Бұзылған кезеңдік комет

Кіріспе

Бөлшектенген мерзімді комета

1832 жылы грек-австриялық астроном Георгиос Константинос Вурис кометаның эллипстік орбитасын есептеуін жариялады: «Биэла кометасының 1832 жылғы 96 байқау бойынша эллипстік орбитасын есептеу» (Elliptische bahnbere chung des Biela'schen cometen aus 96 beobachtungen des Jahres 1832). Оның мақаласы Биэла кометасының эллипстік орбитасына толық шолу болды. 1839 жылғы пайда болуы өте қолайсыз жағдайға түсті және комета Жерге 1,8 а.б.-ден жақын келмегендіктен, ешқандай байқау жасалмады, себебі комета Күндің ар жағында болды. 1839 жылы кометаның Күнге қатысты ұзартылуы 50 градустан аспады.

Құралуы

1832 жылы Биэла кометасының Жерге MOID (минималды орбиталық қиылысу аралығы) тек соңғы мәні болды. Осы хабардан кейін көптеген астрономдар кометаны байқауды бастады және екі элементтің (қазіргі номенклатурада әдетте "A" және "B" кометалары деп аталады) жарықтығы кезекпен өзгеретінін, перигелийге жақындағанда параллель құйрықтар пайда болатынын анықтады. Кейбір бақылаулар екі ядроның арасында "кометалық материяның аркасы" бар екенін көрсетті, бұл кометаның екі бөлікке ғана емес, көп бөлікке бөлінгенін көрсетеді, бірақ олар жеке-жеке байқауға тым әлсіз болды. 1852 жылы комета қайтадан шамамен болжағандай табылды, алғашқы болып 26 тамызда Анджело Сеччи "A" кометасын қайта ашты. "B" кометасы 16 қыркүйекте қайта табылды, және тағы да екі ядроның жарықтығы бақылау кезеңінде кезекпен өзгерді. "A" соңғы рет 26 қыркүйекте, ал "B" 29 қыркүйекте Отто Вильгельм Струве байқады. Келесі орбиталық есептеулер ядролардың 1845 жылғы көрініске дейін шамамен 500 күн бұрын бөлінгенін көрсетті, бірақ соңғы зерттеулер бұл 1842 жылдың соңында афелий маңында болған болуы мүмкін екенін анықтады. 1859 (көруге қолайсыз жағдай болғандықтан), 1865 және 1872 жылдары болжамды мерзімді қайтарымдарында ешқайсысы табылмады. Дегенмен, 1872 жылдың 27 қарашасында аспанның кометаның 1872 жылдың қыркүйегінде өтетін жерінен сәулеленген жарқын метеор жауыны (сағатына 3000-ға дейін) байқалды. Осы күні Жер 1839 және 1846 жылғы метеориттік ағындармен қиылысты. Бұл метеорлар Андромедидтер немесе "Биелидтер" деп аталды және олар кометаның бөлінуінен пайда болған болуы мүмкін. Метеорлар 19 ғасырдың соңына дейін бірнеше рет байқалды, бірақ қазірге дейін жоғалып кетті, себебі гравитациялық бұзылыстар түйінді Жер орбитасының сыртына жылжытты.

Мүмкін болатын байқаулар мен іздеулер

Алайда, 1865 және 1872 жылдардағы мәліметтерде нақты емес байқаулар тіркелді. Чарльз Талмедж, Джон Рассел Хинд ұсынған эфемерлерді пайдалана отырып, 1865 жылғы қарашада шамамен дұрыс орналасқан тұманды нысанды қысқаша байқағанын хабарлады. Джеймс Бэкингем де Хиндтің болжамдарын зерттегеннен кейін 1865 жылы екі тұмандылықты байқады, бірақ Хинд кейін олардың Биэла кометасы болуы екіталай екенін, себебі олар кометаның екі құрамдас бөлігінен әлдеқайда жақын болды деп мәлімдеді. 1872 жылдың соңында Мадрас обсерваториясынан Н. Р. Погсон байқаған және X/1872 X1 ретінде тіркелген түсініксіз байқау да Биэла кометасын қайта табу мүмкіндігі ретінде қарастырылды, алайда бұл да кейіннен мүмкін емес екені дәлелденді. Кометаның жойылғанына қарамастан, 20-шы ғасырдың соңында оны іздеу жұмыстары жалғасты. Брайан Г. Марсден мен Зденек Секанина кометаның қалған бөліктерінің мүмкін орбитасын есептеуге тырысты; осы іздеу барысында, Марсденнің есептеулерін қолдана отырып, Любош Кохутек Кохутек кометасын ашты. Андромедид метеор ағынында қалған қалдықтардың массасы кометаның жалпы массасынан әлдеқайда төмен екені есептелді. 1845 жылғы көрініске дейін негізгі массаның афелий маңында жоғалғаны ықтимал екенін ескере отырып, кем дегенде А фрагменті әлі де «ұйықтаған» комета ретінде сақталуы мүмкін. Кейіннен ашылған нысандарды Биэла кометасы немесе оның қалдықтары ретінде анықтауға бірнеше әрекеттер жасалды. Неміс астрономы Карл Ристенпарт, орбитасы Перигелий аргументінен басқа Биэлаға өте ұқсас болатын, қазір 18D/Perrine Mrkos деп аталатын кометамен байланысты екенін бірнеше рет дәлелдеуге тырысты. Бірақ, ешқандай байланыс анықталмады және өзінен-өзі әлсіз нысан болған Перрин Мркос та кейіннен жоғалып кетті. 2001 жылы NEAT астероидтік зерттеуі барысында ашылған 207P/NEAT (P/2001 J1) кометасының да Биэла кометасына ұқсас орбитасы бар екені анықталды, және бастапқыда олардың бір байланысы болуы мүмкін деген болжам жасалды.

