Кіріспе

Жапырақтың жиегіне перпендикуляр жазықтықтағы жапырақтың қима пішіні.

Жапырақтың ұнтағы – бұл оның жиегіне перпендикуляр жазықтықтағы қима пішіні. Ұнтақ жапырақтың профилінен өзгеше, ол жапырақтың жиегі мен жапырақтың артқы жағының орталық контурын қамтитын жазықтықтағы жапырақтың қима пішіні (яғни, жапыраққа бүйірден қарағандағы пішіні, мысалы, клип нүктесі, сүйір нүктесі және т.б.). Жапырақтың ұнтағын кескіш жиекті құрайтын бейіммен шатастыруға болмайды; ол көбінесе жапырақтың жалпы қимасын сипаттайды, кескіш жиекті қамтымайды, ол әдетте жапыраққа қима пішіні беру үшін жасалған, басқа, азырақ бұрышты бейім болып табылады. Мысалы, әйгілі Buck 110 аңшылық пышағында "ішкі ұнтақ" бар, оның қисық беттері материалдарды кесуге көмектеседі, бірақ кескіш жиегі қарапайым, азырақ бұрышты тегіс ұнтақтан тұрады. Жапырақтың нақты кескіш жиегіне "ішкі ұнтақ" жасау қиын, тіпті мүмкін емес, өйткені ол өте тар және кішкентай бейім.

Ұнтақтау

Ұнтақтау – ұнтақтар жасау процесі. Ол пышақтан материалдың маңызды бөліктерін алып тастауды қамтиды, бұл оны қайрау мен жылтыратудан ерекшелейді. Пышақтар бастапқы өткірлену кезінде немесе ұшы сынған, сынып қалған немесе күшті коррозияға ұшырағаннан кейін жеткілікті зақымдалған жағдайда ұнтақталады. Жақсы күтімге ие пышақтарды, ескере алмаған немесе дұрыс күтім жасамаған пышақтарға қарағанда сирек ұнтақтау қажет. Пышақтың ұнтақталуын әдетте жиек бұрышы мен кіріктірілген бұрыш сипаттайды. Жиек бұрышы жиек бетінің бір жазықтығындағы сызық пен артқы жағының орталық контурын қиып өтетін екінші сызық арасында өлшенеді, екі сызық та жиекке перпендикуляр жазықтықта орналасқан. Кіріктірілген бұрыш – жиек бұрыштарының қосындысы. Барлық басқа да жағдайлар тең болғанда, кіріктірілген бұрыш неғұрлым кішкентай болса, пышақ соғұрлым өткір болады және оның жиегі соғұрлым оңай зақымдалады. Дұрыс ұнтақтау пышақтың мақсатына және оны құрайтын материалға байланысты. Пышақ өндірушілер бірдей пышақты әртүрлі ұнтақтаумен ұсына алады, ал пышақ иелері әртүрлі қасиеттерге ие болу үшін пышақтарын қайта ұнтақтауды таңдай алады. Пышақтың кескіш қабатын жасау қабілеті мен оны сақтау қабілеті арасында компромисс бар. Кейбір ұнтақтау түрлерін күтіп ұстау оңай, себебі олар қайта-қайта өткірленгенде өзінің қасиеттерін жақсы сақтайды. Қатты болаттар өткір кескіш қабатты жасайды, бірақ олар көміртекті, сондықтан оңай сынып қалады, ал жұмсақ болаттар берік. Соңғылары, мысалы, ет кесетін пышақтар үшін қолданылады, олар берік болуы керек, бірақ өткір кескіш қабат қажет емес. Болаттардың қаттылығы диапазонында қаттылық пен беріктік арасындағы байланыс өте күрделі және жоғары қаттылық пен жоғары беріктік бір уақытта мүмкін. Батыс ас үй пышақтары әдетте қос қиықты (бірінші қиықта шамамен 15° және екіншісінде 20°–22°) болады, ал Шығыс Азия ас үй пышақтары, қатты болаттан жасалған және 15°–18° дейін көмкерілген (қос ұнтақталған) немесе 20°–30° дейін кескіш тәрізді (бір ұнтақталған) болады. Пышақтың қимасын сипаттау үшін оның ұнтақталуын және кескіш жиекті жасау үшін жиекке ұнтақталған бұрышты шатастырудан сақтану керек. Пышақтың профилін және кескіш жиекті құрайтын бір ғана бұрышты ұнтақтау сирек кездеседі (мүмкін, тек тік қырыққан пышақтарда ғана). Мысалы, танымал Buck 110 бүгілетін аңшылық пышағы "ішкі ұнтақтаулы" деп сипатталады, яғни пышақтың беттері ішкі жағына қарай ұнтақталған, бірақ пышақта екінші, аздап өткір, стандартты қиық бар, ол кескіш жиекті құрайды. Классикалық Opinel бүгілетін пышақтың "жазық ұнтақтаулы" пышағы бар, яғни пышақтың беттері жазық, иіліс немесе ойықсыз, кескіш жиекке қарай тарайды: бірақ нақты кескіш жиек тағы да тар жиегіндегі аздап өткір қиықтан құрылады. Классикалық Morakniv пышағында сабырлы немесе "Сканди" ұнтақтаулы пышақ бар, денесінде тегіс, тік қабырғалары бар, ал төменгі жағында қосалқы қиық жасалып, конус тәрізді жиекті құрайды, бірақ қайтадан, нақты кескіш жиек үшінші, аздап өткір қиықтан тұрады. Осылайша, пышақтың "ұнтақталуы" көбінесе пышақтың жалпы қимасын білдіреді және оны, тіпті бұл кескіш жиек те ұнтақталған болса да, пышаққа салынған кескіш жиектің нақты стилімен шатастыруға болмайды. Егер кескіш жиек "ұнтақтау" сипаттамасына енгізілсе, онда көптеген пышақтарды "құрама бұрышты ұнтақтаулы" деп сипаттауға тура келеді. Әрине, кез келген стильдегі ұнтақталмаған пышақты сатып алуға болады және кескіш жиекті жасау үшін пышақтың бүкіл бетін ұнтақтаудың қажеті жоқ.

