Мысыр мен Канаандықтардың шайқасы: Мегиддо шайқасы

Кіріспе

Мысыр мен канаандықтар арасындағы шайқас

Мегиддо шайқасы (б.з.д. 15 ғасырда болған) Мысыр әскері, фараон Тутмос III басшылығымен, және Кадеш патшасы бастаған канаандық тәуелді мемлекеттердің ірі көтерілісшілер коалициясы арасында өтті. Бұл, салыстырмалы түрде сенімді деп саналатын егжей-тегжейлі жазылған алғашқы шайқас. Мегиддода алғаш рет күшті садақ қолданылып, қаза тапқандардың саны тіркелген. Шайқас туралы барлық мәліметтер мысырлық дереккөздерден алынған, негізінен Карнақтағы (Теба, қазіргі Луксор) Амон-Ре храмындағы жылнамалар залындағы әскери хатшы Тьянини жазған иероглифтік жазбалардан. Ежелгі мысырлық мәліметтерде шайқас Тутмос III патшалығының 23-ші жылының үшінші маусымының бірінші айының 21-ші күні болған деп көрсетілген. Орташа хронология бойынша бұл шайқас б.з.д. 1457 жылдың 16 сәуірінде болды деп есептеледі, бірақ басқа жарияланымдар шайқасты б.з.д. 1482 немесе 1479 жылдарға жатқызады. Мысырлықтар канаандық әскерді жеңіп, олар Мегиддо қаласына қашып тығынды. Осыдан кейін Мегиддо қаласы ұзақ қоршауға алынды. Левант аймағында Мысырдың үстемдігін қайта орнату арқылы Тутмос III Мысыр империясының ең кең аумағына жеткен билікке ие болды.

Тютмос III жылнамасы

Тутмос III Леванттағы алғашқы жорығы кезінде оның жеке хатшысы Тьянени күнделікті жазбаларды парқмаға түсірді. Шамамен 42 жыл патшалық құрғаннан кейін, Леванттағы жорықтары аяқталғаннан соң көп жылдар өткенде, Тутмос III өнеркәсіпшілеріне оның әскери ерліктерін Карнақтағы Амон-Ре храмының қабырғаларына жазуды бұйырды. Жылнамаларда Тутмос III-нің Леванттағы 14 жорығы, жорықтан алынған олжа, бағындырылған аймақтардан алынған салықтар және Амон-Реге шалу рәсімдері егжей-тегжейлі сипатталады. Суреттердің тізбегі Жаңа Мемлекеттің құдайлардың соғысқа қатысуына сенімін көрсетеді: соғыста олардың игілігі үшін құдайларға мақтаулар мен құрбандықтар. Сонымен қатар, жылнамаларда Мегиддо шайқасының ұзақ мерзімді салдары көрсетілген. Тутмос III Мегиддодағы жеңісінен және келесі 20 жыл бойы Леванттағы сәтті жорықтарынан кейін, Мысырдың халықаралық аренадағы күшеюі және империяға айналуы жылнамаларда айқын көрінеді. Суреттерде Вавилон, Хет империясы және осы кезеңдегі басқа да маңызды және күшті аймақтардан сыйлықтар беру арқылы халықаралық дипломатия көрсетілген. Мысыр әскері шекаралық бекініс Тьяруда (грекше Селе) жиналды және он күннен кейін адал қала Газаға жетті. Бір күн демалыстан кейін, ол солтүстікке қарай он бір күн сапар шегіп Йехем қаласына (қазіргі Хирбет Йемме, Ятттан оңтүстікке қарай) келді. Мұнда Тутмос барлаушыларды жіберді. Йехемнен солтүстік-шығысқа қарай жол жүру үшін әскерлер Қармил тауларынан өтуі керек еді, одан кейін Изреил аңғары және Мегиддо қаласы мен оның бекінісі, бүлікшілердің жиналған жері жатыр. Йехемнен Мегиддоға үш жол болды. Солтүстікке қарай Зефти және Йокнеам арқылы, оңтүстікке қарай Таанах арқылы өтетін жолдар қауіпсіз болғанмен, ұзақ болды. Орталық жол Аруна (қазіргі Вади-Ара) арқылы тікелей болды, бірақ қауіпті: ол тар шатқалдан өтті, әскерлер бір қатармен ғана жүре алатын. Егер жау шатқалдың соңында күтіп отырса, мысырлықтар бөлініп, қырғынға ұшырауы мүмкін еді. Әскер басшылары оған қиын жолмен емес, қауіпсіз жолмен жүруді өтінді. Бірақ барлаушылардан алған ақпарат бойынша Тутмос III Мегиддоға тікелей жолмен баруды шешті. Ол егер генералдары оған оңай жолды ұсынса, жау солай болады деп ойлайды деп сенді, сондықтан ол күтпеген нәрсені жасауға бел буды. Қадеш патшасы екі ықтимал жолды күзету үшін үлкен жаяу әскерін қалдырды және Аруна жолын елемеді. Тутмос тауларда әскерін таратып, тар тау өткелдерінде жаудың шабуылына ұшырауы мүмкін екенін ескермеді, ал оның негізгі күші Арунада әлі де артта қалды, оларға көмектесе алмады. Қауіпті азайту үшін Тутмос өзі Аруна арқылы әскерін бастап жүрді. Оның жеңіл жаяу әскері мен атты садақшылары (хаибру) тез арада бүлікшілердің алғы күзетін жойып жіберді, ал негізгі күш соңынан ерді. Қала жаудан аз қорғалғандықтан, Тутмос жылдам шабуыл жасады, бүлікшілерді шашыратты және қарсылықсыз аңғарға кірді. Енді Мысыр әскерінің Мегиддоға жолы ашық еді, бүлікшілердің негізгі күші солтүстік-батысқа және оңтүстік-шығысқа қарай алыс еді. Тутмос ор қазып, ағаш қоршау салды, содан кейін оның тұрғындарын қарсылық көрсетпей берілуге мәжбүр етті. Карнақта жеңімпаз әскер 340 тұтқын, 2041 бие, 191 жас тоқты, 6 ат, 924 соғыс күймесі, 200 қару-жарақ жинағы, 502 садақ, 1929 ірі қара, 22500 қой және Мегиддо патшасының қару-жарағы, соғыс күймесі мен шатыр бағаналарын алып кетті. Қала мен оның халқы аман қалды. Изреил аңғарындағы басқа да қалалар басып алынып, Мысырдың билігі сол аймақта қайта орнатылды. Тутмос III жеңілген патшалардан әрқайсысының ұлын Мысыр сарайына жіберуін талап етті. Олар Мысыр білімін алды. Олар өз елдеріне оралғанда Мысырдың мүддесін қорғай отырып, елді басқарды. Дегенмен, Мегиддодағы жеңіс Левантты бейбіттендірудің басы ғана болды. Тек бірнеше жылдық, дерлік жыл сайынғы жорықтардан кейін ғана тәртіпсіздік басылды. Күтпеген салдарының бірі Мегиддо атынан туған Армагеддон сөзі болды.

