Кіріспе

Астрономиялық нысан. Бірінші уақытша орбитасы маусым айында Иоганн Карл Буркхардт есептелді. Осы есептеулер негізінде Генрих Вильгельм Маттеус Олберс бұл комета сол жылы өте жарқын болатынын болжады.

Байқаулар

Мамыр мен тамыз айларында кометаның орналасуы оны анықтауды қиын етіп, төмен биіктікте болуы мен кешкі шамшырақта жасырынуына себеп болды. Флаугерг және Олберс тамыз айында Кіші Арыстан шоқжұлдызында оны қайта таба алды, ал Олберс комета іздегіші арқылы қарағанда, парабола пішіндес екі сәуледен тұратын шағын, бірақ айқын құйрығын байқады. Қыркүйекте Үлкен Аю шоқжұлдызында комета перигелийге жақындағанда кешкі аспанда көзге түсетін нысанға айналды: Уильям Гершель 6 қазанға дейін 25° ұзындықтағы құйрық пайда болғанын тіркеді. 1812 жылдың қаңтарына қарай кометаның жарықтығы әлсіреп, солғын да болды. Бірнеше астрономдар бірнеше ай бойы телескоп арқылы бақылауларын жалғастырды, соңғы бақылауды Винсент Висневский Новочеркасск қаласында жасады, ол 12 тамызға дейін кометаның шамасы 11-ге жетпейтінін анықтады. Кейіннен комета ядросының диаметрі 30–40 км шамасында екені есептелді. Көп жағынан қарағанда, бұл комета Хейл-Бопп кометасына өте ұқсас болды: ол Жерге немесе Күнге тым жақын өтпестен, әдемі көрініс тудырды, бірақ өте үлкен және белсенді ядроға ие болды. Астрономдар кометаны есте қаларлық көрініс деп санады. Уильям Генри Смит 1811 жылғы Ұлы комета туралы естеліктерін тамаша Донати кометасымен салыстыра отырып, "жай ғана көру үшін, тармақталған құйрығы үлкен қызығушылық тудырды, ядросы мен 'бас жамылғысы' анық көрінді, ал оның циркумполярлығы көрермендер үшін сәтті жағдай болды" деді. Комета 1811 жылдың желтоқсан айында Нью-Мадрид жер сілкінісі кезінде көрінгендігі хабарланды. Миссисипи өзеніне құятын Огайо өзенімен алғашқы пароходтың саяхаты туралы есепте былай делінген: "1811 жылдың 18 желтоқсаны. – Бұл күнді Иллинойс штатының Каир қаласының халқы және оның төңірегіндегілер ешқашан ұмытпауы керек. Бұл – қазіргі Каир қаласының орнына алғашқы пароходтың келуі – капитан Рузвельт басқаратын «New Orleans». Бұл Нью-Мадрид жер сілкінісінің ең қатты күні болды; сонымен бірге, отты комета көкжиекке қарай асығып бара жатты".

Қайту

1811 жылы 12 қыркүйекте перигелийге өту алдында кометаның орбиталық периоды шамамен 2742 жылды құрады. Ағылшын саяхатшысы, романист және саяси экономист Харриет Мартино (1802–1876) өзінің автобиографиясында кометаны көрмегені туралы қызық дерек келтіреді: «1811 жылғы ұлы комета түнде баршаның назарын аударғанда, біздің бүкіл отбасымыз әкемнің қоймасының жоғарғы қабатындағы үлкен терезелерге шықтық; ал комета туралы әркімнің айқай-шуы мені қатты ашуландырды, себебі мен оны көре алмадым! Міне, шындық сондай, ал философтар осы фактіні қалай қабылдаса, қабылдасын – мен тоғыз жаста едім және көру қабілетім өте жақсы еді, есіңізде болсын». Қытайда Сегіз триграмма мектебінің басшылары кометаны «Қың әулетін құлатуға» бағытталған істеріне «жайлы ырысқа» теңеді. Олар 1813 жылы көтеріліс бастады. «Соғыс және бейбітшілік» романының ортасында Толстой Пьер кейіпкерінің «зор да жарқын кометаны» байқағанын сипаттайды. Бұл комета түрлі апаттар мен әлемнің аяқталуын болжайтындығы айтылды. Комета Наполеонның Ресейге басып кіруін (оны тіпті «Наполеон кометасы» деп те атады) және 1812 жылғы соғысты, сондай-ақ басқа да оқиғаларды алдын ала білдірген деп есептелді. «Наташа, Пьер және 1812 жылғы ұлы комета» мюзиклінде Пьер кометаның куәгері болады. Мюзиклдің атауына кометаның неліктен енгені туралы сұраққа композитор Дейв Маллой «космостық эпикалық» деп жауап берді. 1811 жыл шарап өндіруге өте қолайлы жыл болды, ал саудагерлер «Комета шарабын» көп жылдар бойы қымбат бағамен сатты. 1992 жылғы «Коммета жылы» атты комедиялық-романтикалық фильм осы идеяға негізделген және Ұлы кометаның пайда болған жылында Наполеон үшін дайындалған шараптың табылған бөтелкесін іздеу туралы әңгімелейді. Фильмде Пенелопа Энн Миллер, Тим Дейли және француз актері Луи Жордан (оның актерлік мансабының соңғы фильмі) түскен. Ұлы комета Адам Мицкевичтің «Пан Тадеуш» және Виктор Гюгоның «Жәбірленушілер» романдарында еске алынады. Сондай-ақ, комета Томас Хардидің «Қоладағы екі» романында өлім төсегінде жатқан батырдың қайта жандануының рухани күші ретінде бейнеленген. Шоуни тайпасының әскери басшысы Текумсе, оның есімі «атып түсетін жұлдыз» деп аударылады, сол жылы оңтүстік тайпаларын өзінің жалпыүнді тайпалық одағына қосуға жасаған сәтсіз әрекеттері кезінде кометаның пайда болуын жақсы белгі деп мәлімдеді.