Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гусит соғысы шайқасы
Battle of the Hussite War
Вишеград шайқасы – Гусит соғысының басында Гусит күштері мен император Сигизмунд жіберген католик крестшілері арасында болған бірнеше шайқас. Бұл шайқас 1419 жылдың 16 тамызынан шамамен 1420 жылдың 1 қарашасына дейін Вишеград қамалында өтті.
The Battle of Vyšehrad was a series of engagements at the start of the Hussite War between Hussite forces and Catholic crusaders sent by Emperor Sigismund. The battle took place at the castle of Vyšehrad from 16 August 1419 to c. 1 November 1420.
Жарыс басталды
Богемия королі Венецлав IV қайтыс болғаннан кейін королева София (Вартенбергтің Ченэкінің көмегімен) Праганы бақылауға алуға тырысты. София мен Ченек Германиядан әскерлер жалдады, олар Праганың Жаңа қала деп аталатын бөлігіндегі Вишеград, Градчани, архиепископ сарайы және Сент-Томас монастырында орналасты. Гуситтердің көтерілісі Богемияның басқа аймақтарында да сәтті болды, Клатовы, Писек, Лоуны, Жатец және Пльзень қалалары гуситтердің бақылауына көшті. 1419 жылдың 25 қазанында гуситтер Вишеградты да басып алды. 1419 жылдың қараша айында Штернбергтен келген Петр бастаған католик әскерлері мен Амброзий басқарған гусит шаруалары арасында шайқас болды. Бұл гуситтер Усти маңынан Прагаға жол тартты, Новый Книн қаласын қоршап алып, шабуыл жасады. Көмек күші келгеннен кейін Амброзийдің әскері Влтава өзенінен өтті. Гуситтер шайқасты жеңіп алды, бірақ шамамен 300 адамды жоғалтты. Праганы басып алғаннан кейін гуситтер Новый Книн қаласындағы тұрғындарға көмектесуге шешім қабылдады. Влтава өзені арқылы Жаңа қалаға соққан көпірді гусит әскерлері басып алғанда тағы да шайқастар басталды. Көпірді күзеткен католик әскерлері Градканиға шегінуге мәжбүр болды, бірақ Жаңа қаладағы көптеген ғимараттар қирады. 1419 жылдың 13 қарашасында королева София Богемиядағы барлық гуситтерді қорғауға уәде берді. Утракистер Вишеградты патша әскеріне қайтарып берді.
After the death of King Wenceslaus IV of Bohemia, Queen Sophia (with the help of Čeněk of Wartenberg) tried to gain control of Prague. Sophia and Čeněk recruited soldiers from Germany, who took up positions at Vyšehrad, Hradčany, and at the archbishop's palace and the cloister of St. Thomas in a part of Prague called New Town. The Hussite uprising was successful in other parts of Bohemia, and the towns of Klatovy, Písek, Louny, Žatec, and Plzeň came under Hussite control. On 25 October 1419, Hussites captured Vyšehrad as well. In November 1419, fighting took place between Catholic fighters under Petr from Šternberk and Hussite peasants under the command of a priest, Ambrosius. These Hussites went from the area near Usti to Prague, surrounded Novy Knin, and attacked. After gaining reinforcements, Ambrosius's forces crossed the Vltava River. The Hussites won the battle but lost about 300 people. After taking Prague, the Hussites decided to assist citizens in Novy Knin. More fighting commenced as Hussite fighters captured the bridge to New Town on the Vltava River. Catholic soldiers who guarded the bridge were forced to withdraw to Hradcany, but many buildings in New Town were destroyed. On 13 November 1419 Queen Sophia promised to protect the Hussites in all of Bohemia. Utraquists gave back Vyšehrad to the royal army.
