Кіріспе

Біріккен Корольдіктегі полиция органы – полиция күшінің жұмысын қадағалауға жауапты мемлекеттік орган. Полиция органдарының сипаты мен құрамы уақыт өте келе өзгеріп келді, қазір Ұлыбританияда төрт арнайы "полиция органы" бар, бірақ бұл термин түрлі ұқсас мұрагер органдарды да білдіре алады. 2012/13 жылдарға дейін Англия мен Уэльстегі 43 аумақтық полиция күшінің әрқайсысы үшін, сондай-ақ Шотландиядағы 8 аумақтық полиция күші үшін жеке полиция органдары сақталған. Англия мен Уэльстегі полиция органдары 2012 жылдың қараша айында таратылып, олардың орнына тікелей сайланған полиция және қылмыс комиссарлары келді, ал Шотландиядағылар 2013 жылдың сәуір айында Шотландия полициясын құру аясында біріктіріліп, Шотландия полиция органы құрылды – Шотландияның бірыңғай полиция күші. Солтүстік Ирландия полиция қызметін Солтүстік Ирландия полициялық кеңесі бақылайды, ал Ұлыбританияның үш ерекше полиция күшінің екеуі әлі де жеке полиция органдарының бақылауында. Лондонға қызмет ететін екі полиция күшін қадағалау ерекше шаралар арқылы жүзеге асырылады.

1964 жылға дейінгі ерте тарихы

Англия мен Уэльсте ұлттық деңгейде полиция күштерін енгізу 1835 жылғы Муниципаль корпорациялар заңымен басталды, ол әр қаладан "күзет комитетін" құруды және осы арқылы "тәртіп сақтауға" констебльдерді тағайындауды міндеттеді. Полиция органдарының құрылуына дейін, бір қалаға ғана шектелген полиция күштері үшін реттеуші органдар осы күзет комитеттері болды, ал 1889 жылдан бастап округтер үшін "тұрақты бірлескен комитеттер" құрылды (1889 жылдан кейін бақылаудың бір бөлігі сайланған округтік кеңеске өтті; бірлескен комитетте сонымен қатар судьялар да болды).

1964 ж. тәуелсіз полиция органдарының құрылуы

Полиция туралы 1964 жылғы заң 1962 жылы Полиция жөніндегі Корольдік комиссияның есебінен кейін Англия мен Уэльстегі полиция ұйымдастырылуы мен бақылауына маңызды реформалар енгізді. 1964 жылғы заң бірнеше жоғары беделді жемқорлық оқиғаларынан кейін қатты сынға ұшыраған ескі қарау комитеті жүйесін жойды. Аталған заң полиция аймақтарын енгізді, олар әкімшілік округтер, қалалық округтер немесе округтер мен қалалық округтердің біріккен полиция аймақтары болып табылды, оларға бір күш қызмет ететін болды және тәуелсіз "полиция органы" бақылайтын еді. Жаңа полиция органдары округтік немесе қалалық кеңестердің үштен екі бөлігін құрайтын сайланған мүшелерден және үштен бір бөлігін құрайтын судьялардан тұратын болды. 1972 жылғы Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заңға сәйкес, қалған қалалық полиция күштері таратылып, полиция органдары округтік кеңесшілер мен судьялардан екінің біріне пропорционалды түрде құрылды. 1994 жылғы Полиция және Магистрат соттары туралы заң органдардың құрамын өзгертіп, тәуелсіз мүшелерді қосты. Әдетте, полиция органы он жеті мүшеден тұратын: тоғыз сайланған мүше (олар күш аймағындағы жергілікті билік органдарынан немесе органдарынан таңдалып, осы органдардың саяси құрамын көрсететін) және сегіз тәуелсіз мүше. Тәуелсіз мүшелер жергілікті қоғамдықтан төрт жылға белгіленген мерзімге полиция органының өзі тағайындайтын. Ұзақ тізім түскен өтініштерден сайланған мүшелер мен судьялар комитеті Ішкі істер министрлігіне жіберілді. Бұл комитет Ішкі істер министрлігі қайтарған қысқа тізімнен тәуелсіз мүшелерді тағайындады. Полиция органының кем дегенде үш тәуелсіз мүшесі судьялар болуы тиіс. Мүшелердің түрлері арасында билік немесе жауапкершілік бойынша ешқандай айырмашылық болған жоқ – Англия мен Уэльс бойынша полиция органдарына төрағалық еткен сайланған, тәуелсіз және судья мүшелердің мысалдары бар.

