Кіріспе

Бейсболда, соққы аймағы – бұл соққыны соққы деп санау үшін доптың өтуі керек кеңістік көлемі, тіпті соққышы шайбасын шайқамаса да. Соққы аймағы – бас панельдің үстіндегі және соққышының тізелері мен денесінің ортасы арасындағы кеңістік көлемімен анықталады. Доптың аймақтан өтуін төреші шешеді, ол көбінесе ұстаушының артында орналасады. Соққылар тастаушы мен қорғаныс командасы үшін пайдалы, себебі үш соққы соққышының ойыннан шығуына әкеледі. Егер доп соққы аймағынан тысқары жерге түссе, соққышы оны шайқамаса, онда ол "доп" деп есептеледі. Доптар соққышы мен шабуыл командасы үшін тиімді, өйткені төрт доп соққышыға бірінші базаға "серуендеуге" мүмкіндік береді.

Анықтама

Шабуыл аймағы – кеңістік көлемі, тік, дөңгелек қиық бесбұрышты призма. Оның қабырғалары – үй тақтасының жиектерінен тік көтерілетін жазықтықтар. Үлкен бейсболда шабуыл аймағының жоғарғы шегі – соққышының иығының ең жоғарғы нүктесі мен киімнің шалбарының жоғарғы жиегі арасындағы орталық нүкте, ал төменгі шегі – тізе астындағы ойыс, екеуі де соққышының допты соғуға дайын тұрған қалыптан анықталады. Бейсбол мен софтбол ережелері шабуыл аймағын сәл өзгеше анықтайды. (Егер соққышы допты соғуға тырысса, соққыны соғып немесе құбыжықпен ұрып алса, ол соққы болып есептеледі. Егер доп ойыннан шыққан аймаққа (фол аймағына) ұшырылса – фол доп – ол да соққы болып саналады, бірақ кейбір ерекшеліктер бар.) Соққы емес доп «доп» деп аталады («доп жоқ» дегеннің қысқартылған түрі). Ойыншының соққы жасау кезінде соққылар мен доптардың жиынтығы – «санау» деп аталады. Де-факто қолданылатын шабуыл аймағы өзгеруі мүмкін, бірақ ресми ережелерде (Тәртіптердің анықтамасы, СТРИК (b)) доп шабуыл аймағының кез келген бөлігінен өтсе, ол соққы болып есептеледі, ал доп секірмеуі керек. Осылайша, аймақтың сыртқы шегіне тиген доп, ортаға лақтырылған доп сияқты соққы болып саналады. Шабуыл аймағының алдынан өтіп, кейін иіліп осы көлемге кіретін (соққысыз) допқа кейде «арқа есік соққысы» дейді. Егер соққышы бір соққы жасау кезінде үш соққы жинаса, ол аут деп есептеледі және ойыннан шығарылады (үшінші соққы ұсталмаса басқа); егер соққышы бір соққы жасау кезінде төрт доп жинаса, ол базаға (немесе серуенге) ие болады және бірінші базаға жылжып өтеді. 19 ғасырдағы ережелердің алғашқы нұсқаларында, соққышының серуендеуі үшін 9 доп қажет болды; бірақ, мұны өтеу үшін, соққышы допты жоғары, төмен немесе орташа биіктікте лақтыруды сұрай алатын болды.