Некмиерздің соғыс
Қарашаның соңында бірнеше жүз сарбаздан тұратын табориттер Прагадан шықты. 1419 жылдың желтоқсанында Ян Жижка басқаратын осы құралымдардың бірі Швамберк Бохуслав басқаратын католик әскерлерінің күтпеген шабуылына тап болды. Пльзен (Пилсен) қаласының жанындағы Некмиерц (Некмер) қамалына католиктердің атты әскері жасаған шабуылды гусит сарбаздары арбалардың арасынан садақпен және оқпен тоқтатты. Католик жаяу әскері мен атты әскері кері шегінуге мәжбүр болды. Шайқастан кейін Жижка түнгі жорышпен Пльзенге баруға бұйрық берді. 1420 жылдың көктемінде Усти қаласын (немісше: Aussig) басып алғаннан кейін гусит әскерлері Лужнице өзенінің жанындағы төбеге барды, онда олар жаңа қала салып, оны Библиядағы Табор тауының атымен Табор деп атады (бірақ бұл сөз «лагерь» деген мағынаны да білдіреді). Бұл жаңа қала табориттердің орталық қаласына айналды. Табор тұрғындары төрт гетман, яғни қолбасшыны сайлады: Хусидің Николайы, Ян Жижка, Буховоның Збинек және Маховицелік Хвал. Ореб тауында да осыған ұқсас әскери лагерь салынды, онда тағы бір радикалды гуситтер тобы орнығып, Оребици (Оребиттер) деп аталды. Олардың азаматтық басшысы дін қызметкері Амброзий, ал гетманы Лихтенбургтен келген Гинек Крушина болды.
Later in November, formations of Taborites, several hundred strong, left Prague. In December 1419, one of these formations under the command of Jan Žižka was surprised by Catholic forces under the command of Bohuslav of Švamberk. A cavalry attack at Nekmierz (Nekmer) castle near Plzeň (Pilsen) by the Catholics was stopped by crossbow and gunfire from Hussite soldiers hiding behind wagons. Catholic infantry and cavalry were forced to withdraw. After the battle Žižka ordered a night march to Plzeň. In the Spring of 1420, after capturing the town of Ústí (German: Aussig), Hussite forces went to a hill near the Lužnice river where they built a new town which they named Tábor after the biblical Mount Tabor (but the noun means also camp). This new town became the capital of the Taborites' collective. Citizens of Tábor chose four hetmen, or generals: Nicholas of Husí, Jan Žižka, Zbyněk of Buchovo, and Chval of Machovice. Similar army camps were also built, notably one on the mountain of Oreb, where another group of radical Hussites established themselves, and became known as the Orebici (Orebites). Their civil leader was the priest Ambrosius, and their hetman was Hynek Krušina from Lichtenburk.
Судомерь шайқасы
Гуситтер католиктермен келісімге келіп, Пльзен қаласын жоғалтты. Ян Жижка басқаратын гуситтерге қаладан қиындықсыз кетуге рұқсат берілді. Пльзендік католиктер Жижка әскерлері туралы ақпаратты Иерусалимдегі Иоанн орденінің және Швамберктегі Бохуславтың рыцарьларына жіберді. Судомерьде жиналғаннан кейін олар шабуыл жасауға шешім қабылдады; олар Жижкадан көп сарбазға ие болды, сондай-ақ Писек қаласынан қосымша күштер келді. Шежірешілердің пікірінше, шабуылдаушылар гуситтермен шайқасуға тіпті қажет те болмас еді, себебі аздаған көтерілісшілер аттардың тұяқтарымен басылып өлтірілер еді. Жижка өз әскерін екі көлдің арасындағы кішкентай бөгетке орналастырды, олардың бірі құрғақ болды. Гуситтердің арқасын батпақ қорғады. Католик қолбасшылары күштерін екі топқа бөлді. Бірінші топ гуситтерге қарсы майданнан шабуыл жасап, ауыр қатыгездіктерге ұшырады. Екінші топ рыцарьлары құрғақ көлден өтіп, жаяу шабуылға шықты. Көп ұзамай шайқас алаңы тұманға толып, католиктер шегінді, екі тарап та ауыр шығынға ұшырады. 1420 жылдың мамыр айында Ченек фон Вартенберг Градчаныны қоршап алды және император Сигизмундтың жағына қосылды. Вишеград әскерлері Жаңа қалаға бет алды. Гуситтер Вишеградты қоршауға кірісті. 1420 жылдың маусым айында Вишеградтан сәтті шабуыл жасалды. Бұл қамалдың сарбаздары Градчаниға жіберілген азық-түлікпен қамтамасыз етті.
