Кіріспе

Күшті бірақ беткей тартымдылық

Махаббатқа құмарлық немесе баурауы – бұл себепсіз, әдетте, өзіне қатты ғашық болған адамға деген ыстық сезімге берілу күйі. Психолог Фрэнк Кокс ғашықтық пен романтикалық махаббаттың айырмашылығын тек бір адамға тартылған жағдайды еске түсіргенде ғана анықтауға болатынын айтады. Ғашықтық пісіп-жетілген махаббатқа да айналуы мүмкін. Голдштейн мен Брэндон ғашықтықты қарым-қатынастың бастапқы кезеңі деп сипаттайды, одан кейін пісіп-жетілген жақындыққа дамуы мүмкін. Егер махаббат – "басқа бір адамға деген жылы сезім, құлшыныс немесе адалдық" болса, ғашықтық – "біреуге немесе бір нәрсеге ақымақтықпен немесе ең жоғары деңгейде ғашықтық, құлшыныс немесе қызығушылық сезімі", қарым-қатынастағы беткей "бал айы" кезеңі болып табылады. Сексуалдық терапевт Иан Кернердің сөзіне сәйкес, ғашықтық әдетте қарым-қатынастың басында пайда болады, "көбінесе қозғырыс пен эйфориямен сипатталады және жиі құштарлық, жаңалық және бір адаммен тез өсу сезімімен бірге жүреді". Жасөспірімдер жиі адамдарды қысқа мерзімді, асыра құмарлықтың немесе уақытша махаббаттың нысаны етеді.

Жастық шақ

Жастардың танысу қарым-қатынастары мен алғашқы махаббатын көбінесе жасөспірімдік құмарлық немесе ғашықтық деп қарастыру қалыпты жағдай; егер ғашықтық махаббат пен берілудің тереңдей түсетін процесіндегі алғашқы кезең болса, сонымен бірге тоқтау нүктесі де бола алатындықтан, бұл сезімнің қарым-қатынастар әлемін жасөспірім жасында зерттеу кезінде жиі кездесетіні түсінікті. Сондықтан, "жас жігіттің өзінен жоғары тұрған, көзін тік қарауға ұялатын әйгілі актрисаға деген алғашқы құштарлығын" "жастардың арасындағы атақты тұлғаға деген ғашықтық, олар үшін ерекше қауіпті" деп қарастыруға болады. Бұл жағдайда құрмет сезімі маңызды рөл атқарады, мысалы, "мектеп оқушысының ұлға немесе ұстазына ғашық болуы. Қыз ұстазына қызығушылық таныта бастайды, [кейін] оның соңынан еріп, мазалайды". Бірақ, "сен оған ғашықсың" деген шындыққа бетпе-бет келгенде ұялу сезімі тууы мүмкін. Әрине, "ғашық мектеп оқушысының жыныстық қатынасқа баруы да осы құштарлықтың бір бөлігі болуы мүмкін", бұл "көздің сәулесі, мойынның әрекетсіз қозғалысы, "Мен жатымын, маған бас тигізіп отырғаның маған маңызды емес, жаным" деген сезімге" әкелуі мүмкін. Мұндай эмоциялардың қоспасы "реализмнің эротикалық сезімін" бұрмалауы мүмкін: ғашық адам өзінің серігінің қасиеттерін бағалағанда, көбінесе өзінің барлық идеалдарын оның тұлғасына проекциялай бермейді". Рухани ұстаз Мехер Бабаның пікірінше, осы проекция ғашықтық пен махаббаттың арасындағы айырмашылықты көрсетеді: "Ғашықтықта адам объектіге деген құштарлықтың сиқырына түскен пассивті құрбан болады. Ал махаббатта сүйікті адамның ішкі құндылығын белсенді түрде бағалайды". Ғашықтық нысанынан – мысалы, атақты адамдардан – алыстау, ғашықтық сезімді сақтауға көмектеседі. "Адамның ғашықтығын бастан өткергенге" көмектесудің дәстүрлі тәсілі – "оларды үнемі бірге болуға мәжбүрлеу, осылайша емдеуге болады немесе бұл ғашықтық емес екенін білесің". Зерттеулерде жасөспірім студенттердің оқу мінез-құлқына ғашықтық пен махаббат қарым-қатынастарының ықпалы зерттелді. Нәтижелер көрсеткендей, қатысушылардың көпшілігі махаббат пен ғашықтықтың салдарынан алаңдаушылық, стресс және оқу үлгерімінің нашарлауына тап болды. Бұдан әрі, зерттеулер романтикалық немесе ғашықтық қарым-қатынастағы жасөспірімдердің оқуға деген ынтасын төмендетуіне әсер ететінін көрсетті.

