Лондонның Палл Малл көшесінің тарихы

Кіріспе

Орталық Лондондағы көше. Лондон көшесі.

Ерте тарихы және палл-малл өрісі

Палл Молл 1661 жылы салынды, бұл бұрынғы шоссе жолын оңтүстікке қарай ауыстырды, ол Хеймаркеттен (қазіргі Уорвик Хаус көшесі орналасқан жерде) корольдік резиденция – Сент-Джеймс сарайына дейін созылған. Тарихи зерттеулер осы жерде жолдың сақ заманынан бері бар екенін көрсетеді, бірақ ең алғашқы жазбаша сілтемелер 12 ғасырға қатысты, олар Сент-Джеймс ауруханасындағы мәжбүрлілер колониясымен байланысты. 16 ғасырда Генрих VIII-нің бұйрығымен Сент-Джеймс паркі салынғанда, парктің шекаралық қабырғасы жолдың оңтүстік жағына орнатылды. 1620 жылы Тайлық кеңес Мидлсекстің Жоғары шерифіне қабырғаға жақын бірнеше уақытша құрылыстарды бұзуды тапсырды. Палл-молл – крокетке ұқсас ойын, оны Англияға Джеймс I 17 ғасырдың басында әкелді. Бұл ойын Франция мен Шотландияда бұрыннан танымал болған, және Джеймстің ұлдары Генри мен Чарльз оны ұнатқан. 1630 жылы Лондонның алғашқы палл-молл алаңы – Сент-Джеймс-филд Хеймаркет – Сент-Джеймс жолының солтүстігіне салынды. Қайта орналасудан кейін және король Карл II-нің 1660 жылғы 29 мамырда Лондонға оралуынан кейін, тағы бір палл-молл алаңы Сент-Джеймс паркіне қабырғаның оңтүстігінде, The Mall орналасқан жерде салынды. Бұл жаңа алаң тас жолмен өтетін көліктерден соққан шаңнан зардап шекті. 1661 жылдың шілдесінде ескі жолды жапқан бағаналар мен рельстер орнатылды. Палл-молл алаңы демалыс үшін танымал орын болды, және Пепс оған бірнеше рет барып қайтқандығын жазды. 1665 жылдың шілдесінде Пепс «Пелл Мелл» сөзін көше мен ойынды атау үшін қолданды. 1665 жылғы 4 шілдеде Пепс былай деп жазды: «Бүгін Пелл Меллдегі бір үйдің жабылып қалғанын көрдім, онда Кромвельдің кезінде біз, жас жігіттер, апталық жиындарымызды өткізетін едік». Жұмысты бақылауға тағайындалған төсеу комиссарларының арасында Сент-Олбанс графы да болды. Заңның талаптары комиссарларға шоссеге кіріп кеткен кез келген ғимаратты алып тастауға, ал кемінде 30 жылдан бері тұрғандарына өтемақы төлеуге рұқсат берді. Комиссарлар Палл Молл мен Сент-Джеймс көшесінің солтүстік-шығыс бұрышындағы нақты теннис кортын және іргелес үйді бұзу керектігін шешті және 1664 жылы Патшалық жалғаның иесі Марта Баркерге бұл туралы хабарлады. Баркер бастапқыда 230 фунт стерлингтік өтемақыны қабылдамаса да, 1679 жылға қарай алаң қиратылды.

