Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз аристократы, заңгер және мемлекет қайраткері Рене Николас Шарль Августин де Мопу (mopu; 25 ақпан 1714 – 29 шілде 1792) – француз заңгері, саясаткер және Францияның канцлері, оның реформаларға жасаған тырашасы Францияда саяси тұрғыдан озат деспотизмнің сәтсіздігін көрсетті. Ол 1770–74 жылдары күшті аймақтық соттар болған парламенттер жүйесін жоюға жасаған әрекеттерімен ең көп танылды. 1774 жылы король Людовик XV қайтыс болғанда, парламенттер қайта жаңғыртылды және Мопу билігінен айырылды.
French nobleman, lawyer and statesman
René Nicolas Charles Augustin de Maupeou (mopu; 25 February 1714 – 29 July 1792) was a French lawyer, politician, and chancellor of France, whose attempts at reform signalled the failure of enlightened despotism in France. He is best known for his effort to destroy the system of parlements, which were powerful regional courts, in 1770–74. When King Louis XV died in 1774, the parlements were restored and Maupeou lost power.
Ерте өмір
Ол Монпельеде 16 ғасырда дворяндық киім киген отбасында дүниеге келді, Париж Парламентінің 1743 жылдан 1757 жылға дейін президенті болған Рене Шарль де Мопеудің (1688–1775) үлкен ұлы. 1744 жылы ол бай мұрагер Анна де Роншерольмен (1725–1752) үйленді, ол философтар ортасында жүрген Руссоның досы, мадам д’Эпинайдың туысы еді. Қоғамдық өмірге қадам басқаннан кейін, ол әкесінің оң қолы болды, Париж архиепископы Кристоф де Бомонттың қолдауымен Парламент пен оның арасындағы қақтығыстарда белсенділік танысты. 1763 және 1768 жылдар аралығында, Вольтер қорғаған Калас ісі мен граф де Лаллидің соты болған кезеңде, Мопеу Парламент президенті болды. 1768 жылы ол әкесінен кейін канцлер болды, әкесі бұл лауазымды негізінен беделді атақпен зейнетке шығу үшін жиырма төрт сағатқа ғана атқарған еді. Шоисеулдің жағдайы нашарлаған 1770 жылдың 24 желтоқсанында Мопеу бас министр болды. Ол патша билігін Парламентке қарсы қолдауға бел буды, Парламент салық жинау жүйесін реформалауға немесе мүліктік топтардың артықшылықтарына қарсы тұрақты кедергі келтіретін. Ол герцог д’Айгильонмен және корольдің сүйіктісі мадам дю Барримен одақтасып, өзінің адал адамы – абат Террейге бас контролер лауазымын қамтамасыз етті. Бұл күрес Бриттанияның бұрынғы губернаторы герцог д’Айгильон және провинцияның бас прокуроры Ла Шалоте ісінің сот процесінде басталды, губернатор оларды өзінің басқаруына қарсы айыптаулар үшін түрмеге қамаған еді. Парламент Айгильонға қарсы наразылық білдіргенде, Мопеу Людовик XV-нің іс жүргізуді тоқтату туралы патенттік хаттарын оқыды. Луи Парламенттен келген наразылыққа сот актісі арқылы жауап берді, онда процессуалдық хаттаманы тапсыруды талап етті. 1770 жылдың 27 қарашасында канцлер жариялаған «Édit de règlement et de discipline» жарлығы пайда болды, ол Парламенттің түрлі тармақтарының бірігуіне және провинциялық соттармен хат алмасуға тыйым салды. Сондай-ақ, Парламент тарапынан ереуіл жасау жазаланбаушылықсыз қалмай, мүлікті тәркілеумен қамтылды және алғашқы наразылыққа патшалық жауап берілгеннен кейін патшалық жарлықтарды тіркеуге кедергі келтіруге тыйым салынды. Сот төрешілері бұл жарлықты тіркеуден бас тартты, ол 7 желтоқсанда Версальде өткен сот отырысында тіркелді, содан кейін Парламент өзінің функцияларын тоқтатты.