Процесс

Кез келген өткір зат күштерді шоғырландыру арқылы жұмыс істейді, бұл жиектің өте кішкентай ауданынан жоғары қысым тудырады, бірақ жоғары қысым жұқа жиекті сызып алуы немесе тіпті қатты материалдарға қарсы қолданылғанда дөңгелек түтікке айналуы мүмкін. Дұрыс емес материал немесе бұрышты кесу жиектің екі жағында қалыптасқан "ернеу" салдарынан қуыс пышақтарға көбірек бұрылу күшін қолдануы мүмкін. Жиекті күшейту үшін оның артына көбірек материал қосуға болады, бірақ өткірлеу кезінде бұл материалдың бір бөлігі жиектің пішінін өзгерту үшін алынып тасталуы керек, бұл процесс уақытты көп алады. Сонымен қатар, кесілетін кез келген зат осы кең жиектің орнына орын беру үшін жаңға жылжытылуы керек, ал шлифовка бетіне таралатын кез келген күш жиекке түсетін қысымды азайтады. Бұл қиындықтан шығудың бір жолы - пышақты бұрышта қолдану, бұл пышақтың жиегін көзға ұқсатып, көтерілуді жеңілдетеді. Бұл тәсілмен жиекті қолдануды жеңілдету үшін пышақтың иістігін енгізу қажет, мысалы, сабыр, тульвар, шамшир және катаналарда. Кейбір ескі еуропалық қылыштар (ең әйгілісі – Хрунтинг) және индонезиялық стильдегі крис толқын тәрізді пішінге ие, бұл сызу немесе ұру кескіштерінде бірдей әсер етеді. Егер кескіш жиектердің бұрыштарын өлшеу қажет болса, онда гониометр немесе жиек бұрыштарын өлшегіш қолданылады.