Кіріспе
"Азамат Кейн" фильміндегі кейіпкер Чарльз Фостер Кейн – Орсон Уэллстің 1941 жылғы "Азамат Кейн" фильмінің басты тұлғасы. Уэллс Кейн рөлін ойнады (Оскар сыйлығына ие болды), ал Бадди Суон Кейннің балалық шағын сомдады. Уэллс фильмді өндірді, сценарийін жазды және режиссерлік етті, сондай-ақ сценарийі үшін Оскар сыйлығын жеңіп алды.
Charles Foster Kane is a fictional character who is the subject of Orson Welles' 1941 film Citizen Kane. Welles played Kane (receiving an Academy Award nomination), with Buddy Swan playing Kane as a child. Welles also produced, co wrote and directed the film, winning an Oscar for writing the film.
Шабыт
Жалпы пікір бойынша, баспа магнаты Уильям Рэндолф Херст Чарльз Фостер Кейннің негізгі шабыт көзі болып табылады. Фильмде Кейнге "Сен өлеңдер жазасың, мен соғыс жасаймын" деген сөз беріледі, бұл "Сен суреттер бересің, мен соғыс жасаймын" деген сөзге ерекше ұқсас, және бұл сөз Херстке жатқызылады. Сонымен қатар, фильмде Херсттің ранчосынан алынған көрініс Ксанаду ретінде көрсетіледі, ол Кейннің сәнді поместьесі. Кейннің екінші әйелін опера жұлдызы етуге жасаған әрекеті, Херсттің өзінің сүйіктісі Марион Дэвисті сыншылардың қарсылығына қарамастан, оны күрделі драмалық кино актрисасы етуге тырысуымен саякес келеді, олар оның жеңіл комедиялық рөлдерге көбірек лайықты екенін айтқан. Херстпен байланыс Уэллстің әріптес жазушысы Герман Дж. Манкивичтің Херст замогында Дэвистің жиі қонағы болғанымен нығая түседі. Уэллстің өмірбаяндарының кейбіреулері Уэллстің өзінің кейіпкерге шабыт бергенін болжайды. Кейіпкердің газетті қалай басқару туралы айтқан сөздерінің бір бөлігі Уэллстің кино түсіру туралы пікірлерінен тікелей алынған (бұл оның алғашқы фильмі болғанымен). Манкивич Кейннің шексіз ашкөздігі туралы диалогты қосты, бұл да Уэллске сілтеме. Самнер Мюррей Редстоун, Руперт Мердок, Тед Тернер және Илон Маск сияқты кейінгі жаңалықтар саласының өкілдері Кейнмен салыстырылды.
Ойдан шығарылған кейіпкер өмірбаяны
Азамат Кейн аттас кейіпкердің өмірін зерттейді. Оның өткендегі қоғамдық мансабына шолу «Наурыз айындағы жаңалықтар» пастишінде беріледі, ал кейбір бөліктері оны білгендердің естеліктері арқылы толықрақ көрсетіледі.
Саяси мансап
Кейн, оның партиялық бағыты ешқашан нақты көрсетілмеген, Теодор Рузвельттің жақтасы болып, оның үгіт-насихаттық пойызда саяхатына қосылады. "Кемінде бір президент" сайлануына Кейннің газеттерінің қолдауы себеп болады. Кейн ақырында Америка Құрама Штаттарының президентінің немересі Эмили Монро Нортонға үйленеді. Олардың некесі Ақ үйde өтеді. Неке Кейннің өршілдігі, газеттеріне деген құмарлығы және оның әкесінің басшылығына жасаған шабуылдарынан уылдырады. Олардың отбасылық мәселелері олардың тілдеспей қалуына дейін жетеді, Кейн таңғы астан қарсыласы "Хроника" газетін оқыған Эмилиге назар бөлмейді. Кейн АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына қарсы шығады. Оның танымалдылығы арта келе, өзін болашақ президент деп есептейтін және көпшілікке солай танылған Кейн, 1916 жылы Нью-Йорк штатының губернаторы лауазымына "күрескер либерал" ретінде, сыбайлас жемқор басшы Джеймс "Джим" У. Геттиске қарсы түседі. Ол Мэдисон Сквер Гарденде жиналған көпшілік алдында сөз сөйлеп, Геттисті тұтқындап, түрмеге жабатынын уәделейді. Сайлауда жеңіске жетуіге көзі жеткендей болады, бірақ Геттис Кейннің жас әнші Сьюзан Александермен болған қарым-қатынасының куәліктерін жариялайды. Геттис Кейнге шантаж жасап, оны және оның әйелін Сьюзанның пәтерінде кездестіреді, бірақ Кейн Геттистің ықпалына қарамастан жарыстан бас тартпайды. Жанжал жария болады және Кейн сайлауда жеңіліске ұшырайды. Кейннің жеңіліске ұшыраған түні, мас және көңілі қалған Лиланд одан Чикаго газетіне ауысуды сұрайды. Ол Кейнді "еңбекші адамды", оның құрметі үшін күресуге тиіс деп есептейді, оның кембағалдарға көмектесу туралы айтқандарына қарамастан, Кейнге шын мәнінде тек өзі ғана маңызды екенін айтады. Кейн оған Чикагоға ауысуға рұқсат береді, бұл олардың достығын тоқтатып береді. Эмили Кейннен ажырасады, ал екі жылдан кейін ұлымен бірге автокөлік апатында қаза табады.
