Кіріспе
Нью-Йорк штатының округі, АҚШ. Франклин округі – АҚШ-тың Нью-Йорк штатының солтүстік шекарасында орналасқан округ. Солтүстікке қарай, Канада-АҚШ шекарасы арқылы, шығыстан батысқа қарай Канаданың Квебек және Онтарио провинциялары жатыр. 2020 жылғы халық санауы бойынша округтің халқы 47 555 адамды құрады. Округ орталығы – Малоун қаласы. Округ Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы әкесі Бенджамин Франклиннің құрметіне аталған. Округ штаттың Солтүстік аймағының бір бөлігі болып табылады. Франклин округі Малоун (Нью-Йорк) микрополитендік статистикалық аймағын қамтиды. Франклин округінің көп бөлігі Адирондак паркінің құрамында. Округ шекарасында Сент-Регис мохок резервациясы, немесе мохок тілінде Акуэсасне орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша оның халқы шамамен 3300 адамды құрады. Халық, қауымдастық және тарих арқылы Квебек және Онтарио шекарасын кесіп өтетін өзен арғы жағындағы Акуэсасне қорығының мохоктарымен байланысты. Мохоктар Джей шарты бойынша осы халықаралық шекарадан еркін өтуге құқылы.
Franklin County is a county on the northern border of the U. S. state of New York. To the north across the Canada–United States border are the Canadian provinces of Quebec and Ontario, from east to west. As of the 2020 census, the county population was 47,555. Its county seat is Malone. The county is named in honor of United States Founding Father Benjamin Franklin. The county is part of the North Country region of the state. Franklin County comprises the Malone, NY Micropolitan Statistical Area. Much of Franklin County is within Adirondack Park. Within the border of the county is the St. Regis Mohawk Reservation, or Akwesasne in the Mohawk language. Its population was nearly 3,300 in the 2010 census. The people are linked by community and history with the Mohawk of the Akwesasne reserve across the river, spanning the border of Quebec and Ontario. The Mohawk have had authority under the Jay Treaty to freely cross this international border.
Тарих
Бұл аймақты ирокез тілінде сөйлейтін халықтар ұзақ уақыт бойы мекендеген. Тарихи тұрғыда могавктер тобы колониялық Монреальдің оңтүстігінде, Сент-Лоуренс өзенінің арғы бетінде ауыл салған; олар француз отарлаушыларымен сауда жасаған және көптегендері католицизмге өткен. Олар ирокездер лигасының ең шығысқа орналасқан тайпасы болды, өз тілінде хауденосауни деп аталды. Нью-Йорк аймағында ағылшыздар голландтарды жеңгеннен кейін, 1683 жылы Нью-Йорк провинциясының шығыс бөлігінде және қазіргі Вермонт штатында округтер құрды. Екі топ та негізінен Олбаниде және Гудзон өзені бойында қоныстанды, бұл өзен жоғарғы ағысындағы тері саудасын Манхэттен нарығымен байланыстыратын маңызды су жолы болды. Алғашқы округтер географиялық жағынан өте кең болды, сирек қоныстанған халықты қамтыды. Колониялық қоныстану өскен сайын жаңа округтер біртіндеп құрылды, бірақ көптеген қоныс салушылар могавк алқабының ортасынан шығысқа қарай қалды, себебі ирокез тайпалары одан арғы жерлерді бақылады. Тарихи тұрғыдан, француз, голланд және ағылшыз осы тайпалардың ең шығысқа орналасқан могавктерімен сауда жасады. Қазіргі Франклин округі 1683 жылы құрылған кезде Олбани округінің бір бөлігі болды. Бұл өте үлкен округ болды, соның ішінде болашақ Нью-Йорк штатының солтүстік бөлігі, сондай-ақ қазіргі Вермонт штатының барлығы және теория бойынша батысқа қарай Тынық мұхитына дейін созылды. Бұл округтің аумағы 1766 жылғы 3 шілдеде Камберленд округінің құрылуымен, ал 1770 жылғы 16 наурызда Глостер округінің құрылуымен қысқартылды. 