Кіріспе

Уэльстегі төбелер тізбегі Пресели таулары (/lang//p//r//ə//'//s//ɛ//l//i/, prəSELee; Mynyddoedd y Preseli немесе Y Preselau), сондай-ақ Пресели таулары немесе жай ғана Преселилер деп те аталады, бұл Уэльстің батысындағы төбелер тізбегі. Ол негізінен Пемброкешир жағалауы ұлттық паркінің және толығымен Пемброкешир графтығының ішінде орналасқан. Тізбек батыстағы Ньюпорт маңынан шығыстағы Кримичке дейін шамамен 21 километрге созылады. Теңіз деңгейінен 536 метр биіктіктегі ең биік нүкте – Фол Квмервин. Тау тізбегінің үстінен өтетін 13 километрлік ежелгі жол "Алтын жол" деп белгілі. Преселиде әртүрлі экожүйе, көптеген тарихқа дейінгі ескерткіштер бар және ол танымал туристік орын. Шашыраңқы елді мекендер мен кішкентай ауылдар кездеседі; жоғартқы жерлерде кең ашық жайылымдар, ал төменгі беткейлерде көбінесе жабық жайылымдар орналасқан. Бұрын тақта тас өндіру маңызды өнеркәсіп болған. Соңғы кезде жанартаулық тау жыныстары қазылып алынуда. Преселиде ерекше сақтау аймағы мәртебесі бар және үш арнайы ғылыми қызығушылық тудыратын объекті (SSSI) бар.

Атаудың өзгеруі

1578 жылғы шіркеу картасында бір шың Перселье деп жазылған, ал кейінгі карталарда бұл жота Пресли немесе Миндд Преселли деп көрсетілген. Этимологиясы белгісіз, бірақ "ағаш, бұта, тоғай" деген мағынаны білдіретін уэльс тіліндегі prys сөзімен байланысты болуы мүмкін. 1578 жылғы картада тағы бірнеше шыңдар көрсетілген, бірақ тағы бір аталынып көрсетілген шың – Wrennyvaur (қазіргі Frenni Fawr). 1819 жылғы Ordnance Survey картасында бұл жота Преселли тауы (жекеше түрде) деп аталған. 1833 жылғы жарияланымда: ежелгі уэльс аты Пресвулва, ол "тұруға арналған орын" дегенді білдіреді, бірақ ешқандай дәлел келтірілмейді. XXI ғасыр карталарында бұл жота Mynydd Preseli деп көрсетілген.

География

Төбелердің көп бөлігі жабылмаған сортаңдықтар немесе сазды жерлермен жайылымдар болып табылады, олардың айналасын егістік жерлер мен қолданыстағы немесе тастап кетілген шаруашылықтар қоршап тұрады. Егістік шекаралары көбінесе қоршаумен және малға төзімді өсімдіктермен (мысалы, қызыл жеміс) жабылған топырақ үйірмелерінен тұрады. Бұл төбелер Роузбуш ауылының жанындағы қатардың оңтүстік беткейлерінде орналасқан. Оңтүстікке қарай Ллис-и-Фран суқоймасы жатыр. Тауларда табиғи көлдер жоқ, бірақ Гваун, Неверн, Сифьюи және Таф сияқты көптеген өзендер осы қатардан бастау алады.

Бағаналар

Мұндағы ең биік шыңы – теңіз деңгейінен 536 метр (1759 фут) биіктіктегі Фол Квмервин. 980 метрден (299 фут) жоғары 14 басқа шың бар, олардың үшеуі 1300 метрден (396 фут) асады. Пресели таулары ерекше қорғалатын аумақ мәртебесіне ие; аталған мәртебеде бұл аймақ «Уэльстегі жота және жазық жерлердің біріккен ерекшелігімен ерекшеленеді» делінген. Бұл төбелерде көптеген сирек өсімдік және жәндік түрлері кездеседі. Мысалы, бұл сирек оңтүстік шұбатығы (Coenagrion mercuriale) үшін Ұлыбританиядағы маңызды орын, және 2015 жылы оның мекендеу ортасын қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп, 2020 жылы олардың сәтті аяқталғаны туралы хабарланды.

Байланыс және қол жеткізу

Бір маңызды жол, A478, жотаның шығыс жағынан өтеді, Нью-Инн қиылысында келісетін екі B класты жолдың биіктігіне жетеді. Бұл екі B класты жол – B4313 солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа және B4329 солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай Бwlch gwynt (аудармасы: желді өткел) жеріне дейін жетеді. Бұл және көптеген басқа шағын жолдар мен жолақтар автокөлікпен, велосипедпен және жаяу серуендеуге шығатын туристерге әдемі маршруттар ұсынады. A487 жолы Ньюпортқа жақын жотаның батыс жағын айналып өтеді, серуендеу жолдары оңайынан ұзағына дейін болады. Жотаның көп бөлігі 2000 жылғы "Ауылдық жер және жол құқықтары" заңы бойынша "ашық аумақ" деп белгіленген, бұл жаяу жүргіншілерге белгілі бір шектеулерді сақтай отырып, жабылмаған жерлерде "еркін жүруге" мүмкіндік береді. Негізгі массивтің бойымен (Флеминг жолы деп аталады) созылатын шығыс-батыс ат жолы бар. Велосипед жолдары да бар. Жер иелерінің келісімінсіз параглайдингке рұқсат етілмейді, және олар 2014 жылы оны рұқсат етпеуге бірлесіп келісті.