Түрлері

Браун ғашықтықтың үш түрін анықтады: бірінші түрі "көзбен көріп, түсініксіз немесе дұрыс бағалау жасамай, жалындаған құмарлыққа берілу" арқылы сипатталады; екіншісі, оған жақын, "агенттің бақылауынан шыққан құштарлық немесе лебізбен үдейтін күй" арқылы, бірақ "агенттің бағалауы дұрыс болуы мүмкін, алайда құштарлық немесе махаббат оған әсер етпейді"; үшіншісі – "білімсіздік немесе салғырттық сияқты себептермен нашар шешімдер қабылдап, дұрыс емес бағалау жасайтын агент".

Ауыстырылып жатыр

Психоанализде әдістің қалыптасуының белгісі – "емдеудің басында байқалатын алғашқы құмарлық", ауысудың басталуы. Фрейдтің сөздерімен айтқанда, науқас "дәрігердің тұлғасына ерекше қызығушылық танытады, үйінде дәрігерді мақтап, оның жаңа қасиеттерін мақтап-мақтап отырады". Бұл "әдетте жалған махаббат, махаббаттың көлеңкесі" болып табылады, оның барысында "нағыз махаббат деп аталатын" құмарлықтар қайталанады. Алайда психоаналитик Джанет Малколм науқасты "олардың сезімі – сізді сүймейтіндей ойға келтіру дұрыс емес" деп мәлімдейді. Фрейд мұны жазғанда жаңылысқан. Бұл сізсіз. Басқа кім болуы мүмкін? "Осылайша, "нағыз махаббат" деген сұрақ бұрынғыдан да тереңірек зерттелді". Керісінше, қарсы ауысуда терапевт өзінің клиентіне құмар болып қалуы мүмкін: "Өте сұлу еді – ол пациенттердің ең сыйлысы болды. Ол әдебиетке сілтеме жасап, оның айтқандарын түсінді. Ол оның көзін көрді, оған сәл ғашық болды. Екі жылдан кейін талдау тоқырап қалды".

Ақыл-ойға деген құмарлық

Адамның құмарлығы тек адамдарға ғана емес, сонымен қатар заттарға, қызметтерге және идеяларға да қатысты болуы мүмкін. "Ерлер әрқашан басқа ерлерге ғашық болады – соғыс және спорт батырларына": институттарға, дискурстарға және үлгілерге. Мысалы, Юнгтің Фрейдтің теорияларына деген бастапқы, шартсыз берілгендігі және Фрейдтің тұлғасына деген кем емес құрметі сол кезде екеуі де "дінге ұқсас құмарлық" деп қарады – "ғибадат етілетін нысанға"; ал Фрейд өз кезегінде "Юнгтің тұлғасына қатты қызығушылық танытты", мүмкін "Юнгте өзінің идеалданған бейнесін көрді": өзара құрметке негіделген қоғам – "ақыл-ойымен ғашық". Бірақ, сонымен қатар, ұжымдық құмарлықтар да бар: "біздің барлығымыз әлеуметтік қиял жүйелеріне тартылуға бейімбіз". Мысалы, "жақындағы құрылымдық және постқұрылымдыққа деген интеллектуалдық құмарлық" кем дегенде "11 қыркүйек постмодернизмге деген интеллектуалдық құмарлықты тоқтағанға дейін" созылды. Экономикалық көпіршіктер басқа түрдегі ұжымдық құмарлықтардың арқасында гүлденеді: "барлық өсім мен құлдырау процестерінде түсініспеушілік немесе қате түсінік элементі бар", бұл "соңғы нүкте.ком миллиардері болуға құмарлық" болсын, немесе "Гринспен технологиялық көпіршікті тұрғын үй көпіршігімен алмастырғаннан кейін" субстандартты ипотекамен байланысты. Нарықтар "еффориядан қорқынышқа дерлік бірден өтті", несиелік дағдарыс кезінде тіпті ең қатал нарық фундаменталистері де мұндай "еффория мен қорқыныштың кезеңдік толқыны – адам табиғатының терең аспектілерінің көрінісі" екенін мойындауға мәжбүр болды – бұл құмарлық мектепте немесе әлемдік аренада болсын.

Әдеби суреттер

Шекспирдің сонеттері "Баурау үшін поэтика" деп сипатталған; олар бір тақырыпқа бағынған және "сол тақырып – баурау, оның басталуы, дамуы және тарихы, сонымен қатар оның жеңісі мен құлдырауы" – "баурауға тән тиісті бұзылыстарға ұшырау" жағдайының терең зерттелуі. 1860 жылы жазылған Тургеневтің "Бірінші махаббат" повесінде 16 жасар Волдемар көрші үйінде тұратын ханшайымның әдемі қызы Зинаидаға жанынан кешіп, баура болады. Ол онымен уақыт өткізсе де, оның күшті баурауы өшпестен қалады және ол депрессияға түседі.