Кіріспе

Лондондағы көше, Англия. Көше Тэмпл-бардан шығысқа қарай, Лондон мен Вестминстер қалалары арасындағы шекарадан, Трафальгар алаңынан басталатын Страндтың жалғасы ретінде өтеді. Ол Чансери-лейн және Феттер-лейнді кесіп, Лондон қабырғасы жанындағы Лудгейт циркіне жетеді. Алдағы жол – Лудгейт төбесі. Көше нөмірлері батыстан шығысқа қарай оңтүстік жағында, содан кейін шығыстан батысқа қарай солтүстік жағында тізбектей орналасқан. Ол қаланың римдік және ортағасырлық шекараларын байланыстырады. Флит-стриттің Темпл-бар мен Феттер-лейн арасындағы бөлігі Лондон арқылы батысқа қарай өтетін A4 магистралінің бір бөлігі болып табылады. Ең жақын Лондон метро станциялары – Темпл, Чансери-лейн және Блэкфрайрс метро/теміржол станциясы, сондай-ақ Сити-Темзлинк теміржол станциясы.

Ерте тарих

Флит-стрит римдік Лондонда жол ретінде пайда болған, және 200 жылға дейін Людгейттен батысқа қарай бағытталған жолдың болғандығына куәліктер бар. Жергілікті қазба жұмыстары Людгейтке жақын жердегі Флит түрмесі аумағында римдік амфитеатрдың қалдықтарын ашты, бірақ басқа мәліметтер бұл аймақтың римдіктердің тұрақты қоныстануы үшін тым батпақты болғанын көрсетеді. Саксондықтар римдік қаланы жаулап алмады, бірақ Лунденвикті қазіргі Олдвич пен Странд аймағында, батысқа қарай орнатысты. Орта ғасырларда көше маңында Солсбери және Сент-Дэвидс епископтары, сондай-ақ Фейвершем, Тьюксбери, Винчкомб және Сиренсестер аббаттарының аббаттары сияқты көптеген дін қызметкерлері тұрды. Флит-стритте мал терілерін өңдеу ісі жақын жердегі өзеннің болуына байланысты дамыды, бірақ бұл ластанудың күшеюіне алып келді, нәтижесінде 14-шы ғасырдың ортасында қоқысты тастауға тыйым салынды. Флит-стрит бойында көптеген таверналар мен жезөкшелер ашылды, олар туралы мәліметтер 14-шы ғасырдың басынан бері сақталған. Тарихи деректерде Джеффри Чосер Флит-стритте монахқа шабуыл жасағаны үшін екі шиллинг айыппұл төлегені көрсетілген. Орта ғасырдың соңында Флит-стриттегі маңызды нысан – аймақтың негізгі сумен қамтамасыз ету көзі болған су құбыры еді. 1533 жылы Генрих VIII-ге үйленгеннен кейін Анна Болейн патшайым болғанда, су құбырынан судың орнына шарап ақты. 16-шы ғасырда Флит-стрит, қаланың көп бөлігі сияқты, тығыз халқымен ерекшеленді, ал 1580 жылы патша жарлығымен көшеде жаңадан құрылыс салуға тыйым салынды. Бұл тыйым көп әсер етпеді, құрылыс, әсіресе ағаштан, жалғасты. Ішкі ғибадатхана қақпасының үстіндегі ханзада Генри бөлмесі 1610 жылы салынды және Джеймс I-нің үлкен ұлы, Уэльс ханзадасы Генри Фредерик есімімен аталады, ол әкесінен кейін таққа отыруға аман қалмады. Көшенің шығыс бөлігі 1666 жылғы Ұлы Лондон өрті кезінде қирады, оны сақтау үшін Флит өзенін пайдалануға тырысқанына қарамастан. Өрттен зардап шеккен аудан Феттер-Лейнге дейін жетті, ал өрттен зардап шеккендердің талаптарын қарау үшін «Өрт соттарының» арнайы трибуналы Клиффорд Инн қонақ үйінде, өрттің шегінде орналасқан Канцелярияның қонақ үйінде өткізілді. Ғимараттар өрттен бұрынғы стильде қайта салынды. 18-шы ғасырдың басында Мохоктар деп аталатын әйгілі жоғары сынып өкілдерінен құралған топ көшеде үнемі зорлық-зомбылық пен вандализм жасады. 1763 жылы Бут графына қарсы жала жапқандықтан тұтқындалған Джон Уилкстің жақтастары Бутқа қарсы наразылық ретінде көшенің ортасында бот жағып өрттеді. Бұл 1769 және 1794 жылдары зорлық-зомбылық демонстрациялары мен тәртіпсіздіктерге әкелді.

