Кіріспе

Канадалық қоныс. 1898 жылға қарай. 1899 жылға қарай алтын іздеу тоқтады және қала халқы күрт азайды, себебі 8000 адамнан басқа барлығы қаладан кетіп қалды. Доусон 1902 жылы қала ретінде тіркелген кезде халқы 5000-нан кем болды. Сол жылы салынған Сент-Полс англикан шіркеуі – Ұлттық тарихи ескерткіш. Қаланың орталық бөлігі 1897 жылдың қараша айында (би залындағы Долли Митчелл атты әйелдің дау кезінде бір әйелге шам лақтыруынан бастау алған) өрттен, 1899 жылы (Бодега салонында бастау алған), 1900 жылы (Монте-Карло театрында бастау алған) және 1925, 1944, 1966, 1969 және 1979 жылдары су тасқынынан зардап шекті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Аляска тас жолы оны оңтүстікке айналып өтіп кеткен соң халық саны азайды. Доусон қаласына келген экономикалық зиян соншалық, 1953 жылы оны тас жол торабы болған Уайтхорс аумақтық астанасымен алмастырды. Доусон қаласының халқы 1960 және 1970 жылдары 600–900 аралығында болды, бірақ содан бері өсіп, тұрақталды. Алтын бағасының жоғары деңгейде болуы қазіргі заманғы кен өндіруді тиімді етті, ал туризм индустриясының дамуы инфрақұрылымды жақсартуға көмектесті. 1950 жылдардың басында Доусон Аляскамен жол арқылы, ал 1955 жылдың күзінде Уайтхорспен, қазіргі Клондайк тас жолының бір бөлігін құрайтын жолмен байланысты. 1978 жылы Доусон фильмдерін табу арқылы тағы бір құндылық табылды. Құрылыс жұмыстары кезіндегі қазбалар барысында 20 ғасырдың басындағы, өте тез тұтанатын нитрат пленкада сақталған 500-ден астам тасталған фильмдердің жинағы табылды. Бұл «1903–1929 жылдар аралығында» түсірілген нұсқаусыз фильмдер ескі хоккей алаңының қираған жерінен табылды. (Доусон фильмдерін табу туралы көріңіз.) Химиялық тұрғыдан қауіпті болғандықтан, табылған материал әскери көлікпен Канаданың кітапханасы мен мұражайына, сондай-ақ АҚШ Конгресі кітапханасына қауіпсіз фильмге көшіру және сақтау үшін жеткізілді. 2016 жылы табылған деректі фильм «Доусон Сити: Frozen Time» жарық көрді. Доусон қаласы және оған жақын орналасқан Форти Майл елес қаласы американдық жазушы Джек Лондонның романдары мен әңгімелерінде, соның ішінде «Жабайы шақыру» романында маңызды орын алады. Лондон 1897 жылдың қазанынан 1898 жылдың маусымына дейін Доусон аймағында өмір сүрді. Доусон қаласында өмір сүрген және жазған басқа жазушылардың арасында Пьер Бертон және ақын Роберт Сервис бар. Бұрынғысының балалық шағындағы үйі қазір Канаданың жазушылар қоры басқаратын кәсіби жазушылардың резиденциясы және демалыс орны ретінде пайдаланылады. 2023 жылы Доусон Сити қалашығы археологиялық жазбаларының арқасында, бұл жердің негізінен жергілікті тұрғындардан еуропалықтарға айналуын және жергілікті халықтың еуропалық отарлаушылыққа жауап ретінде жасаған бейімделуін көрсететіндіктен, ЮНЕСКО-ның Трондек Клондайк Дүниежүзілік мұрасының бір бөлігіне енді.

География

Доусон қаласы Тинтина жарылысының үстінде жатыр. Бұл жарылыс Тинтина ойысын қалыптастырған және бірнеше жүз шақырымға дейін шығысқа қарай созылады. Лава ағындарының эрозиялық іздері Доусон қаласының солтүстігі мен батысында көзге көрінеді.

