Кіріспе

Галлей кометасының ғарышқа ұшып өту миссиясы

Джиотто – Еуропалық ғарыш агенттігінің еуропалық роботты ғарыш кемесі миссиясы болды. Ғарыш кемесі Галлей кометасынан ұшып өтіп, оны зерттеді, соның нәтижесінде кометаны жақыннан бақылаған алғашқы ғарыш кемесі атанды. 1986 жылдың 13 наурызында ғарыш кемесі Галлей кометасының ядросына 596 километрге дейін жақындауға қол жеткізді. Ол ерте итальяндық Ренессанс кезеңінің суретшісі Джиотто ди Бондоне атымен аталады. Ол 1301 жылы Галлей кометасын байқаған және одан шабыттанып, Скровеньи капелласындағы "Патшалардың табынуы" картинасында оны Бейтлехем жұлдызы ретінде бейнелеген.

Миссия

Бастапқыда, Джотомен бірге АҚШ-тың серіктес зонды жіберу жоспарланған еді, бірақ НАСА-ның бюджеті қысқартылғандықтан ол жоспар орындалмады. Сол кезде Жердің төменгі орбитасындағы ғарыш кемесінде бақылау құралдарын орнату жоспары болған, бірақ «Челленджер» апаты осы жоспарды да күштен шығарды. Содан кейін жоспар бес ғарыш зондының бірлескен тобына айналды: оның ішінде Джото, Кеңес Одағының «Вега» бағдарламасынан екеу және Жапониядан – «Сакигаке» және «Суэйсей» зондтары. Жапон зондтары мен бұрыннан бар американдық «International Cometary Explorer» зонды алыс қашықтықта өлшемдер жасауға, содан кейін ресейлік «Вега» ядроны табуға тиіс болды. Ал алынған мәліметтер Джотоға ядроға өте жақын мақсаттануға мүмкіндік беретін еді. Джото ядроға тым жақыннан өтетініне байланысты, Еуропалық Ғарыш агенттігі (ЕКА) ғарыш кемесінің комета шаңымен өте жоғары жылдамдықпен соқтығысып, сақталмайтынына көз жеткізді. Ықпалдастырылған зондтар тобы «Галлей армадасы» деп аталды.

Галлейлік кездесу

Советтік "Вега-1" 1986 жылғы 4 наурызда Галлейдің суреттерін, ал оның ядросының алғашқы суреттерін қайтара бастады және 6 наурызда оның жанынан өтті, ал "Вега-2" 9 наурызда жанынан өтті. "Вега-1" Галлейге ең жақын 8 889 км қашықтықта жақындады. "Джотто" 1986 жылғы 14 наурызда 596 км қашықтықта Галлейден сәтті өтті және кішкентай бөлшектерге шабуыл жасағанына қарамастан, таңқаларлықтай түрде зардаптан құтылды. Бір соққыдан ол тұрақты айналу осінен ауып, антеннасы әрқашан Жерге бағытталмай, ал шаң қалқаны құралдарын қорғамай қалды. 32 минуттан кейін "Джотто" өзін-өзі тұрақтандырып, ғылыми деректерді жинауды жалғастырды. Тағы бір соққы Галлейдің көп түсті камерасын жойды, бірақ ол ядроның ең жақын қашықтықтағы суреттерін түсіргенге дейін үлкерді.

Жердің бірінші ұшуы

Гиоттоның траекториясы Жерге жақыннан ұшу үшін түзетілді және оның ғылыми құралдары 1986 жылғы 15 наурызда 02:00 UTC бойынша өшірілді.

GriggSkjellerup кездесуі

1990 жылы 2 шілдеде Жердің жанынан өтіп, келесі кометамен кездесу үшін жылдамдығын арттыру мақсатында "Джиоттоға" ояну командасы жіберілді. Зонд 1992 жылдың 10 шілдесінде Григг-Шьеллерup кометасының жанынан 200 шақырымдай қашықтықта ұшып өтті. Содан кейін 1992 жылдың 23 шілдесінде "Джиотто" қайтадан тоқтатылды.

Екінші Жердің қасынан ұшуы

1999 жылы Джото тағы бір рет Жердің жанынан өтті, бірақ оны қайта іске қоспады.