Баспа және журналистика

Баспа ісі 1500 жылдары Флит-стритте Уильям Кэкстонның шәкірті Уинкин де Уорде Шоу-Лейннің жанында баспахана ашқанда басталды, ал сол кезде Ричард Пинсон Сент-Данстан шіркеуінің жанында баспагер және баспашы ретінде орналасты. Кейіннен көптеген баспаханалар мен баспагерлер пайда болды, олар негізінен аймақтағы төрт сот палатасына заңдық қызметтер көрсетті, сонымен қатар кітаптар мен пьесаларды жариялады. 1702 жылдың наурыз айында Флит-стритте Лондонның алғашқы күнделікті газеті – Daily Courant-тың бірінші саны жарық көрді. Одан кейін Morning Chronicle газеті жарық көрді. Джон Мюррей баспасы 1762 жылы Флит-стриттегі 32-үйге орналасып, 1812 жылға дейін сонда болды, содан кейін Альбемарл-стритке көшті. XIX ғасырдың басында түрлі салықтар, әсіресе қағазға салынатын баж салығы газеттердің танымалдылығын шектеді. Флит-стриттегі 177-178 үйлерде орналасқан Пилидің кофеханасы танымал болды және 1858 жылдан бастап Қағаз баж салығын жою қоғамының негізгі комитет залы болды. 1930 жылдары 67-үйдің ішінде 25 жеке басылым орналасты; сол кезде британдық үй шаруашылықтарының көпшілігі Флит-стриттен шығарылатын күнделікті газеттерді сатып алатын. 1986 жылы News International иесі Руперт Мердок The Times және The Sun газеттерін Флит-стриттен шығыс Лондондағы Уэппингке, жаңа ғимаратқа көшіргенде дау тудырды. Мердок Флит-стритте газет шығарудың тиімді еместігіне сенді және баспа кәсіподақтарының, Ұлттық Графикалық Ассоциацияның (NGA) және Графикалық және одақтас кәсіптер қоғамының (SOGAT) күші тым зор болды (бұл пікірді Премьер-министр Маргарет Тэтчер да қолдады). Флит-стриттегі барлық баспа қызметкерлері жұмыстан босатылды және Электр, Электрондық, Телекоммуникациялар және Сантехника одағынан жаңа қызметкерлер келді. Уэппингтегі баспаханада бір жылдан астам уақытқа созылған наразылықтар мен зорлық-зомбылық оқиғалары орын алды, бірақ ақырында басқа баспагерлер де соңдарынан еріп, Флит-стриттен Канарь-Уорф немесе Саутваркке көшті. Рейтер 2005 жылы Флит-стриттен кеткен соңғы ірі жаңалық агенттігі болды. Сол жылы The Daily Telegraph және Sunday Telegraph 2006 жылы Лондон орталығына, Канарь-Уорфтан Викториядағы жаңа ғимаратқа оралатындарын хабарлады. Кейбір баспагерлер Флит-стритте қалды. The Beano-ның авторы D. C. Thomson & Co-ның Лондондағы кеңсесі 185-үйге орналасқан. Комонвелл радио хабар тарату қауымдастығының хатшылығы 17-үйге орналасқан, сондай-ақ Wentworth Publishing, жаңалықтар мен курстарды баспалайтын тәуелсіз баспагер де сол жерде орналасқан. Associated Press-тің Флит-стритте кеңсесі бар, ал The Jewish Chronicle 2013 жылға дейін Голдерс-Гринге көшкенге дейін сол жерде болды. Британдық журналистер қауымдастығы 89-үйге орналасқан, ал Metro International 85-үйге орналасқан. Көптеген танымал ұлттық газеттер Флит-стриттен кеткенімен, бұл атау әлі де баспа және баспа өнеркәсібімен байланысты. Жанындағы Св. Брайдс-Лейнде Сент-Брайд кітапханасы орналасқан, онда типтік және баспа өнеркәсібіне қатысты мамандандырылған жинақтар бар және баспа технологиясы мен әдістері бойынша курстар ұсынылады. Бувери көшесінен ажыратылған Магпи аллеясының қабырғасында аймақтағы газеттердің тарихын бейнелейтін қабырғалық сурет бар. "Sunday Post" газетінде жұмыс істеген соңғы екі журналист 2016 жылы газет Лондондағы кеңселерін жапқаннан кейін кетті.