He was born in Montpellier to a family ennobled in the sixteenth century as noblesse de robe, the eldest son of René Charles de Maupeou (1688–1775), who was president of the parlement of Paris from 1743 to 1757. In 1744 he married a rich heiress, Anne de Roncherolles (1725–1752), a cousin of Madame d'Épinay, the friend of Rousseau who moved in the circles of the Philosophes. Entering public life, he was his father's right hand in the conflicts between the parlement and Christophe de Beaumont, archbishop of Paris, who was supported by the court. Between 1763 and 1768, dates which cover the revision of the Calas case that Voltaire had championed and the trial of the comte de Lally, Maupeou was himself president of the parlement. In 1768, he became chancellor in succession to his father, who had held the office for twenty four hours only, largely in order to permit him to retire with the prestigious title. With the disgrace of Choiseul, 24 December 1770, Maupeou was the chief minister. He determined to support the royal authority against the parlement, the perennial block to reforms of the tax farming system or the privileges of the propertied classes, which in league with the provincial magistratures was seeking to arrogate to itself the functions of the states general. He allied himself with the duc d'Aiguillon and the king's mistress Madame du Barry, and secured for a creature of his own, the Abbé Terray, the office of comptroller general. The struggle erupted over the trial of the case of the duc d'Aiguillon, ex governor of Brittany, and of La Chalotais, procureur général of the province, who had been imprisoned by the governor for accusations against his administration. When the parlement showed signs of hostility against Aiguillon, Maupeou read letters patent from Louis XV annulling the proceedings. Louis replied to remonstrances from the parlement by a lit de justice, in which he demanded the surrender of the procedural minutes. On 27 November 1770 appeared the Édit de règlement et de discipline, which was promulgated by the chancellor, forbidding the union of the various branches of the parlement and correspondence with the provincial magistratures. It also made a strike on the part of the parlement punishable by confiscation of goods, and forbade further obstruction to the registration of royal decrees after the royal reply had been given to a first remonstrance. This edict the magistrates refused to register, and it was registered in a lit de justice held at Versailles on 7 December, whereupon the parlement was suspended in its functions.
Төңкеріс
Бес шақырудан кейін, 1771 жылғы 19 қаңтар түнінде судьялар мушкетерлер тарапынан күтпеген шабуылға ұшырады, олар судьялардан олардың қызметіне оралу туралы тағы бір өтінішке «иә» немесе «жоқ» деп қол қоюды талап етті. Отыз сегіз судья келісім білдірді, бірақ бұрынғы әріптестерінің кашеттік хаттар арқылы жер аударылуынан кейін олар өздерінің келісімін қайтарып алды және олар да жер аударылды. Маупеу провинцияларда алты жоғары сот пен Парижде жаңа парламент құрылғанша әділетті жүзеге асыру үшін Мемлекеттік кеңес құрды, онда сот билігі мұрагерлік құқық емес, Патша тағайындаған жалақылы лауазым иелеріне айналған болар еді. Содан кейін cour des aides таратылды. Маупеу сот жүйесін ел бойынша біркелкі етуді ұсынды, ол жергілікті соттардың әртүрлі жиынтығынан тұрған. Вольтер бұл төңкерісті мақтады, ескі мұрагерлік сот билігін жойғанын бағалады, бірақ аристократтар мен ақсүйектер Маупеу саясатын тиранияның жеңісі деп қарады. Князьдердің, дворяндардың және кіші соттардың наразылықтары жер аударылумен және таратумен тоқтатылды, бірақ 1771 жылдың соңына қарай Маупеу парламенттерінің жаңа жүйесі орнатылды, ал пассивті қарсылық көрсеткен адвокаттар қайтадан іс тіркеуге кірісті. Привилегиялы және салықтан босатылған топтарға салық салуға тағы бір әрекет жасалды. Бірақ канцлерді құртқан тек 1774 жылдың мамырында Людовик XV-тің өлімі ғана емес: Дюран Эчеверрия Маупеуді қызметтен босатуды «тозығы жеткен шараның сөзсіз таратылуы» деп сипаттады.