The Hussites lost Plzeň, in arrangement with the Catholics. Hussites, under command of Jan Žižka, were allowed to leave the town without difficulties. Catholics from Plzen sent information about Žižka's forces to Jindrich from hradce master of knights of St. John of Jerusalem and Bohuslav from Švamberk. After massing at Sudoměř, they decided to attack; they had more soldiers than Žižka, as well as reinforcements from Písek. In the opinion of writers of chronicles, the attackers would not have had to fight with the Hussites because the few rebels would be trampled to death beneath the horses' hooves. Žižka deployed his men on a small dam between two ponds, one of which was without water. The backs of the Hussites were protected by a swamp. The Catholic commanders divided their forces into two groups. The first group assaulted the Hussites from the front, and sustained heavy casualties. The second group of knights crossed the empty pond and attacked on foot. Soon the field of battle was covered by fog, and the Catholics withdrew, both sides having suffered heavy losses. In May 1420 Čeněk von Wartenberg surrounded Hradčany and joined Emperor Sigismund's side. Soldiers from Vyšehrad advanced on New Town. The Hussites begun a siege of Vyšehrad. In June 1420 there was a successful advance from Vyšehrad. Soldiers from this castle secured supplies which were sent to Hradčany.
Прага қоршауы
1420 жылы 12 маусымда Зигизмунд әскерлерінің бір бөлігі Градчаниге азық-түлікпен сәтті кірді. Олар қамалдан аттарды алып кетті. Прага қоршауы кезінде Градчани мен Вышеградта орналасқан Зигизмунд әскерлері Прагадағы гуситтердің позициясына қарсы жылжыды. Витков төбесін сәтті қорғағаннан және крестшілердің шегінуінен кейін гуситтер Вышеградқа артиллериялық оқ атып, бірақ Праганың қорғаушыларына қарағанда ауыр шығынға ұшырады. Витков төбесіне жасаған сәтсіз шабуылдан кейін крестшілер жергілікті гуситтердің позициясына шабуыл жасауға шешім қабылдады. 1420 жылдың тамызында гетман Ян Жижка Прагадан көмек күштерін алып, Рожмберктен келген Олдрихтың басқаруымен крестшілерден қауіп көрген Писке бет алды. 1420 жылы 15 қыркүйекте Вышеградтың екінші қоршауы басталды. Қазанның соңғы күндерінде қамалдың бастығы капитуляция шартын қабылдады. Егер ол 1420 жылы 1 қарашада таңғы сағат 8-ге дейін Зигизмунд әскерінен көмек алмаса, қамалды тапсыруға келісті. Осы уақытта таборитерлердің тағы бір тобы, олардың ішінде командир Ян Рохач з Дубе, Ломнице қаласын басып алды.
On 12 June 1420, some formations of Sigismund's forces successfully entered Hradčany with supplies. They took horses from the castle. At the time of the Prague siege, Sigismund's soldiers, who were placed in Hradčany and Vyšehrad, advanced on the Hussites' position in Prague. After a successful defence of Vítkov Hill and the crusaders' withdrawal, the Hussites begun artillery fire on Vyšehrad, but received heavier losses than Prague's defenders. After an unsuccessful assault on Vítkov Hill, the crusaders decided to attack the local Hussites' position. In August 1420, Hetman Jan Žižka left Prague with relief forces and headed to Písek, which was in danger from crusaders under the command of Oldřich from Rožmberk. 15 September 1420 saw the beginning of a second siege of Vysehrad. In the last days of October, the commandant of the castle accepted a capitulation arrangement. If he didn't receive any help from Sigismund's forces by 8 o'clock in the morning of 1 November 1420, he would surrender the castle. Meanwhile, another formation of Taborites, among them commander Jan Roháč z Dubé, captured the town of Lomnice.