Қазіргі тарих

Баспа өнеркәсібінің басымдығына қарамастан, Флит-стритте басқа да кәсіпорындар құрылды. Автомобиль қауымдастығы 1905 жылы Флит көшесіндегі 18-үйde құрылған. Ваппингке көшкеннен кейін Флит-стрит қазір көбінесе инвестициялық банк, құқық қызметі және есептесу кәсіптерімен байланысты. Мысалы, The Inns of Court және адвокаттар кеңселері Флит-стриттің өзінен тармақ көшелер мен аулалар арқылы орналасқан, ал көптеген бұрынғы газет кеңселерi түрлi компаниялардың Лондондық бас кеңсесіне айналды. Мысалы, Goldman Sachs кеңсесі, бұрынғы Daily Telegraph және Питерборо Корт пен Мерси Хаус ғимараттарындағы Ливерпуль Эхо ғимаратында орналасқан. Англияның ең көне жеке меншіктегі банкі C. Hoare & Co 1672 жылдан бері Флит-стритте қызмет етеді. Child & Co., қазір Корольдік Шотландия Банкінің толық иелігіндегі еншілес компаниясы, Ұлыбританиядағы ең ұзақ безбiрiз банкілік мекеме екенін мәлімдейді. Ол 1580 жылы құрылған және 1673 жылдан бері Темпл Барға жақын орналасқан Флит-стриттегі 1-үйde орналасқан. Freshfields заң фирмасы 1990 жылы Флит-стриттегі 65-үйге көшті.

Белгілі ғимараттар

Орта ғасырдың соңында Лондонның жоғары шенді дін қызметкерлері осы көшеде сарайларын салған. Осыған байланысты сақталған жер аттары – Питерборо соты және Солсбери соты, олардың мұндағы епископтар үйлері болған; Темплиерлер орнындағы Whitefriars монастыры Whitefriars Street есімімен сақталған, ал оның жер асты бөлігінің қалдықтары қоғамдық көрме алаңында сақталған. 1253 жылы Флит-стритте кармелиттер шіркеуі салынған, бірақ ол 1545 жылы Реформация кезінде қиратылған. Бүгінде үш шіркеу көше аймағымен байланысты үш «қауымдастықтың» рухани қажеттерін қанағаттандырады. Храм шіркеуі 1162 жылы Тамплиерлер орденімен салынған және заңгерлерге қызмет етеді. Сент-Брайд шіркеуі 6 ғасырда салынған, кейіннен сэр Кристофер Рен оны қаланың шығысындағы Сент-Мэри Ле Боу шіркеуімен үйлесетін стильде жобалаған. Ол Лондон қаласындағы баспа индустриясымен ең көп байланысты шіркеу болып табылады. Батыстағы Сент-Дунстан шіркеуі 12 ғасырдан бастап жергілікті приход (гильдиялық шіркеуден өзгеше) ретінде қызмет етеді және Лондондағы Румын православие шіркеуіне үйі. Оңтүстікке қарай «ғибадатхана» деп аталатын заңдық ғимараттар орналасқан, бұрын ол Тамплиерлердің меншігі болған, оның ядросында төрт соттың екеуі орналасқан: Ішкі ғибадатхана және Орта ғибадатхана. Мұнда көптеген заңгерлер кеңселерi (әсіресе адвокаттар кеңселерi) бар. Middle Temple Lane қақпасы 1684 жылы сэр Кристофер Ренмен салынған. Батысқа қарай, Страндпен қиылыста Корольдік соттары орналасқан, ал көшенің шығыс жағында Олд Бейли Лудгейт циркiне жақын орналасқан. Флит-стрит қалаға және қаладан бағытталатын басты жол болғандықтан, оның мейрамханалары мен кофеханаларымен ерекше көзге түскен. Көптеген белгілі әдеби және саяси тұлғалар, мысалы, Сэмюэл Джонсон осы орындарға жиі келген, ал журналистер әдетте пабтарда жиналып, жаңалықтар жинаған. Олардың кейбіреуі 21 ғасырға дейін сақталған және II санаттағы мүліктер: No. 22-дегі «Ескі Қоңыр», No. 66-дағы «Типперари», No. 95-тегі «Ескі Қоңырау», No. 98-дегі «Панч» және No. 145-тегі «Ескі Чешир ірімшігі». «Эль Вино» шарап бары 1923 жылы No. 47-ге көшіп, заңгерлер мен журналистер арасында тез танымал болды. Әйелдерге 1982 жылға дейін кіруге рұқсат берілмеген, содан кейін ғана сот шешімімен рұқсат алды. 1888 жылдан 1975 жылға дейін елдің орталық банкі үшін сауда орталығы болған Ескі Англия банкі қазір II санаттағы мүлік болып табылады. 1971 жылдан бастап көшенің оңтүстік жағы Флит-стрит консервациялық аймағының бөлігі болып табылады, бұл ғимараттардың үнемі күтіліп отыруын және көшенің ерекшелігінің сақталуын қамтамасыз етеді. 1981 жылы аудан солтүстікке қарай кеңейтілді.