During Thutmose III's first campaign in the Levant, his personal scribe, Tjaneni, kept a daily journal on parchment. In approximately his 42nd regnal year, many years after his campaigns in the Levant had ended, Thutmose III instructed his artisans to inscribe his military exploits into the walls of Amun Re's temple at Karnak. The annals describe in lavish detail 14 campaigns led by Thutmose III in the Levant, the booty gained through his campaigning, tribute received from conquered regions, and, lastly, offerings to Amun Re. The sequence of depictions indicate the New Kingdom's belief on the interactions of the gods with warfare: praise and offerings to the deities in exchange for their divine help in war. Additionally, the annals show the long lasting effects of the battle of Megiddo. After Thutmose III's victory at Megiddo and his successful campaigns in the Levant over the next 20 years, Egypt's rise to power in the international community and its evolution into an empire is evident in the annals. Depictions show international diplomacy through the giving of gifts from Babylon, the Hittite Empire, and other prominent and powerful regions during this time period. The Egyptian army assembled at the border fortress of Tjaru (called Sele in Greek) and arrived ten days later at the loyal city of Gaza. After one day's rest, it marched north for eleven days to the city of Yehem (now Khirbet Yemmeh, south of Jatt). Here, Thutmose sent out scouts. To continue northeast from Yehem, the army had to pass the Carmel mountain range, beyond which lay the Jezreel Valley and the city and fortress of Megiddo, where the rebel forces had gathered. There were three possible routes from Yehem to Megiddo. Both the northern route, via Zefti and Yokneam, and the southern route, by way of Taanach, were safer but longer routes. The central route, via Aruna (modern Wadi Ara), was more direct but risky; it followed a narrow ravine, and the troops could only travel single file. If the enemy waited at the end of the ravine, the Egyptians would risk being cut down piecemeal. The army leaders pleaded with him not to take the difficult road but to take either of the safer routes. Instead, with information from the scouts, Thutmose III decided to take the direct path to Megiddo. He believed that if his generals advised him to take the easier routes, then his enemy would assume he would do so, so he decided to do the unexpected. The King of Kadesh had left large infantry detachments guarding the two more likely paths, and virtually ignored the Aruna route. Ignoring the danger of spreading out his army in the mountains where leading elements might be subject to enemy ambush in narrow mountain passes, and his main force still far behind in Aruna, unable to come to their aid, Thutmose took the direct route through Aruna (Wadi Ara). To reduce the risk, Thutmose himself led his men through Aruna. His light infantry and the mounted bowmen known as haibrw moved in quickly to eliminate any rebel pickets, leaving the main force of chariots to follow. With the city lightly guarded by the enemy, Thutmose led a quick assault, scattered the rebels and entered the valley unopposed. Now, the Egyptian army had a clear path to Megiddo, with the main forces of the rebel army far away to the northwest and southeast. Thutmose built a moat and a wooden palisade, eventually forcing its occupants to surrender. At Karnak it is recorded that the victorious army took home 340 prisoners, 2,041 mares, 191 foals, six stallions, 924 chariots, 200 suits of armor, 502 bows, 1,929 cattle, 22,500 sheep, and the royal armor, chariot and tent poles of the King of Megiddo. The city and citizens were spared. A number of other cities in the Jezreel Valley were conquered and Egyptian authority in the area was restored. Thutmose III required from the defeated kings that they each send a son to the Egyptian court. There, they received an Egyptian education. When they returned to their homelands, they governed with Egyptian sympathies. Nevertheless, the victory at Megiddo was only the beginning of the pacification of the Levant. Only after several further campaigns, conducted almost annually, was the unrest cooled. One unanticipated result came in the form of the word Armageddon, which took its root from Megiddo's name.

Жалпы сілтемелер

Клайн, Эрик Х. және О'Коннор, Дэвид (2006). "Тутмос III: Жаңа өмірбаян". Мичиган университетінің баспасы. Дюпюи, Тревор Несбит (1990). Қару-жарақ пен соғыстың эволюциясы. DaCapo. Дюпюи, Ричард Эрнест және Дюпюи, Тревор Несбит (1993). "Әскери тарих энциклопедиясы: б.з.б. 3500 жылдан қазіргі уақытқа дейін". HarperCollins.