Тарих

Бастапқыда "страйк" сөзі тура мағынасында қолданылды: соққышы допты соққыға ұшыратуға тырысып, допқа соққы береді. Мысалы, 1845 жылғы Knickerbocker ережелерінің 11-ші ережесінде былай делінген: "Егер үш допқа соққы беріліп, қағылып, соңғысы ұсталса, ол қолдан шығарылған болып есептеледі". Соққышы шайбаны соққыға алмауды таңдаса, ешқандай жағымсыз салдары болған жоқ, яғни "страйк" шақырылмады, нәтижесінде соққышылар "өздерінің" добын күні бойы күтуге дайын болды. 1858 жылғы NABBP конвенциясында ғана төрешіге мұндай әрекеттер үшін айып тағайындауға рұқсат беретін ереже қабылданды: "Егер соққышы ойынды кешіктіру немесе ойыншыға артықшылық беру мақсатында, оған бірнеше рет жақсы доптар лақтырылғанда, соққыға тырыспай тұрып алса, төреші оны ескерткеннен кейін бір страйк жасайды, ал ол мұндай әрекетін жалғастырса, екі және үш страйк жасайды. Егер үш страйк жасалса, ол үш допқа соққы бергендей бірдей ережелерге бағынады". Шақырылған страйк алғаш рет 1863 жылғы ережелерде пайда болды, бұл құмырашыға "әділ емес" доптарды үнемі жібергені үшін дискрециялық жаза ретінде қарастырылды. Доптың "әділсіз" болғаны немесе соққышының тым талғампаз болғаны төрешінің қалауына қалдырылды. 1870 жылдардың соңына дейін төрешілер мұндай шақыруларды жасауға тартынды, өйткені олар спорттық емес ойын үшін жаза ретінде қарастырылды; бірақ 1880 жылдары олар жиі кездесетін жағдайға айналды, ал қазіргі заманғы көзқарас қалыптасты, яғни әр лақтырудың нәтижесінде соққы, доп немесе шақырылған страйк болады. Белгіленген страйк аймағын құруға әкеп соққан алғашқы ережені 1886 жылғы маусым алдында Америка Ассоциациясы қабылдады. 1886 жылғы 17 наурыздағы "The Sporting Life" журналында былай деп түсіндірілді: "Доп соққышының талабына сәйкес биіктікте лақтырылуы керек. Егер осындай биіктікте ол тақтаның кез келген бөлігінен өтіп кетсе, онда ол страйк болып есептеледі. Бұл идеяның мақсаты - құмырашыға кейбір ашулы төрешілерге қарсы мүмкіндік беру, олар құмырашыларды страйк жарияланар алдында тақтаны дерлік екіге бөлуге мәжбүр еткен, тіпті биіктігі дұрыс болса да". Келесі жылы Ұлттық лига толық страйк аймағын құрды, соққышының лақтыру биіктігін анықтау құқығын жойды, оның орнына төрешіден "үй тақтасынан төмен емес, соққышының иығынан жоғары емес" кез келген лақтыруды страйк деп жариялауын талап етті. Бас лига бейсболы кейде құмырашылар мен соққышылар арасындағы күштер тепе-теңдігін бақылау үшін страйк аймағын қайта анықтайды. Роджер Маристің рекордтық гол соққан жылынан кейін, бас лигалар страйк аймағының көлемін арттырды. 2008 жылы Денни Маклейн және Боб Гибсон сияқты құмыралар 339 ойынды таза ұтып, соққышыларға үстемдік етті. 1985 жылы страйк аймағының жоғарғы бөлігі соққышының денесінің ортасына дейін төмендетілді, бұл төрешіге тік бұрыштан қарағандай. Көптеген төрешілер, ойыншылар және сарапшылар, соның ішінде Небраска университетінің зерттеуінің авторлары, QuesTec допты бақылау жүйесіне байланысты 2002-2006 жылдардағы күштелген страйк аймағы 1996-2000 жылдардағы аймаққа қарағанда үлкен және осылайша ереже кітабының анықтамасына жақын болды деп санайды. Кейбір комментаторлар аймақ соншалықты өзгергенін айтты, сондықтан Том Главин сияқты кейбір құмыралар страйк үшін лақтыру тәсілдерін түбегейлі өзгертуі керек болды. 2003 жылы ашуланған Курт Шиллинг бейсбол таяғын QuesTec камерасына алып, жеңілгеннен кейін оны жойды, төрешілер машиналарға сәйкес страйк аймағын өзгертпеу керек деді. 2009 жылы QuesTec жүйесін алмастырып, барлық 30 бейсбол алаңында аймақтық бағалау деп аталатын жаңа жүйе енгізілді; жаңа жүйе үй тақтасына жетуден бұрын доптың орнын 20 реттен астам тіркейді. Бас лигалық төрешілердің QuesTec-ке қарсылық білдіргенінің көп бөлігі азайды және барлық парктердегі жаңа аймақтық бағалау жүйесін іске асыру жанкүйерлерге көп айтылмады. Ескі жүйе сияқты, жаңа жүйе де төрешілерді дәлдігі бойынша бағалау үшін және постсезондық ойындарға қай төрешілер тағайындалатынын анықтау үшін қолданылады, бірақ ойындардың өзі олардың қателіктеріне байланысты. 2022 жылы кіші лига бейсболы бірнеше маусым бойы тәжірибелік негізде автоматтандырылған доптар мен страйктарды қолданды. Төреші доптар мен страйктарды шақыруды жалғастырған кезде, автоматтандырылған жүйе страйк аймағын анықтады және команда төрешінің шақыруына қарсы шыққан кезде қолданылуы мүмкін. Бас лига комиссары Роб Манфред 2022 жылдың қазан айында бұл әдіс ақырында бас лига ойындарында қолданылатынын айтты. ESPN 2023 жылғы маусымда барлық AAA ойындары осы әдісті қолданатынын хабарлады. 2023 жылы жүйе барлық ойындардың жартысында, қалған жартысында төрешілер қолданды, ал ABS әр ойын үшін командаға үш шағымға дейін рұқсат берді.

Басқа спорт түрлерінде

Криккетте, егер доп қақпаны құлатса, ол тиімді соққы болып есептеледі. Бір соққыдан соң ойыншы алаңнан шығарылады. Допқа ең жақын нәрсе – кең доп, ол ойыншының қолы жетпейтін және/немесе қақпадан тыс жерге тасталған әрбір лақтырыс үшін 1 ұпай айып тамашалайды.