Ескерткіштер мен мүсіндер

Флит-стрит айналасында көрнекті қоғам қайраткерлерінің көптеген мүсіндері мен ескерткіштері орналасқан. Солтүстік-шығыс бұрышында Эдгар Уоллес бюсті және 143–144 нөмірде Джон Толлемах Синклердің тапсырысымен орнатылған Мэри, Шотландия патшайымының толық мүсіні бар. Сент-Данстанның ескі мектеп үйінің кіреберісінің үстінде 1586 жылы Уильям Кервин жасаған, сол кездегі жаңа Людгейт үшін арналған Елизавета I патшайымының мүсіні орналасқан; ол 1776 жылы қақпа бұзылғаннан кейін осы жерге көшірілді. Оған іргелес газет иесі, Daily Mail және Daily Mirror газеттерінің негізін қалаушы лорд Нортклифтің бюсті орналасқан. 72 нөмірде 1934 жылы Ф. В. Дойл Джонс жасаған ирланд журналисі және парламент депутаты Т. П. О'Коннордың бюсті тұр. Көшенің оңтүстік жағындағы жақын жерлердегі ескерткіштер мен монументтердің арасында 1878 жылы алынып тасталған ғибадатхана қақпасының (Temple Bar) тұрған жеріне орнатылған Temple Bar ескерткіші бар. Бұл маркерді 1880 жылы сэр Хорас Джонс жасаған. Оның үстінде айдаһар мүсіні (кейде "Гриффин" деп аталады) және қабырғасында Виктория патшайымының мүсіні орналасқан. Ішкі ғибадатхана бағында Чарльз Лэмбке арналған ескерткіш бар. Солсбери алаңында 1823–1833 жылдар аралығында Лондон мэрі болған Роберт Уэйтманды еске алу үшін обелиск және күнделікші және теңіз хатшысы Сэмюэл Пеппстің туған жерін көрсететін көк тақта орнатылған.

Атақты тұрғындар

Бірнеше жазушы мен саясаткер Флит-стритпен байланысты, олар тұрғындар немесе әртүрлі таверналардың тұрақты клиенттері ретінде, соның ішінде Бен Джонсон, Джон Милтон, Исаак Уолтон, Джон Драйден, Эдмунд Берк, Оливер Голдсмит және Чарльз Лэмб. Уинкин де Уорде 1535 жылы Әулие Қалыңдық шіркеуінде жерленген, ал 1657 жылы ақын Ричард Лавлейс, 1633 жылы болса Сэмюэл Пепис сол жерде крещениеден өтті. Корольдік қоғам 1710 жылдан 1782 жылға дейін Крейн-кортта орналасқан, содан кейін Страндтағы Сомерсет үйіне көшіп барды.

Мәдени сілтемелер

Шаштараз Свини Тодд дәстүр бойынша 18 ғасырда Флит-стритте өмір сүрген және жұмыс істеген, ол клиенттерді өлтіріп, олардың денелерін пирогқа салып қызмет еткен. Бұл – серийлі кісі өлтірушілер туралы қалалық мифтің мысалы, ал кейіпкер 19 ғасырдың ортасынан бастап ағылшын тіліндегі әртүрлі туындыларда пайда болады. Оқиғаның бейімделулерінің арасында 1936 жылғы Джордж Кинг фильмі, 1979 жылғы Стивен Сондхайм мюзиклі және 2007 жылғы Тим Бертонның мюзикл негізінде түсірген фильмі бар, олардың барлығы "Свини Тодд: Флит-стриттің шайтан шаштаразы" деп аталады. Флит-стрит Чарльз Диккенстің бірнеше шығармаларында еске алынады. "Пиквик клубының өлімнен кейінгі жазбалары", көбінесе "Пиквик қағаздары" деп танылатын клуб, көшеде орналасқан, сондай-ақ "Екі қаланың әңгімесіндегі" Теллсон банкі де осы көшеде орналасқан. Ақын Джон Дэвидсон 19 ғасырдың соңында "Флит-стрит Эклогтары" деп аталатын екі туынды жазды. Артур Рэнсом өзінің "Лондондағы Богемия" (1907) кітабында көшенің бұрынғы тұрғындары – Бен Джонсон, лексикограф доктор Сэмюэл Джонсон, Колеридж, Хазлитт және Лэмб туралы, сондай-ақ Темпл Бар және Пресс-клуб туралы тарау жазды. Флит-стрит – британдық "Монополия" ойынындағы алаң, Странд және Трафальгар алаңымен бірге. Ойындағы "Сіз кроссворд жарысын ұтып алдыңыз, 100 фунт алыңыз" деген мүмкіндік картасы 1930 жылдардағы Флит-стриттегі газеттер арасындағы бәсекелестік жарыстар мен акциялардан, әсіресе Daily Mail және Daily Express газеттерінен шабыттанды.