Pall Mall was constructed in 1661, replacing an earlier highway slightly to the south that ran from the Haymarket (approximately where Warwick House Street is now) to the royal residence, St James's Palace. Historical research suggests a road had been in this location since Saxon times, although the earliest documentary references are from the 12th century in connection with a leper colony at St James's Hospital. When St. James's Park was laid out by order of Henry VIII in the 16th century, the park's boundary wall was built along the south side of the road. In 1620, the Privy Council ordered the High Sheriff of Middlesex to clear a number of temporary buildings next to the wall that were of poor quality. Pall mall, a ball game similar to croquet, was introduced to England in the early 17th century by James I. The game, already popular in France and Scotland, was enjoyed by James' sons Henry and Charles. In 1630, St James's Field, London's first pall mall court, was laid out to the north of the Haymarket – St James road. After the Restoration and King Charles II's return to London on 29 May 1660, another pall mall court was constructed in St James's Park just south of the wall, on the site of The Mall. This new court suffered from dust blown over the wall from coaches travelling along the highway. In July 1661 posts and rails were erected, stopping up the old road. The pall mall field was a popular place for recreation, and Pepys records several other visits. By July 1665 Pepys used "Pell Mell" to refer to the street as well as the game. efn|On 4 July 1665, Pepys wrote: "I observed a house shut up this day in the Pell Mell, where heretofore in Cromwell's time we young men used to keep our weekly clubs." The paving commissioners appointed to oversee the work included the Earl of St Albans. The terms of the act allowed commissioners to remove any building encroaching on the highway, with compensation for those at least 30 years old. The commissioners determined that the real tennis court and adjoining house at the northeast corner of Pall Mall and St James's Street should be demolished, and in 1664 notified Martha Barker, the owner of the Crown lease, to do so. Although Barker initially rejected £230 compensation, the court was demolished by 1679.

Кейінгі тарих

18 ғасырда Палл Молл дүкендерімен де, сәнді үйлерімен де әйгілі болды. Соның ішінде Вуллиами отбасының 1765 жылдан 1854 жылға дейін 68-ші үйde сағат жасаған шеберханасы да бар еді. Роберт Додсли 52-ші үйde кітап дүкені ашқан, ол Сэмюэл Джонсонға сөздік жазу туралы идеясын ұсынған. Осы ғасырда жазушылар мен суретшілер Палл Моллға қоныс аудара бастады; Ричард Косвей мен Томас Гейнсбороу екеуі де 80–82 нөмірлі Шомберг үйінде тұрды. Бұл көше Лондонда газбен жарықтандырылған алғашқы көшелердің бірі болды, өйткені Фредерик Альберт Винсор 1807 жылдың 4 маусымында король Георг III-нің туған күнін тойлау үшін тәжірибелік жарықтандыруды орнатты. Тұрақты жарықтандыру 1820 жылы орнатылды. Палл Моллдың шығыс бөлігі 1814 және 1818 жылдар аралығында кеңейтілді; солтүстік жағындағы үйлердің қатары Корольдік опера аркадасына жол ашу үшін бұзылды. Палл Моллдың оңтүстік жағындағы көп бөлігінің жері Корольдік меншік болып табылады. Сент-Джеймс сарайынан басқа, бұрын патшалық резиденция болған Марлборо үйі де оның шығыс жағында орналасқан, көшеден оңтүстікке қарай аулаға ашылады. Ол 1709 жылы іргетасы салынып, 1711 жылы аяқталған Сара, Марлборо герцогинясы үшін салынған. Үй 1817 жылы Тақтың меншігіне қайта оралды; болашақ король Георг V 1865 жылы осы жерде дүниеге келді және әкесі Эдуард VII билік құрған кезде Уэльс принці ретінде қысқа уақытқа үйде тұрды. 1959 жылы ол үкіметтің меншігіне айналды және қазірде Ұлттар Достастығының хатшылығы мен Ұлттар Достастығы қоры орналасқан. Принц-регенттің Карлтон үйі 1732 жылы Палл Моллдың шығыс шетінде Уэльс принці Фредерик үшін салынған, кейін оның жесірі, принцесса Августа мекендеген. 1811 жылдың 19 маусымында үйде Принцтің регенттік билігінің басталуын тойлауға арналған кеш өткізілді, бірақ ол таққа отырғаннан кейін үйде тұруға шешім қабылдамады және ол бұзылды. Джон Нэш 1827-1832 жылдар аралығында Карлтон Хаус Террасын сонда салды. Палл Молл 1855 жылдан 1906 жылға дейін Соғыс министрлігінің орналасқан жері болды, ол онымен аты шықты (Уайтхолл Ұлыбритания үкіметінің әкімшілік орталығын білдіреді). Соғыс министрлігі герцогтің үйі Камберленд Хаусына негізделген ғимараттар кешенінде орналасты. Кейіннен министрлік Уайтхоллға көшірілді. Көшеде тағы екі сәулеттік тұрғыдан маңызды резиденция болды. Шомберг үйі, Палл Моллдың 80–82 нөмірінде 1698 жылы Шомбергтің 3-ші герцогы Майнхардт Шомберг үшін салынған және 1769 жылы үш бөлікке бөлінген. Үйдің шығыс бөлігі 1850 жылы бұзылған, бірақ 1950 жылдардың ортасында кеңсе пайдалану үшін қайта құрылды. Бэкингем үйі – Бэкингем және Чандос герцогтарының Лондондағы резиденциясы. Ол 1790 жылдары сэр Джон Соанмен қайта салынды және 1847 жылы Бэкингем қожалығына сатылды. Үй 1908 жылы Корольдік автомобиль клубына жол ашу үшін бұзылды. Палл Моллдың 77-78 нөмірі 1840 жылдан бастап Айлсбери маркизінің үйі болды. 1892 жылы оны маркизаның сіңлісінің ұлы, Виконт де Вески мұра етті, ол ғимаратты құрылыс кеңсесіне жалға берді. 1902 жылы ол Виктория патшайымының қызы, Елена ханшайымы мен оның күйеуі Кристиан ханшайымына рақымшылықпен берілді және 1947 жылға дейін олардың қыздары, Елена Виктория ханшайымы мен Мари Луиза ханшайымы үй ретінде сақталды. 1951 жылы мүлік бөлінді: 77 нөмір Оксфорд және Кембридж университет клубына, ал 78 нөмір Игл Стар сақтандыру компаниясына тиесілі болды. Директорлар институты 1903 жылы құрылған және 1906 жылы корольдік жарғыны алған. Мидленд банкінің бұрынғы филиалы Палл Моллдың 69–70 нөмірінде Эдвин Лютенс жобалаған және 1922–1927 жылдар аралығында салынған. Бастапқы қайта құру жоспары 70 нөмірді пайдалануға жарамсыз болып шықты, сондықтан екі ғимаратты қазіргі ғимараттың орнын толтыру үшін бұзуға тура келді. Rothmans темекі компаниясының бас кеңсесі Палл Моллдың 65 нөмірінде, Норман Шоу жобалаған ғимаратта орналасқан, ал P&O Ferries негізгі әкімшілік кеңсесі 79 нөмірде орналасқан.