Кейінгі өмірі
Бірінші ажырасудан екі апта өткен соң Кейн Нью-Джерси штатының Трентон қаласындағы қалалық әкімдікте шағын салтанатта Сьюзанға үйленеді. Ол оны өмірінің соңына дейін масқаралайтын опера әншісі мансабына мәжбүрлейді, оған арнайы Чикагода опера үйін салады. Қазір "Chicago Inquirer" газетінің драма сыншысы болған Лиланд Александрдың өнерін жоғары бағалаудан бас тартады, компанияның саясатын қолдамайды. Кейннің тілегіне қарсы, шындықты жазудың қиындығынан Лиланд мас болып, есінен таяды. Кейн газет редакциясына келіп, Лиландтың сынды теріс көзқарасын сақтап, оның адалдығын көрсету үшін жазады; содан кейін Лиландты жұмыстан босатады. Қарсылық ретінде Лиланд жұмыстан шығу ақысын қабылдамайды және Кейннің "негізгі қағидалар декларациясының" түпнұсқасымен бірге жыртылған чекті қайтарады, оны Кейн ашумен жояды. Сюзан өзін-өзі өлтіруге талпынғаннан кейін, Кейн оны апатты опералық мансабынан босатады және уақытының көп бөлігін Флоридадағы кең аумағында, жасанды тауға салынған, ондаған жылдар бойы жинаған өнер туындыларына толы алып готикалық сарайы – Ксанадуда өткізеді. 1925 жылы қартайған Тэтчер Кейнді Конгресс комитетінде "коммунист" деп айыптайды, ал сол айда Манхэттендегі Юнион-сквердегі митингте спикер оны жұмысшы табының жауы және "фашист" деп сипаттайды. Ол өзінің жай ғана "америкалық" екенін мәлімдейді. Ұлы депрессия кезіндегі бизнестің құлдырауы, сондай-ақ Кейннің құлай бастаған және аяқталмаған Ксанадуға жасаған шамадан тыс шығындары оны медиа империясын қысқартуға мәжбүр етеді. Ол қаржылық басқаруды қартайған Тэтчерге тапсыруға мәжбүр болады, бірақ газеттерінің операциялық басқару құқығын сақтайды. Сюзан кең сарайдың монотонды өміріне және Кейннің күшейе түскен билеушілігіне шыдамай, оны тастап кетеді. Кейн әлемдік көшбасшылармен кездесулерін жалғастырады. 1935 жылы Еуропаға ұшақпен сапардан оралғаннан кейін, ол "Англия, Франция, Германия және Италия" басшыларымен кездескенін және "соғыс болмайды" деп мәлімдейді. Бастапқыда ол Адольф Гитлерді қолдайды, онымен бірге балконда пайда болады, бірақ кейін оны айыптайды. Ол сондай-ақ Франсиско Франкомен кездеседі, бірақ оны да айыптайды.