Климат

Доусон Ситиде субарктикалық климат (Кёппен климаттық жіктелуі: Dsc) басым, территориялық астанасы Уайтхорстың континенталдылығына қарағанда айтарлықтай жоғары. Бұл жіктелуге қарамастан, жауын-шашынның көп бөлігі жаз айларында жауады, ал шілде – ең ылғалды ай. Дегенмен, алты жылы айдың бірі – сәуір, қазан және қараша айларына қарағанда жеткілікті түрде құрғақ. Сондықтан "f" әрпінің орнына "s" әрпі қолданылады (Dfc-де). Шілде айындағы орташа температура ал эми қаңтар айындағы орташа температура болып тіркелген. Ең төменгі температура 1947 жылдың 3 ақпанында тіркелген. Жазда температура көбінесе ден, ал қыста төмендейді. Қоныс теңіз деңгейінен биіктікте орналасқан, шілдедегі орташа жауын-шашын ал қаңтардағы орташа қар жаууы құрайды. Доусонның жылдық жалпы қар жаууы орташа және жылына 70 күн мұзсыз болады.

Экономика

Бүгінде Доусон-Ситидің басты өнеркәсіптері туризм мен алтын кенін өндіру болып табылады.

Энергия

Электр энергиясын Юкон Энергия Корпорациясы (YEC) қамтамасыз етеді. Желідегі электр қуатының басым бөлігі Майо, Уайтхорс және Айшихик көлі маңындағы бөгеттерден солтүстік-оңтүстік желі арқылы берілетін гидроэлектр қуаты болып табылады. 1966 жылы алтын өндіруге арналған жергілікті гидроэлектр станциясы жабылғаннан кейін, YEC жергілікті дизель генераторларынан электр қуатын жеткізді. 2004 жылы YEC Доусонды өз желісіне қосты. Осыдан бері дизель генераторлары желіге қосымша резервтік қуат көзі ретінде жұмыс істейді.

Алтын өндіру

Алтын өндіру 1896 жылы Джордж Кармак, Доусон Чарли және Скоукум Джим Мейсон (Киш) тапқан Бонанза (Кролик) сарқысының ашылуымен басталды. Аймақтың өзендері тез арада иеленді, ал 1898 жылдың көктемінде Клондайк алтын асығы үшін келген мыңдаған адамдардың көпшілігі алтын өндіруден тікелей пайда табу мүмкіндігінің өте шектеулі екенін анықтады. Көптегендері кеншілерге қызмет көрсету үшін кәсіпкерлікпен айналысты. Шамамен 10 жылдан кейін ірі алтын қазу машиналары өнеркәсіптік өндіріс бастады, өзендерден көп мөлшерде алтын шығарып, ландшафты толығымен өзгертіп, өзендер мен сарқылардың орналасқан жерін өзгертті және артында қалдық үйінділерін қалдырды. Солтүстікке қарай суарналар мен бөгеттер желісі қазу машиналары үшін гидроэлектр энергиясын өндіру мақсатында салынды. Қазу машиналары қыста тоқтатылды, бірақ «Клондайк Джо Бойл» үшін салынған бір машина жыл бойы жұмыс істеуге арналған, және Бойл оны бір қыс бойы жұмыс істетті. Бұл қазу машинасы (No. 4) Бонанза сарқысындағы Канаданың Ұлттық тарихи орны ретінде ашық. Соңғы қазу машинасы 1966 жылы тоқтатылды, ал Солтүстік Форктағы гидроэлектр станциясы Доусон қаласы оны сатып алу ұсынысынан бас тартқаннан кейін жабылды. Одан бері, плацерлік кеншілер аймақтағы негізгі кен өндірушілер мәртебесіне оралды, соңғы кездерге дейін. 2016 жылы Goldcorp Доусонның оңтүстігіндегі Kaminak Gold-тың Coffee жобасын сатып алуды жариялады. Бұл аймақтағы өзгерістің белгісі болды, Юконның ірі алтын өндіруші компанияларының қызығушылығын арттырды. 2017 жылы Newmont Mining Corporation, Barrick Gold және Agnico Eagle Mines Limited компаниялары Орталық Юкон аймағындағы мүліктерді барлауға қатысты маңызды инвестициялар жасады.