After five summonses to return to their duties, the magistrates were surprised individually on the night of 19 January 1771 by musketeers, who required them to sign yes or no to a further request to return. Thirty eight magistrates gave an affirmative answer, but on the exile of their former colleagues by lettres de cachet, they retracted and were also exiled. Maupeou installed the council of state to administer justice pending the establishment of six superior courts in the provinces and of a new parlement in Paris, in which the magistrature would no longer be a hereditary prerogative but become salaried officials appointed by the Crown. The cour des aides was next suppressed. Maupeou proposed to make the judicial system more uniform throughout the country, which was a patchwork of local judicatures. Voltaire praised this revolution, applauding the suppression of the old hereditary magistrature, but by the aristocrats and the noblesse de robe, Maupeou's policy was regarded as the triumph of tyranny. The remonstrances of the princes, of the nobles, and of the minor courts, were met by exile and suppression, but by the end of 1771, the new system of the parlements de Maupeou was established, and the Bar, which had offered a passive resistance, recommenced to plead. A renewed attempt was made to tax the privileged and exempted groups. But it was not merely the death of Louis XV in May 1774 that ruined the chancellor: Durand Echeverria characterized the dismissal of Maupeou as "the inevitable liquidation of an exhausted expedient".
Күз
Людовик XVI парламенттерді бірден қалпына келтіргеннен кейін, жаңа патша мен сот органдары арасындағы келіспеушіліктер қайтадан жанданды. 24 тамыз 1774 жылы Маупеу мен Террейдің орнына Миромеснил, ал 1775 жылы Малешерб, Масон дю Ройдің мемлекеттік хатшысы болып елге қайтарылды, сондай-ақ экономист Тюрго да тағайындалды. Маупеу былай деген: «Мен патша үшін үш жүз жылға созылған дауды жеңіп бердім. Ол оны қайтадан жоғалтқысы келеді, ол – оның құзырында». Маупеу 1792 жылы Туитте (Эуре) қайтыс болғанға дейін (1 шілде 1790 жылы таратылған) канцлер лауазымын сақтап, уақыт өткізді, және ескі тәртіптің құлауын көріп үлкерді. Оның жұмысы, әділет және саяси функцияларды бөлуге, сондай-ақ мұрагерлік сот жүйесіндегі кемшіліктерді реформалауға бағытталғандықтан, кейіннен Революциямен қолдау тапты. Ол XV Людовикке абсолютті билік беруді көздегенімен, оның интригалары мен сот әрекеттерінің қатыгездігі монархияға елеулі нұқсан келтірді. «Осылайша егемендік мәселесін соңғы шешімге дейін жеткізу арқылы», - деп атап өтті Кит Майкл Бейкер, Маупеудің жаңадан құрылған соттарын патшалық биліктің шектерінде сот функцияларын орындауға дайын адамдармен толықтыруы, «ол іс жүзінде Гвиллам Жозеф Сейге теориялық тұрғыдан жоққа шығаруға тырысқан, бостандық пен зұлымдық арасындағы конституциялық орталық жолға деген сенімді әлсіретті».
The immediate restoration of the parlements by Louis XVI was followed by a renewal of the quarrels between the new king and the magistrature. Maupeou and Terray were replaced on 24 August 1774 by Miromesnil and then by Malesherbes, recalled from his exile in 1775 to be Secretary of State of the Maison du Roi, and by the economist Turgot. Maupeou is said to have remarked, "I had won for the king a case that has lasted three hundred years. He wishes to lose it again; he is the master of it." Maupeou lived in retreat, still holding the office of Chancellor (abolished 1 July 1790) until his death at Thuit (Eure) in 1792, having lived to see the overthrow of the ancien régime. His work, in so far as it was directed towards the separation of the judicial and political functions and to the reform of the abuses attaching to a hereditary magistrature, was subsequently endorsed by the Revolution. He had aimed at securing absolute power for Louis XV, but his intrigues and the violence of his judicial actions were in reality a serious blow to the monarchy. "By pressing the issue of sovereignty to an ultimate confrontation in this way," remarks Keith Michael Baker of Maupeou's staffing his remodelled courts with men willing to exercise judicial functions within limits imposed by the royal will, "he undermined in practice exactly that belief in a constitutional middle ground between liberty and despotism that Guillaume Joseph Saige had been concerned to deny in theory".