Қаржыландыру

Полиция қаржысының басым бөлігі Ішкі істер министрлігінен жыл сайынғы грант түрінде түсті (Ағылшын мен Уэльстегі 43 полиция күші арасындағы халық саны, географиялық аумақ, қылмыс деңгейі мен тенденцияларындағы маңызды айырмашылықтарды ескере отырып, Ішкі істер министрлігі пропорционалды негізде есептеме жасайды), алайда полиция органдары қосымша қаражат жинау үшін жергілікті салыққа (кеңес салығына) үстеме қоюға да құқылы болды. Ішкі істер министрлігі шектен тыс деп танылған салық үстемесін қабылдамауға құқықталған. Полиция органының міндеті – полиция қызметінің бюджетін бекіту, соның ішінде өзінің функцияларын тиімді орындауын қамтамасыз ету үшін жалпы полиция бюджетінен жеткілікті қаражат бөлу. Полиция органының жылдық жоспарында сол жылға арналған бюджет, сондай-ақ ақшаның тиімді пайдаланылуы туралы мәлімдеме және жоспарланған үнемдеу шаралары жариялау міндетті болды.

2012 ж.: Англия мен Уэльсте полиция органдарының жойылуы

2010 жылғы Ұлыбританиядағы жалпы сайлау науқанында Консервативтік партия мен Либерал-демократтардың сайлау бағдарламаларында полиция органдарын ауыстыру немесе реформалау жоспарлары баяндалды. Екі партия да полиция органдарының қызмет көрсететін қоғамға есеп берудегі жетіспеушілік туралы алаңдаушылық білдірді. Консерваторлар оларды бір сайланған адаммен ("полиция және қылмыс комиссары", кейбір полиция қызметкерлері бұл үлгіні сынға алды) алмастыруды ұсынды, ал либерал-демократтар полиция органдарына тікелей сайлау жүргізуді және олардың өкілеттіктерін арттыруды ұсынды. Полиция реформасы және әлеуметтік жауапкершілік туралы 2011 жылғы заңға корольдің қол қоюынан кейін полиция органдары таратылып, 2012 жылғы 22 қарашада тікелей сайланған полиция және қылмыс комиссарларымен ауыстырылды. Көптеген полиция органының бұрынғы мүшелері комиссар лауазымына кандидат болып түсті, бұл саладағы үздіксіз тәжірибелерін көрсетіп, көптегендері сайланды.

Лондон

Метрополитен полициясы мен Лондон қаласы полициясы тарихи тұрғыдан ұлттық ережеден ерекшеліктер болды. Метрополитен полициясы 1829 жылы құрылғаннан бастап 2000 жылға дейін Ішкі істер министрінің тікелей бақылауында болды, содан кейін полиция күшін қадағалау үшін Үлкен Лондон билігімен бірге Метрополитен полиция басқармасы (MPA) құрылды. 2012 жылдың қаңтар айында полиция және қылмыс комиссарлары енгізілген кезде МПА Лондон мэрінің бақылауындағы Полиция және қылмыс жөніндегі кеңсемен алмастырылды. Англия мен Уэльстегі басқа полиция күштерінен айырмашылығы, онда бас офицерді жергілікті полиция және қылмыс комиссары тағайындайды, Метрополитен полициясының жұмысының ұлттық және халықаралық маңызы Метрополитен полиция комиссарын тағайындау әлі де Ішкі істер министрінің (және конституциялық тұрғыдан монархтың) қолында, бірақ олар 2000 жылы осы лауазым енгізілгеннен бері Лондон мэрі ұсынған "ұсынымдарды ескеруі тиіс". Лондон қаласы корпорациясы 1839 жылы ресми түрде құрылғаннан бері Лондон қаласы полициясы үшін полиция органы болып табылады. 2012 жылы полиция және қылмыс комиссарлары енгізілгеніне қарамастан, 2011 жылғы Полиция реформасы және әлеуметтік жауапкершілік туралы заңмен корпорацияның полиция органы ретіндегі функциясы сақталды. Бұл функция қазіргі уақытта Корпорацияны басқаратын сайланған орган – Жалпы кеңес сотының Полиция органы кеңесі арқылы жүзеге асырылады. Кеңестің 11 мүшесі, оның ішінде төраға мен оның орынбасары, Жалпы кеңестің сайланған мүшелері болып табылады, ал қалған үшеуі тәуелсіз мүшелер болып тағайындалады. Лондон қаласы полициясы комиссарын тағайындауды қазір Жалпы кеңес (техникалық тұрғыдан монарх) жүзеге асырады.