1772 жылғы 12 наурызда Олбани округінің қалған бөлігі үш бөлікке бөлінді, олардың бірі Олбани округі деп аталды. Шарлотта округі шығыс бөлігін қамтыды. 1784 жылы «Шарлотта округі» атауы Джордж Вашингтонның құрметіне, американдық революциялық соғыстың генералы және кейіннен Америка Құрама Штаттарының президенті болғандықтан, Вашингтон округі деп өзгертілді. 1788 жылы Клинтон округі Вашингтон округінен бөлініп шықты. Ол қазіргі Клинтон округінен әлдеқайда кең аумақты қамтыды, соның ішінде қазіргі Нью-Йорк штатының бірнеше басқа округтері немесе округтерінің бөліктері бар еді. Американдық революциялық соғыстан кейін, Америка Құрама Штаттары хауденосауни немесе Ирокез конфедерациясының алты тайпасын Нью-Йорк және Пенсильваниядағы жерлерінің көп бөлігін беруге мәжбүр етті, себебі олардың көпшілігі Ұлыбританияның одақтастары болды, ол жаңа Америка Құрама Штаттарына жеңіліп қалды. Соғыстан кейін Нью-Йорк штаты бұрынғы ирокездердің 5 миллион акр жерін өте төмен бағаға сатты, шаруашылықтар мен бизнесті дамытуға қоныс салушыларды тартуға тырысты. Жерді саудаға салушылар тез арада осы мүмкіндікті пайдаланды. Франклин округі 1791 жылғы үлкен спекулятивтік Макомб сатып алуының бір бөлігі болды. 1799 жылы Клинтон округі Ессекс округіне бөлініп, оның аумағы кішірейді. 1802 жылы Клинтон округі Клинтон округінің бір бөлігімен және тағы екі округтен бөлініп, жаңа Сент-Лоуренс округін құру үшін тағы да кішірейді.
Франклин округі ұйымдастырды
1808 жылы Франклин округі Клинтон округінен бөлініп, құрылды. Ол Америка Құрама Штаттарының негізін қалаушы әкесі Бенджамин Франклиннің құрметіне аталды. Алғашқы онжылдықтарда көптеген жер иелері негізінен өздерін-өздерімен қамтамасыз ететін шаруалар болды. 1880-ші жылдардың соңы мен 1890-шы жылдары Делавэр және Хадсон, сондай-ақ Нью-Йорк орталық теміржолдары Франклин қаласына салынды. Делавэр және Гудзон өзендерінің Шатогай тармағы ағаш өнеркәсібі үшін дамыған Ончиота ауылына қызмет етті. 12 жылдан астам бойы Саранак көлінің солтүстігіндегі кең аумақтан ағаш жиналды және миллиондаған куб аяқ ағаш осы жерден жөнелтілді. Теміржолдар ағаш пен өнімдерді нарыққа тасыды, ал өнеркәсіп 20-ғасырдың басына дейін гүлденді, осы уақытқа дейін көптеген ағаштар кесілді. Бұл аймақта ондаған жылдар бойы бірнеше ағаш өңдеу фабрикалары жұмыс істеді, оның ішінде Кинсли ағаш өңдеу компаниясы, Бейкер бауырлары ағаш өңдеу компаниясы және Док және Көмір компаниясына тиесілі фабрикалар болды. Соңғы фабрика 1917 жылы демонтаждалды және Флоридаға ағаш өнеркәсібінде пайдалану үшін жөнелтілді. Рей Фадден (Мохок) әйелі Кристин және ұлы Джонмен бірге Франклин қаласындағы санақ бойынша белгіленген Ончиотада орналасқан Алты Ұлттың үнді мұражайының негізін қалаушы және кураторы болды. Ол ғимаратты өзі кескен ағаштардан салды. Отбасылық мұражайда негізінен ирокез тайпаларына тиесілі 3000-нан астам артефакттар бар және олардың мәдениетін көрсетеді. Олар 1722 жылға қарай Нью-Йорктегі Алты Ұлттың ықпалды конфедерациясы болды және олар Албани мен Шенектадидегі отарлық қоныстардың батысындағы штаттың көп бөлігін бақылады.