Басқа ерекшеліктері

Кастелл Хенллис, Эглвизврв пен Фелиндер Фарчог арасындағы A487 тас жолында орналасқан, темір дәуіріне жататын қайта жаңартылған елді мекен, сол замандағы өмірдің қалай болғанын көрсетеді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Пресели таулары тарихқа дейінгі қалдықтарға толы, оның ішінде неолиттік қоныстың дәлелдері де бар. 2018 жылғы ыстық толқын кезінде жасалған әуеден түсірілген зерттеуде одан да көп мәліметтер анықталды. Сэмюэл Льюис 1833 жылы жарық көрген «Уэльстің топографиялық сөздігінде» Маенклохгог приходы туралы былай деді: Пресели тауының бір бөлігі, ол Оңтүстік Уэльстегі ең биік тау. Бұл таудың ежелгі уэльстік атауы Пресвулва, ол «тұру орыны» дегенді білдіреді және оның жергілікті тұрғындардың қауіпсіздік үшін паналаған орны болғандықтан, княздықтың бұл бөлігінде оның тарихының ертерек кезеңдерінде болған ішкі соғыстарда осылай аталған. Бұл тау бұрын тығыз орманмен жабылған, оның қоршауында паналағандарға баспана берген, бірақ қазір жалаңаш және шөлді көрінеді, көңілсіз және ежелгі бекіністердің шағын қалдықтарын көрсетеді, олар, мүмкін, жергілікті тұрғындар салған. Гүл шоғырының талдауы көрсеткендей, бұл төбелер бұрын орманды болған, бірақ қола дәуірінің соңына қарай орман жойылған. Кейінірек геологтар Карн-Мениннің (бұрын Карн-Мейни деп аталған) көк тастың бірінен шыққан жер екенін болжады. Соңғы геологиялық жұмыстар бұл теорияның дұрыс еместігін көрсетті. Қазір Стоунхендждегі көк тастар мен Стоунхендждің «қалдықтарында» табылған көк тастың сынықтары төбелердің солтүстік беткейлеріндегі, мысалы Крейг Рос и Фелиндегі бірнеше көздерден келген деп есептеледі. Стоунхендждің көк тастарының нақты шығу тегі туралы жақында жасалған зерттеулердің егжей-тегжейлі мәліметтері 2013 жылдың қарашасында BBC арнасында жарияланды. Басқалар бұл аймақтан алынған көк тастар мұз басу арқылы Стоунхенджге жақын жерге жеткізілгенін болжайды. Көк тас тақырыбы бойынша толығырақ ақпаратты Стоунхендж, Стоунхендж туралы теориялар және Карн-Менин мақалаларында табуға болады. 2021 жылы жарияланған зерттеулер Ваун Маун (төменде қараңыз) мен Стоунхендждің көк тастары арасындағы байланысты көрсетті, бірақ бұл 2024 жылғы зерттеуде күмәндалған.

Тарих

Преселидегі шифер кеніші бір кезде маңызды өнеркәсіп болды; 19 ғасырдың көп бөлігінде жұмыс істеген бұрынғы карьерлерді әлі күнге дейін Роузбуш сияқты бірнеше жерлерде көруге болады. Пресели шифері шатыр төсеуге жарамды болмаса да, оның тығыздығы оны құрылыс және қолөнер бұйымдарын жасауға өте қолайлы еткен. Көптеген карьерлер 1930 жылдары жабылды, бірақ Ллангольманда әртүрлі қолөнер бұйымдарын жасау үшін шиферді пайдаланатын шеберхана бар. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Соғыс министрлігі Преселиді британдық және американдық әуе және құрлық әскерлерінің оқу жаттығулары үшін кеңінен пайдаланды. Соғыстан кейін оны пайдалануды жалғастыру туралы ұсыныс, жергілікті басшылардың екі жылдық, нәтижесінде сәтті болған наразылығына себеп болды. Наразылықтың табысы 60 жылдан кейін, 2009 жылы Алтын жолдың екі шетінде орнатылған ескерткіш тақталармен еске алынды: біреуі Минахлог-дду маңындағы Фоел Дригарн тауының етегінде, екіншісі – Булч Гвинттегі B4329 тас жолының жанында. 2000 жылы Кардифф университетінің лекторы Терри Бревертон, өзі жариялаған кітабын насихаттай отырып, рок-жұлдызы Элвис Преслидің ата-бабалары Преселиден шыққан және Сент-Элвис шіркеуімен байланысы болуы мүмкін деген болжам жасады.