Туризм

Доусон қаласында Канаданың сегіз Ұлттық тарихи орны орналасқан, оның ішінде қаланың тарихи ядросын қамтитын Ұлттық тарихи орын – "Даусон тарихи кешені". Екінші авеню мен Куин-стриттегі Downtown қонақ үйі өзінің ерекше Sourtoe коктейлімен БАҚ-тың назарын аударды, оның құрамында нағыз мумияланған адам саусағы бар. 2017 жылдың маусым айында саусақ ұрланғаннан кейін қонақ үй мен саусаққа қызығушылық арта түсті; ол жазбаша кешірім хатымен бірге пошта арқылы қонақ үйге қайтарылды. Бонанза Кригінде екі Ұлттық тарихи орын бар: Discovery Claim және No. 4. Tr'ochëk – Klondike және Юкон өзендерінің қосылған жеріндегі жазықта орналасқан дәстүрлі Hän балық аулау лагері. Бұл орын Tr’ondëk Hwëch’in тайпасына тиесілі және олар басқарады. Балық аулау лагерінің қалдықтарынан басқа, осы жерде дәстүрлі өсімдіктер жиналатын аймақтар мен қарау тұрақтары да бар. Алмаз тісті Гертидің құмар ойындары залы туристік маусымда, мамырдан қыркүйекке дейін әр түн сайын водевиль көрсетілімдерін ұйымдастырады.

Спорт

Әр жылдың ақпан айында Доусон-Сити Юкон Квест халықаралық шлейфті иттер жарысының ортасы болып табылады. Жарысқа қатысушы мушерлер міндетті түрде 36 сағат Доусон-Ситиде демалады және әлемдегі ең қиын шлейфті иттер жарысының екінші жартысына дайындалады. Доусон-Ситиде сонымен қатар, жаздың соңында Инувиктен командаларды шақыратын софтбол турнирі өтеді. Сонымен қатар, қазан айының соңында жыл сайын волейбол турнирі ұйымдастырылады, онда Юконның түрлі мектептері қатысады. Бұл қалада 1905 жылы Стэнли кубогы үшін Оттаваның «Күміс жетілігіне» қарсы күш сынасқан Доусон-Сити «Наггетс» хоккей командасының туған жері. Иттермен, кемемен және пойызбен Оттаваға сапарлаған команда Стэнли кубогы тарихындағы ең теңсіз серияны ұтырып, екі ойында жалпы есеп бойынша 32:4 есебімен жеңіліске ұшырады.

Қала немесе кенттің мәртебесі

Доусон 1902 жылы сол кездегі муниципалды заң бойынша "қала" мәртебесіне қойылатын талаптарға сай келгендіктен қала ретінде тіркелді. Халық саны күрт азайған кезде де қала мәртебесі сақталды. 1980 жылдары жаңа муниципалды заң қабылданғанда, Доусон "кеңсе" критерийлеріне сай келді және тарихи себептермен және Британдық Колумбияның солтүстік-шығысындағы Доусон-Крик деген шағын қаладан ажырату үшін "қала" сөзін пайдалануға рұқсат беретін арнайы ережемен кеңсе ретінде тіркелді. Доусон-Крик те Джордж М. Доусонның құрметіне аталған. Осының нәтижесінде аумақтық үкімет қала шекарасына мынадай жарнамалық тақталар орнатты: "Доусон қаласының кеңсесіне қош келдіңіз". 2001 жылғы муниципалды заңға сәйкес, қаланың ресми заңды атауы енді тек "Доусон қаласы" болып табылады.

Білім

Юкон бейнелеу өнері мектебі Доусон қаласында орналасқан, бұл жоғары білім деңгейінде аккредиттелген сурет өнері бағдарламасы. Доусон қаласының жалғыз бастауыш мектебі – Роберт Сервис мектебі, британдық-канадтық ақын және жазушы Роберт Уильям Сервистің (16 қаңтар 1874 – 11 қыркүйек 1958) құрметіне аталған. Роберт Сервис мектебінде балабақшадан 12-сыныпқа дейін оқытылады және ол Юкон территориясындағы барлығы 28 мектептің бірі.

Қаланың бостандығы

Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Доусон қаласының құрметті азаматы атағын алды.

Әскери бөлімдер

Канадалық рейнджерлер: 2022 жылғы 22 тамыз.