By the 18th century, Pall Mall was well known for its shops as well as its grand houses. The shops included that of the Vulliamy family who made clocks at No. 68 between 1765 and 1854. Robert Dodsley ran a bookshop at No. 52, where he suggested the idea of a dictionary to Samuel Johnson. Writers and artists began to move to Pall Mall during this century; both Richard Cosway and Thomas Gainsborough lived at Schomberg House at Nos. 80–82. The street was one of the first in London to be lit by gas after Frederick Albert Winsor set up experimental lighting on 4 June 1807 to celebrate King George III's birthday. Permanent lighting was installed in 1820. The eastern end of Pall Mall was widened between 1814 and 1818; a row of houses on its north side was demolished to make way for the Royal Opera Arcade. The freehold of much of the southern side of the Pall Mall is owned by the Crown Estate. In addition to St James's Palace, Marlborough House, which was once a royal residence, is its neighbour to the east, opening off a courtyard just to the south of the street. It was built for Sarah, Duchess of Marlborough who laid the foundation stone in 1709, with building complete by 1711. The house reverted to Crown ownership in 1817; the future King George V was born here in 1865 and briefly lived in the house as Prince of Wales during the reign of his father, Edward VII. It became government owned in 1959 and houses now the Commonwealth Secretariat and the Commonwealth Foundation. The Prince Regent's Carlton House was built at the eastern end of Pall Mall in 1732 for Frederick, Prince of Wales and later inhabited by his widow, Princess Augusta. A ball was held at the house on 19 June 1811 to celebrate the start of the Prince's regency, but ultimately he did not decide to stay in the house upon ascending the throne, and it was demolished. John Nash built Carlton House Terrace on its site between 1827 and 1832. Pall Mall was the location of the War Office from 1855 to 1906, with which it became synonymous (just as Whitehall refers to the administrative centre of the UK government). The War Office was accommodated in a complex of buildings based on the ducal mansion, Cumberland House. The office subsequently moved to Whitehall. The street contained two other architecturally important residences. Schomberg House, at Nos. 80–82 Pall Mall was built in 1698 for Meinhardt Schomberg, 3rd Duke of Schomberg and divided into three parts in 1769. The eastern section of the house was demolished in 1850, but reconstructed in the mid 1950s for office use. Buckingham House was the London residence of the Dukes of Buckingham and Chandos. It was rebuilt in the 1790s by Sir John Soane and sold by the Buckingham estate in 1847. The house was demolished in 1908 to make way for the Royal Automobile Club. No 77 78 Pall Mall was the home of the Marquess of Ailesbury from 1840. In 1892, it was inherited by the Marchioness' nephew, Viscount de Vesci who leased the building to the Office of Works. In 1902, it was granted to Queen Victoria's daughter, Princess Helena and her husband Prince Christian as a grace and favour residence and retained as a home by their daughters, Princess Helena Victoria and Princess Marie Louise until 1947. In 1951, the property was divided: No.77 was occupied by the Oxford and Cambridge University Club, and no.78 by the Eagle Star Insurance Company. The Institute of Directors was founded in 1903 and received a royal charter in 1906. The former branch of the Midland Bank at Nos. 69–70 Pall Mall was designed by Edwin Lutyens and constructed between 1922 and 1927. The original plan to redevelop No. 70 proved impractical so the two premises were demolished to provide a site for the current premises. The cigarette manufacturer Rothmans has its head office at No. 65 Pall Mall, in a building designed by Norman Shaw, while P&O Ferries' main administrative office is at No. 79.

