Кіріспе

Көркем кейіпкер: Питер Қоян – ағылшын жазушысы Беатрикс Поттердің балаларға арналған әртүрлі ертегілеріндегі ойдан шығарылған жануар кейіпкері. Көк жакет киетін, тәуекелге баратын, ойнақы жас қоян, ол алғаш рет 1902 жылы «Питер Қоян туралы әңгімеде» пайда болды, содан кейін 1904 және 1912 жылдар аралығында тағы бес кітапта жарияланды. Поттердің Питер Қоян туралы жазған алты кітабы 150 миллионнан астам данада сатылды. Одан тараған тауарларға ыдыс-аяқ, қағаз қорғағыштары, сурет салу кітаптары, үстел ойындары және қуыршақтар жатады. 1903 жылы Питер Қоян патенттелген жұмсақ ойыншыққа айналған алғашқы ойдан шығарылған кейіпкер болды, осылайша ол ең көне лицензияланған кейіпкер атанды. Питер Қоян бірнеше бейімдеулерде кейіпкер ретінде көрінеді, оның ішінде «Питер Қоянның әлемі және достары» (1992–1998) және «Питер Қоян» (2012–2016) телесериалдары, сондай-ақ «Питер Қоян» (2018) және «Питер Қоян 2: Қашқын» (2021) фильмдері бар.

Өмірбаян

Поттердің әңгімелеріндегі қояндар адам кейпінде бейнеленеді және адам киімдерін киеді: Питер мыс түймелері мен аяқ киімдері бар көк жакет киеді. Питер, оның жесір анасы, Ханым Қоян, сондай-ақ оның кіші әпкелері Флопси, Мопси және Котонтейл (Питер төрт кішкентай қоянның ең үлкені) адамдарға арналған ас үйі, жиһазы және Ханым Қоян түрлі тауарлар сататын дүкені бар қоян тесігінде тұрады. Питердің туыстары – оның туысы Бенджамин Банни және Бенджаминнің әкесі, Бенджамин Боунсер. Питер Қоянның аты Беатрикс Поттердің бала кезінде өсірген үй қоянының құрметіне берілген, ол оны Питер Пайпер деп атаған. 1903 жылдың маусым айында бұл ертегі Фредерик Уорн және компаниясы баспасынан жарық көрді, ал жыл соңына қарай 28 000 данасы басылып шықты. "Питер Қоян туралы әңгіме" жылдар бойы әлем бойынша 40 миллионнан астам дана сатылды, ал 2008 жылға дейін "Питер Қоян" сериясының алты кітабы 35 тілде 150 миллионнан астам данамен таралды.

Тауарлар сату

Поттер әңгіменің алғашқы басылымынан кейін көп ұзамай Питер Түйеге бейнеленген жұмсақ қуыршақ және Питер Түйеге арналған үстел ойынын жасады. Бұл кейіпкер фарфордан жасалған мүсіндер, сурет салуға арналған кітаптар және ыдыстар сияқты көптеген туынды тауарларда бейнеленген. Келесі жылы олар сатылымға шығарылып, Steiff компаниясы оларды жаппай өндірді. Лондондағы Харродс дүкені оны кем дегенде 1910 жылдан бері сатады, сол кезде Поттер кейіпкерлерінің ойыншықтары алғаш рет олардың каталогтарында пайда болды. Британдық баспагер Фредерик Уорн & Co Беатрикс Поттер кейіпкерлерінің сауда белгісіне иелік етеді. Питер Қоян (басқа Беатрикс Поттер кейіпкерлерінен гөрі) оқиғалары мен тауарлары Жапонияда өте танымал: көптеген жапон туристері мектепте Поттердің туындыларымен ерте танысқаннан кейін көлдер аймағына саяхаттайды. Жапонияда Поттердің үйінің нақты көшірмесі мен ойын-сауық паркі бар, сондай-ақ ірі банктердің бірінде Макгрегор мырзаның бақшалары орналасқан. Жапониядағы саудагерлер халықтың 80 пайызы Питер Қоян туралы естігенін болжайды.

Еске алу

Питер Қоянның мүсіні Англияның солтүстік-батысындағы Көлдер аймағындағы Портинскал ауылының жанында орналасқан Лингхолм шағын үйінің аумағында орналасқан. Поттер 1885 және 1907 жылдар аралығында жазғы демалысын осы жерде өткізіп, «Питер Қоян» кітаптарына шабыттанған. Ол «Питер Қоян туралы әңгімеде» мистер МакГрегордың бақшасының түпкілікті шабыт көзі ретінде Лингхолмтың ас үй бақшасын атады. Лингхолм 2013 жылы Англияның Ұлттық мұра тізіміне II дәрежелі объекті ретінде енгізілді. 2016 жылы Питер Қоян және басқа Поттер кейіпкерлері Беатрикс Поттердің туғанына 150 жыл толуына арналған Корольдік почта басып шығарған Ұлыбритания пошта маркаларының сериясында бейнеленді. Сол жылы Питер Қоян мен басқа Поттер кейіпкерлері коллекционерлік 50 пенс британдық монеталардың аз ғана санында пайда болды.

Бейімделулер

1936 жылы Уолт Дисней Питер Қоян туралы фильм түсіруге қызығушылық танытты. Ол Беатрикс Поттерге толық метражды фильм туралы идеясын ұсынды, бірақ ол бас тартты және оған құқықтарды бермеді. Питер Қоян 1971 жылғы балет фильмі «Беатрикс Поттердің әңгімелерінде» пайда болды. Ол сондай-ақ Кэрол Бернетт айтқан «Питер Қоянның әңгімесінің» 1991 жылғы HBO музыкалық адаптациясында да болды. Питер Қоянды көрсететін бірнеше әңгімелер 1992 жылғы BBC антологиялық сериясы «Питер Қоянның әлемі және достары» үшін анимацияланды, сондай-ақ Mindscape компаниясы 1995 жылы «Питер Қоян мен Бенджамин Қоянның оқиғалары» және 1996 жылы «Беатрикс Поттер: Питер Қоянның математикалық бағы» деген екі білім беру-ойын-сауық туындысын жариялады. CGI анимациялық балалар телесериалы «Питер Қоян» 2012 жылдың желтоқсан айында Nickelodeon және CBeebies арналарында көрсетілді, ал Колин ДеПаула бірінші маусымда (американдық нұсқада) Питерді дауыстады, ал Л. Паркер Лукас екінші маусымда бұл рөлді өз мойнына алды. Sony Pictures Animation компаниясы түсірген «Питер Қоян» анимациялық/жанды әрекет фильмi 2018 жылдың 8 ақпанында шықты. Джеймс Корден Питер Қоянға дауыс берді, ал Домхналл Глисон мен Роза Берн Поттердің өзінің образындағы Бей атты басты әйел рөлін сомдады. Сондай-ақ, Дейзи Ридли мен Элизабет Дебики де түсті. Фильмді Уилл Глюк режиссерлік етіп, продюсерлікке де қатысты, ал Заре Налбандиан да продюсер болды, ал Лоран Абрахамс Sony Pictures Animation компаниясының жобасын бақылады.