География
АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1697 шаршы миль (4,395 км2) құрайды, оның ішінде 1629 шаршы миль (4,219 км2) жер және 68 шаршы миль (176 км2) (4,0%) су алабын құрайды. Бұл Нью-Йорк штатындағы жер көлемі бойынша төртінші ірі округ. Франклин округі Нью-Йорк штатының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Округтің солтүстік шекарасы Канаданың Квебек және Онтарио провинцияларымен жалғасады. Үстіңгі, ортаңғы және төменгі Саранак көлдері округ аумағында орналасқан. Бұл аймақтың табиғи ресурстарының бірі болып табылады. Төменгі Саранак көлі оңтүстік-шығысқа қарай көршілес Эссекс округіне дейін созылады. Лоун көлі де округтің ішінде орналасқан, сондай-ақ осы атпен аталатын елді мекен де бар.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша округте 51 134 адам, 17 931 үй шаруашылығы және 11 798 отбасы тұратын. Халық тығыздығы 23 936 тұрғын үй бірлігін құрады. Ауданның нәсілдік құрамы: 84,03% ақ нәсілді, 6,63% қара немесе афроамерикалық, 6,20% үнді миссиясынан шыққандар, 0,38% азиялық, 2,07% басқа нәсілдерден және 0,69% екі немесе одан көп нәсілділер. Халықтың 4,01% испаниялық немесе латын америкалықтарды құрады. 2000 жылғы санақ мәліметтері бойынша, 31,0% француз, 13,6% ирланд, 10,6% американдық, 9,8% француз канадалық, 9,2% ағылшын және 5,4% неміс тегінен шыққан. 94,6% ағылшын, 2,3% испан және 2,0% француз тілдерін ана тілі ретінде меңгерген. 17 931 үй шаруашылығының 32,20% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 49,50% заңды некеде тұрған жұбайлар, 11,10% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 34,20% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 28,20% жеке адамдардан тұрады, ал 12,00% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,46 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,00 адамды құрады. Округтегі халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 22,80%, 18-24 жас аралығындағылар – 9,50%, 25-44 жас аралығындағылар – 33,20%, 45-64 жас аралығындағылар – 21,80%, 65 жасқа толған және одан асып кеткендер – 12,80%. Медианалық жас 36 жас. Әр 100 әйелге 121,70 еркек, ал 18 жастан асқан әр 100 әйелге 126,60 еркек шалысады. Округтағы үй шаруашылығының медианалық табысы 31 517 доллар, ал отбасының медианалық табысы 38 472 долларды құрады. Ер адамдардың медианалық табысы 29 376 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 22 292 доллар. Округтағы жан басына шаққандағы табыс 15 888 долларды құрады. Отбасылардың 10,10% және халықтың 14,60% кедейлік шегінен төмен жатыр, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 17,60% және 65 жастан асқандардың 13,90% кіреді.
Білім
Франклин округі Солтүстік ауылдық колледжі мен Пол Смит колледжіне үй иесі. Солтүстік ауылдық колледжі Франклин және Эссекс округтерінің демеушілігімен жұмыс істейді және оларға қызмет көрсетеді, Саранак көлі (ауыл), Малоне (қала) және Тикондерогада кампустары бар.
Көлік
Бұл аймақта қоғамдық көлік қызметі жоқ, бірақ округ бойынша жолдар салынған. Нью-Йорк орталық темір жолының Клер көлінен Малоунға дейінгі белгілі бір кесте бойынша жүзе тасымалы 1956 жылы тоқтатылды. 1965 жылғы 24 сәуірде Нью-Йорк орталық темір жолы Адирондак тармағында Лейк Плэсидтен, Клер көлі арқылы Утикаға дейін соңғы жолаушылар пойызын іске қосты.
Жергілікті резервациялар
Сент-Регис Мохок резервациясы халықаралық, ол шекараны кесіп Квебек, Канадаға дейін созылады. Акуэсан қорығы деп те белгілі қауым 1700 жылдардың ортасында құрылған, сол кезде барлық аумақ Жаңа Францияның бір бөлігі болған. Акуэсанның азаматтары шекарадан еркін өтуге құқылы.
Белгілі тұлға
Фернандо С. Биман, АҚШ конгрессмені