Вишеград шайқасы
Зигизмунд Градчаны мен Вышеградтан келген әскерлерді пайдаланып, Пльзен одағынан күше түсуін күтіп, басты шабуылды жоспарлады. Шабуыл жоспары курьер арқылы Градчани мен Вышеградқа жіберілді, бірақ курьерді гуситтер қолға түсірді. Гуситтер Ян Жижка басшылығымен әскерлердің тобын Пльзеннен келе жатқан әскерлердің жорығын тоқтату үшін жіберді. Гуситтердің артиллериясы венгр және неміс атты әскерлерінің шабуылын сәтті тоқтатты. Содан кейін гусит әскерлері шабуылға көшті. Шабыстан кейін крестонос әскерлері шегінді. Гуситтер 400 рыцарьды өлтірді, ешқандай тұтқын алмады. Қайтыс болғандардың арасында Петр Конопищский зе Штернберка, Жиндрих з Кравэр а Плюмлова, Ярослав зе Штернберка а Весели, Вилем Заиц з Вальдека на Жидлоховичич және Вок IV з Холштейна болды. 1 қарашада Вышеград әскерлері капитуляциялады. Жижканың әскерлері Злате Короуны мен Прахатице қалаларын басып алды. 1420 жылдың желтоқсанында Гусидің Николайы қайтыс болды.
Sigismund planned a main attack using soldiers from Hradčany and Vyšehrad, and counting on reinforcements from Plzeň Union. The plan of battle was sent to Hradčany and Vyšehrad by courier, but the courier was captured by Hussites. The Hussites sent some soldiers under the command of Jan Žižka to stop the march of soldiers from Plzeň. Hussite artillery fire successfully stopped the attack of the Hungarian and German cavalry. Then the Hussite forces made their attack. After the battle, the crusaders' formations withdrew. Four hundred knights were killed by the Hussites, who didn't take any prisoners of war. Among the dead were Petr Konopišťský ze Šternberka, Jindřich z Kravař a Plumlova, Jaroslav ze Šternberka a Veselí, Vilém Zajíc z Valdeka na Židlochovicíc, and Vok IV. z Holštejna. 1 November saw the capitulation of soldiers from Vyšehrad. Žižka's forces captured Zlaté Korouny and Prachatice. December 1420 saw the death of Nicholas from Husí.
Салдары
1421 жылдың қаңтарында Ян Жижка мен Маховицеден келген Швал басқаратын таборлық әскерлер Стрибро қаласын және Кракиковтағы монастырды жаулап алды. Стрибро қамалының бастығы, Швамберк Бохуслав тәллімдеді; оның әскерлері босатылды. Зигмунд онымен ақы төлемегендіктен, Бохуслав гуситтер қатарына қосылуға белім білдірді. Соңында таборлықтар оны өздерінің гетманы етіп сайлады. Ақпан айында император Зигмунд Моравияға, содан кейін Венгрияға көшті. 1421 жылдың маусым айында Градчанидегі әскерлер капитуляциялады.
In January 1421, Taborite forces, under command of Jan Žižka and Chval from Machovice, captured the town of Stříbro and cloister in Krakikov. The commandant of Stříbro Castle, Bohuslav of Švamberk, surrendered; his soldiers were free to go. Because Sigismund didn't send a ransom for him, Bohuslav decided to join the Hussites. Eventually the Taborites chose him as their hetman. In February, Emperor Sigismund withdrew to Moravia and then to Hungary. June 1421 saw the capitulation of the soldiers in Hradčany.