Өлім
Кейн ақырында Ксанадуда жалғыз өмір сүреді, барлық достарынан шеттесіп, саясатта бұрынғыдай ықпалға ие болмайды. Оның алып мүлігінің көп бөлігі қазір өңкейіп кеткен, зообақтарындағы жануарлардың көбісі жоқ. 1941 жылы бір түні ол жатын бөлмесінде жалғыз өзі қайтыс болады, соңғы сөзі "Розбуд" деп айтады. "Ұлы сары журналисттің" өлімі – ұлттық жаңалыққа айналады және көптеген газеттердің бас жаңалығы болады. Оның өзінің "Inquirer" газеттері тізімі бүкіл бірінші бетін оған арнап, "өмір бойы қызмет еткені" үшін мақтап, "бүкіл ел қайғыда" дейді. "Хроника" басылымы одан аз мақтау айтады, оның "даулы мансабын" еске алып, "аздар ғана оны сағынар" дейді. "Чикаго глобусы" да оның "даулы мансабын" айтады және оны "АҚШ-тың №1 фашисі" деп айыптайды; соңғы екі газет оның жағымсыз суреттерін жариялайды. Миннеаполис Record Herald оны "Демократияның қорғаушысы" деп мақтайды, Детройт Стар – "Жаңалықтар әлемінің көшбасшысы" және "Тағдыр адамы" деп атайды, бірақ Эль-Пасо журналы оны "пайда үшін соғыс салған" деп айыптайды. Оның өлімі туралы француз, жапон және орыс баспасөздерінде де жазылған. Журналист Джерри Томпсонға "Розбуд" сөзінің мағынасын анықтау тапсырылады. Кейннің барлық тірі таныстарымен сұхбаттасқанына қарамастан, ол оның не екенін біле алмайды. Журналистер кеткеннен кейін оның қызметкерлері, қоқыс деп санайтын мүліктерін өртеу пешінде жасайды. Көрерменге Кейннің ата-анасы оған кішкентай кезінде сыйлаған, ал Тачермен бірге тұруға жіберілгенде анасының пансионатында қалдырылған санаққа "Розбуд" деген сөз жазылғандығын көреді. Фильмде бұрын Кейн Сьюзанмен алғаш кездескен кезде анасының дүние-мүлкін қарап отырған қоймадан санақты тапқандығы айтылған.
Сюзан Александр
Сьюзан Александр Кейн (Дороти Комингор) Кейннің екінші әйелі болды. Олар алғаш 1910-шы жылдардың ортасында танысты, ол кезде оған жиырма бір жас болса, Кейн кем дегенде елуде болды; ол, әрине, қарапайым отбасыдан және дүкенде ноталарға жауапты болды. Кейн оған қызығу себебі, ол оны танымал тұлға екенін білмей, жеке басы ретінде ұнатыпты. Кейн оны афроамерикалық қызметшісі бар, үлкен әрі жайлы пәтерге орналастырады, Геттис бұл жерді "Махаббат ұясы" деп атап, оны Кейннің сүйіктісі ретінде көрсетуге тырысады; бірақ фильмде оның шын мәнінде солай болғаны нақты айтылмайды. Дегенмен, 1916 жылы бірінші әйелінен ажырасқаннан кейін небәрі екі апта өткен соң, Кейн Сьюзанға үйленді. Сьюзан Кейнмен танысқанда опера әншісі болуға ниеттенген, бірақ аса талантты емес еді. Осыған қарамастан, Кейн оны опера әншісі болуға мәжбүрлеуге тырысты, тіпті оның үшін арнайы опера театрын салды, онда ол "Саламбо" атты ойдан шығарылған операдағы басты рөлді ойнады. Оның әлсіз дауысы мен нашар актерлік шеберлігі көрермендердің де, сахнадағылардың да сынына ұшырады. Кейннің "Ксанаду" иелігі кем дегенде оның көңілін табу үшін салынған. Сьюзан – Кейннің достарының арасында оны соңғы тастап кеткені, сондай-ақ "роза гүлшабы" деген сөзді айтқаннан кейін құлатып алған қар шарының бастапқы иесі. 1941 жылға қарай ол әлі тірі, бірақ алкоголизмге ұшыраған. "Барлық ақшасын жоғалтқанына" қарамастан, ол Атлантик-Ситидегі тоқыраған түнгі клубты ("Эль Ранчо") басқарады, осы жерде Джерри Томпсон одан сұхбат алады.