There were, however, inconclusive observations during the 1865 and 1872 returns. Charles Talmage, using ephemerides provided by John Russell Hind, claimed to have briefly observed a nebulous object in approximately the right position in November 1865. James Buckingham also observed two nebulosities in 1865 after studying Hind's predictions, but Hind subsequently stated that they were unlikely to be Biela's Comet, as they were much closer together than the two components of the comet should have been. A puzzling observation recorded as X/1872 X1, seen by N. R. Pogson in late 1872 from the Madras Observatory, was also speculated to be a recovery of Biela's Comet, though once again this was later shown to have been unlikely. Despite the apparent destruction of the comet, there were a number of searches for it during the later 20th century. Brian G. Marsden and Zdeněk Sekanina attempted to calculate a likely orbit for any remaining parts of the comet; it was during a search using Marsden's calculations that Luboš Kohoutek discovered Comet Kohoutek. It has been calculated that the mass of the debris left in the Andromedid meteor stream is still much less than the total mass of the comet. Given that it is more likely that the main mass loss occurred near aphelion before the 1845 apparition, it seems possible that fragment A at least may still exist as a 'dormant' comet. There have been several attempts to identify objects discovered subsequently either as Biela's Comet or as a remnant of it. The German astronomer Karl Ristenpart attempted several times to prove a link with the comet now known as 18D/Perrine Mrkos, which had a very similar orbit to Biela apart from a differing Argument of Perihelion. Despite this, it was not possible to prove any relationship and Perrine Mrkos, an intrinsically faint object, has itself since been lost. Comet 207P/NEAT (P/2001 J1), discovered in 2001 by the NEAT asteroid survey, was also found to have a similar orbit to Biela's Comet, and it was initially thought possible that it was in some way related to it.

2023 жыл

1800 жылдарға дейін сақталған орбиталық жолды пайдалана отырып, 2023 жылдың қазан айының соңында Биела кометасы Жер маңынан өтуі мүмкін деген болжам бар, бірақ Биела Юпитер орбитасынан да алысқа шығуы әбден мүмкін. 1649 жылғы метероид ағынының 2023 жылдың желтоқсан айында Андромедидтердің белсенділігін шамалы арттыруы күтілуде. Бұл теорияны алғаш рет 1883 жылы Игнатиус Л. Доннели ұсынған, ол 1985 жылы жарық көрген кітапта қайта қарастырылып, 2004 жылы жарияланбаған ғылыми еңбекте одан әрі зерттелді. Дегенмен, сарапшылар мұндай сценарийге күмәнді қарауда, себебі метеориттер жер бетіне жеткен кезде суық болады және метеориттің салдарынан өрт болғаны туралы сенімді хабарламалар жоқ. Мұндай денелердің тартылуға төзімділігі төмен болғандықтан, егер мұзды кометаның бөлігі Жерге тисе, оның жоғары атмосферада ыдырап, метеорлық жарылысқа ұшырауы мүмкін. 1885 жылдың 27 қарашасында Мексиканың солтүстігіне темір метеорит түсті, сол кезде Андромедид метеор шашырауы сағатына 15 000-ға жуық метеорды көрсетті. Мазапиль метеориті кейде осы кометамен байланыстырылған, бірақ 1950 жылдан бері бұл идея қолдау таппады, себебі кометаларда темір денесін құруға қажетті дифференциация процестері жүрмейді деп есептеледі.

Жарық эфирі ұғымының тарихындағы маңызы

Била кометасы (және Энке кометасы) бұрынғыда қолданылған, бірақ қазір жоққа шығарылған жарық эфирі туралы түсінікке қатысты болды: оның орбитасының көлемі кішірейіп бара жатқаны анықталды, және бұл эфирдің орбита бойындағы қарсылығына байланысты деп есептелді.