Солтүстік Ирландия

Солтүстік Ирландия полиция қызметі (PSNI) Солтүстік Ирландия полициялық кеңесінің қадағалауында, оның құрамында Солтүстік Ирландия Ассамблеясының он мүшесі және тоғыз тәуелсіз мүше бар. Кеңес және PSNI, 2001 жылдың 4 қарашасында оларды алмастырған Солтүстік Ирландия полициялық органы және Корольдік Ольстер полициясының орнына келген мұрагерлері болып табылады.

Шотландия

Шотландияда полицияны қадағалау жауапкершілігі тарихи тұрғыдан сайланған жергілікті билік органдарына жүктелген. Олар жергілікті полиция күшін тікелей қадағалаған, егер оның шекарасы күштің шекарасымен сәйкес келсе, немесе бір полиция күші бірнеше кеңес ауданын қамтыған жағдайда көршілес жергілікті билік органдарымен бірлескен кеңестер арқылы. 2013 жылдың сәуір айында Шотландиядағы сегіз аумақтық полиция күштері "Шотландия полициясы" деп қайта құрылды, оны Шотландия полициясы басқармасы қадағалайды. Бұл басқарма Шотландия Парламентіне есеп беретін тәуелсіз мемлекеттік орган. Шотландия полициясы басқармасы сондай-ақ Шотландия қылмысқа және есірткіге қарсы күрес агенттігі үшін полиция органы болған Шотландия полиция қызметі басқармасын да қамтыды (аталған басқарма өзі Шотландия полициясына біріктірілді).

Арнайы полиция күштері

Ұлыбританиядағы әртүрлі арнайы полиция күштерінің әрқайсысының бақылау жүйесі әртүрлі.

Британдық көлік полициясы

Британдық көлік полициясы – Ұлыбританияның теміржолдарында тәртіп сақтауға жауапты, жеке қаржыландырылатын полиция күші. Осы күштің қызметін Британдық көлік полициясы органы бақылайды. Аталған орган 2003 жылғы Темір жол және көлік қауіпсіздігі заңының негізінде 2004 жылы құрылған. Оған шамамен 12-15 мүше кіреді, олардың әрқайсысы теміржолдарды бақылау, пайдалану немесе жұмыс істеумен байланысты топтарды ұсынады. Олардың ішінде теміржол операторларының, теміржол пайдаланушыларының (жүк және жолаушылар тасымалы), қызметкерлердің, сондай-ақ Англия, Шотландия және Уэльсте көлік мәселелерімен айналысатын тиісті мемлекеттік органдардың өкілдері бар.

Азаматтық ядролық полиция

Азаматтық ядролық жасақ, Ұлыбританиядағы ядролық энергиямен байланысты объектілерді және жүктерді күзетіп, бақылайды, оған Азаматтық ядролық полиция органы бақылайды. Бұл орган 2004 жылғы Энергетика заңымен 2004 жылы құрылған; оның құрамына сегіз мүше кіреді; төртеуі ядролық индустриясынан ұсынылған, ал қалған төртеуінің арасында төраға да бар.

Қорғаныс министрлігі Полиция

Қорғаныс полициясы министрлігінің полиция өкілеттігі жоқ, алайда 1987 жылғы Қорғаныс полициясы министрлігі туралы заңмен құрылған Қорғаныс полициясы министрлігі комитеті Қорғаныс министріне Қорғаныс полициясы министрлігіне қатысты мәселелер бойынша кеңес береді. Комитет (немесе оның мүшелері) сондай-ақ полиция қызметкерлерінің қанағаттандырмас мінез-құлқы мен шағымдарды қарау бойынша бірнеше функцияларды атқарады.