Джедедиа Лиланд
Джедедия Лиланд (Джозеф Коттен) – Кейнмен колледжде танысқан жақын досы. Бернштейн мырзаның айтуынша, ол барлық ақшасын жоғалтқан бай отбасынан шыққан. Ол, әдетте, фильм дамыған сайын Кейн өзі жоғалтқан мораль мен идеалды бейнелейді деп есептеледі. Кейннің губернаторлық науқаны барысында, ол Кейннің сөйлегенінен аз бұрын көшедегі шағын көрермендер алдында сөйлейтінін көруге болады. Кейннің сайлауды бекерге шашуына ашуланған ол Чикагоға көшіп, сол қаладағы Inquirer газетінде драма сыншысы болып жұмыс істейді. Сьюзан Александрдың опералық дебютіне жазған жаман рецензиясына дейін ол мен Кейн бірнеше жылдан бері сөйлеспеген. 1941 жылы Джедедия Манхэттендегі зейнеткерлер үйінде тұрады, онда Джерри Томпсон онымен сұхбаттасады.
Уолтер Тэтчер
Уолтер Паркс Тэтчер (Джордж Кулурис) – Нью-Йорк банкірі. Ол 1871 жылы Кейннің заңды қамқоршысы атанды. Кейн оған ашуланып, 1880-ші жылдардың соңында мүлігін басқару құқығына ие болғаннан кейін, оны мазалау үшін Inquirer газетін пайдаланады. 1890 жылдары қартайып қалған Тэтчер бастапқыда Кейнді "әлі де колледж студенті" деп есептейді және оған қаржылық сақтық танытуға кеңес береді. 1925 жылғы кинохроникада "Уолл-стриттің құрметті ағасы" деп сипатталған Тэтчер конгресс комиссиясына Кейннің коммунист екенін мәлімдейді. Тэтчер 1929 жылғы құлдыраудан кейін де тірі, болжам бойынша кем дегенде тоқсан жасында, Кейннің құлдырап бара жатқан бизнес империясын басқарады, бірақ Кейнге газеттерін "үлкен деңгейде бақылауда" ұстауға рұқсат береді және оған экономикалық дағдарыстың уақытша екенін, тіпті одан да бай болу мүмкіндігі бар екенін жеткізеді. Тэтчер Кейннен қандай болғысы келгенін сұрағанда, Кейн "Сіз ұната бермейтіннің бәрін" деп жауап береді. Ол 1941 жылы қайтыс болады, оның жарияланбаған естеліктері сақтау қапта сақталған.
Бернштейн мырза
Бернштейн (Эверетт Слоан) – бизнесмен және 1941 жылға қарай Кейннің бизнес мүдделерінің директорлар кеңесінің төрағасы. Кейннің жеке көмекшісі ретінде қызмет еткен Бернштейн, "Инквайерді" басып алғаннан бастап оған ең адал адам болды. Ол Кейннің нәрестесіне сыйлық алып барып, Кейн ханымды ашуландырады. Бернштейн Кейннің әйелінің опералық карьерасына деген құмарлығын қанағаттандыруға ынталы түрде қатысты, тіпті басқалар оны дұрыс емес деп есептесе де. Дегенмен, ол ұстанымдары бар, мысалы, өз қағидаларының жарияланымдарында орындамайтын уәделер бермеуге кеңес береді.
Байлық пен империя
Нью-Йорк Инквайрерден басқа, Кейн Чикаго, Детройт, Филадельфия, Сан-Франциско және басқа да ірі американ қалаларында ұқсас «Inquirer» газеттерін жариялайды. Фильмнің басындағы «Жаңалықтар наурыз айында» атты киножурналында Кейннің екі газет агенттігі мен радио желісін басқаратыны айтылады; сонымен қатар, Кейннің жылжымайтын мүлік, орман шаруашылығы, кеме жүргізу және азық-түлік саудасы салаларында да бизнес мүдделері бар екендігі көрсетіледі. Дегенмен, Кейннің империясы Ұлы экономикалық дағдарыстың басталуымен құлдырап, ол өзінің қалған мүлкінің қаржылық басқаруын (бірақ газеттерінің операциялық басқаруын емес) Тэтчерге беруге мәжбүр болады. Кейннің Чикагодағы опера театрын және аяқталмаған сарайы Ксанадуды салуға жеткілікті қаржысы жетеді. Сарайда Кейннің классикалық мүсіндер мен өнер туындыларының мол жинағы бар, ал киножурналында Ксанадудың бөліктері шетелдегі танымал сарайлардан әкелінгендігі айтылады.