the United States, and in particular, accounts of the work carried out by the Welfare Council of New York with street gangs in the 1950s became some of the earliest literature available on the subject of street based work. Street work has, however, always, since its earliest incarnations, had a role to play in youth work. However, it is important to note that contributors on the subject, such as those referenced above, e. g. (Kaufman, 2001) & (Smith, 1996.) have discussed the ambiguity surrounding the titling of such forms of work and the regular confusion around which form of work is which and indeed as Smith himself states "There has been a good deal of dispute over how to label the work described here. The problem with notions such as 'detached' is that it could still be seen as making the youth centre or traditional youth organization the basic reference point. (These are what the workers are detached from). Furthermore, the titling adds to the stereotypical view of detached workers as 'mavericks' who float free of attachment. The reality of practice is that a central feature of the work is the process of becoming attached to a neighbourhood, groups of young people, local community members and so on. To this can be added the pretty pointless debate between 'detached' and 'outreach' work. The latter, it is sometimes said, is mainly concerned with bringing people into existing organizations and activities; the former is about 'working with people where they are at'. In reality most 'detached' workers have to use existing organizations, and have a range of activities that people can plug into. Some care is needed around this area Most detached workers have some sort of office and base (with group rooms etc.) Furthermore their contact making may well be 'off the street' in schools, various commercial leisure environments, and in people's homes". Reproduced from the encyclopaedia of informal education http://www. infed. org
Adding to this debate is the fact that while there exists much support for street based provision there is few definitions in existence to clearly distinguish the differences (if any) between 'Outreach' and 'Detached' work. That said, the Scottish Executive in 1998 commissioned The Princes Trust to carry out a National Development Project to develop Best Practice guidelines and methods to monitor, evaluate and create a National focus for Outreach and Detached Youth Work. Through their research they offered this clear and simple definition for detached work, that is adequate for all those who are unfamiliar with this type of youth work provision,
"Detached youth work is a model of youth work practice, targeted at vulnerable young people, which takes place on young people’s own territory such as streets, cafes, parks and pubs at times that are appropriate to them and on their terms. It begins from where young people are in terms of their values, attitudes, issues and ambitions and is concerned with their personal and social development. It is characterised by purposeful interaction between youth workers and young people and utilises a range of youth and community work methods".

Жастарға көмек көрсету

Жастармен жұмыс істеудің басқа түрлеріне ұқсас, аутрич – жастармен жұмыс істеудің бір түрі болып табылады, ол жастардың өздерінің аумағында жүзеге асырылады және жаңа және қолданыстағы орталықтар мен жобалар негізіндегі жастармен жұмыс істеуді қолдайтын және толықтыратын әдіс болып табылады. Ол негізінен жастарға өздерінің жергілікті жеріндегі қызметтер туралы хабарлау және оларды осы қызметтерді пайдалануға ынталандыру үшін қолданылады. Аутрич жастармен кеңесу арқылы олардың қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған қызметтердегі кемшіліктерді анықтауға да мүмкіндік береді. Алыстан жұмыс істейтін жастармен жұмыстан айырмашылығы, аутрич орталықтағы жұмыстың жалғасы ретінде қарастырылады. Аутрич жұмысы, әдетте, орталықтағы қызметкерлер өздерінің жоспарларымен көшеге шығуын қамтиды, көбінесе жастарды өздерінің клубына қатысуға шақыру мақсатында. Жоғарыда айтылғандай, аутрич пен алыстан жұмыс істейтін жастармен жұмыс арасындағы айырмашылықты нақты анықтайтын анықтамалар аз. Принс Трасттың Шотландия үкіметі үшін жүргізген зерттеуіне сәйкес, бұл себебі жұмыстың орындарындағы ұқсастықтарға (көшелерде, саябақтарда және кафелерде) және екі модельдің де жастардың бірдей мақсатты тобымен (наразы немесе шеттетілгендер) жұмыс істеуіне байланысты болуы мүмкін. Зерттеу сондай-ақ, "екеуінің арасында тәжірибеде кейде үйлесімділік болатындығына қатысты деректер бар екенін" көрсетеді. Осы және басқа да себептерге байланысты, анықтамалар әдебиетте осы жұмыс түрлерінің әрқайсысының принциптері мен мақсаттарына қарағанда аз көңіл бөледі. Жастармен жұмыс істеудің әртүрлі түрлері орталықтағы жұмыс, алыстан жұмыс істейтін жастармен жұмыс, мектептегі жұмыс, дінге негізделген жұмыс және т.б. арқылы жүзеге асырылады.