Мәдени сілтемелер

Джакомо Казанова 1761 жылы Палл Моллде «Шевалье де Сейнгальт» деген атпен тұрды және осы тұруын естеліктерінде сипаттады. Романшы Уильям Мейкпис Такерей 1845 жылы Дублинге келгенде, Палл Моллды О’Коннелл көшесімен (сол кезде Жоғарғы Саквилл көшесі деп аталған) салыстырды. 1870 жылы Генри Бенджамин Уитли «Пикадилли және Палл Молл төңірегінде» деген кітап жазып, ғасыр бойы көшеде және оның айналасында болған өзгерістерді тіркеді. Оскар Уайльдтың еңбектерінің жинағы «Палл Моллдағы сыншы: шолулар мен әртүрлі жазбалардан алынған үзінділер» 1919 жылы жарық көрді, онда ол 1870-жылдардан 1890-жылдарға дейін газеттер мен журналдарға жазған эсселері жиналған. Палл Молл – Артур Конан Дойл жазған Шерлок Холмс әңгімелеріндегі ойдан шығарылған Диоген клубының орналасқан жері. Принцесса Елизавета VE күні тойлағандағы шаралар туралы күнделігінде Палл Моллды атады: «Тағы да көпшілік арасында», – деп жазды ол, «Трафальгар алаңы, Пикадилли, Палл Молл, шақырымдармен жүрдім. Ата-анамды таңғы сағат 12.30-да балконда көрдім. Тамақтанып, тойлап, таңғы сағат 3-те ұйықтап қалдым!» Палл Молл – британдық «Монополия» ойынындағы Уайтхолл және Нортумберленд авенюімен бірге үш алаңның құрамына кіреді. Осы үш көше де Трафальгар алаңында түйіседі. Лондон бойынша үй бағасының өсуіне байланысты, Палл Моллдегі шағын пәтер, ойын тақтасындағы ең арзан мүліктердің үштен біріне жататындықтан, қазір 1 миллион фунттан астамға сатылады.